Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 8.3°C / 11.1°C
    1 BF
    81%
  • Θεσσαλονίκη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 5.6°C / 7.8°C
    1 BF
    81%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 3.3°C / 9.0°C
    1 BF
    87%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    0°C 0.0°C / 0.0°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    2°C 1.7°C / 1.7°C
    0 BF
    83%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.3°C / 4.4°C
    1 BF
    77%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 4.0°C / 4.0°C
    1 BF
    81%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C -1.1°C / 9.0°C
    1 BF
    87%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.0°C / 11.7°C
    2 BF
    87%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 3.0°C / 3.0°C
    1 BF
    87%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    10°C 10.0°C / 10.0°C
    3 BF
    66%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 6.1°C / 6.1°C
    1 BF
    90%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 11.4°C / 11.4°C
    0 BF
    72%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 6.0°C / 6.0°C
    2 BF
    93%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    8°C 5.6°C / 8.9°C
    0 BF
    75%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    11°C 11.1°C / 12.0°C
    4 BF
    62%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 4.4°C / 8.0°C
    1 BF
    87%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 4.0°C / 6.7°C
    2 BF
    81%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 4.4°C / 7.8°C
    2 BF
    87%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 4.0°C / 4.0°C
    1 BF
    81%
Μια στέρεη πεζογραφική φωνή
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Μια στέρεη πεζογραφική φωνή

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Η Μαρία Κουγιουμτζή, η συγγραφέας με τον μαστορικά δουλεμένο λόγο και την ιδιότυπη αφηγηματική ματιά, εμφανίστηκε ώριμη στη λογοτεχνία με κατακτημένα τα εκφραστικά της μέσα.

Μετά από δύο συλλογές διηγημάτων το: Αγριο βελούδο (2008) και το Γιατί κάνει τόσο κρύο στο δωμάτιό σου; (2011) και ένα μυθιστόρημα Κι αν δεν ξημερώσει; (2013), επιστρέφει εκεί από όπου ξεκίνησε, στο διήγημα.

Τριάντα δύο ιστορίες που εστιάζουν στην ανθρώπινη επαφή, διατρέχοντας όλη της την γκάμα, από το απλό και τρυφερό άγγιγμα του βρέφους μέχρι το αποτρόπαιο αγκάλιασμα του θανάτου. Οι ήρωές της πασχίζουν να λυτρωθούν από ποικίλα δεσμά και αγωνίζονται να κατακτήσουν την ελευθερία τους∙ αγνοούν και πώς μπλέχτηκαν και ποιοι τους κρατούν και πώς θα γλιτώσουν. Κι όμως, δεν το βάζουν κάτω.

Το βιβλίο αφιερώνεται στην ποιήτρια «Μαρία Κέντρου - Αγαθοπούλου, στη φιλία μιας ζωής».

Ακολουθούν δύο μότο που προσανατολίζουν την προσοχή μας στη δυσκολία της ευρωπαϊκής συνύπαρξης και στη διπλή φύση του ανθρώπου, το καλό και το κακό, το μαύρο και το άσπρο, χωρίς να λείπουν οι ενδιάμεσες αποχρώσεις. «Ο Αγγελος είπε: να σας συστήσω τον αγαπημένο μου αδελφό τον Διάβολο…». Σε φίλους αφιερώνονται και τα περισσότερα διηγήματα.

Χωρόχρονος η Ελλάδα τού σήμερα, μέσα από το μεταναστευτικό πρόβλημα αλλά και γερή αναδρομή στα πικρά και πέτρινα χρόνια του Εμφύλιου. Η απίστευτη αγριότητα του αδερφοφάγου πολέμου, «από αυτούς ή εκείνους», δεν έχει σημασία, είναι το πρώτο τραυματικό ιστορικό πλαίσιο πολλών ιστοριών: «Ο βάλτος», «Ενα εμφύλιο επεισόδιο», «Ετσι χάθηκε» κ.ά. Από έμμεσες ή άμεσες αναφορές (Εβραίοι, Τριανδρία, Ντεπό, βαρδάρης), οι ιστορίες τοποθετούνται στη Θεσσαλονίκη και κατ’ επέκταση στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας.

Οι σχέσεις ανάμεσα στα παιδιά και τους γονείς με όλες τις στερεοτυπικές εκδοχές (μάνα καταπιεστική, πατέρας αφέντης, παιδιά που επαναστατούν) έλκουν τη συγγραφική ματιά της Κουγιουμτζή. Η γιαγιά, που έζησε πολέμους και κατοχές, κυρίαρχη μορφή.

Το πρόσωπό της βασανισμένο, χαροκαμένο, κακό, με τη σωματική ανημπόρια παρούσα. Η γιαγιά όμως λέει πράγματα σοφά αν και κάποτε παράλογα. Αλλού, το σώμα της αφήγησης διαπερνούν μεταφυσικά πετάγματα ή αποκαλύπτεται η κλειστή κοινωνία του χωριού, όπου απλοί άνθρωποι και εξουσία συγκαλύπτουν τα ανομολόγητα.

Διηγήματα με έμπνευση και βάθος όπως «Ο γέρος του σκύλου»∙ με το σκληρό κουκούτσι της τραγωδίας και τη μαγγανεία του παραμυθιού. Σ’ ένα παιχνίδι ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, στην πράξη και τη σκέψη. Αστεγοι που «οι τσέπες τους δεν έχουν κανένα κλειδί. Παντού κλεισμένες πόρτες».

Ιστορίες για μισότρελους και παραλογισμένους. Ενα βιβλίο με διάχυτο ερωτισμό, χειροπιαστό, ολοζώντανο. Ο έρωτας στην ουσία της ύπαρξης και όχι του κορμιού. Κορυφαία στιγμή το «Ερωτικό αδιέξοδο». Ο χρόνος που κουρσεύει τους ανθρώπους όλους, ανερώτητα.

Λόγος σπαρακτικός, για σπαραγμένους και σπαρασσόμενους ανθρώπους, σε σχέσεις ανθρωποφαγικές. Κι όμως ανιχνεύεται τρυφερότητα ακόμη και ανάμεσα στους πονεμένους του δρόμου. Μοναδική σωτηρία, φανερή ή κρυμμένη στα βάθη, η αγάπη. «Ναι, τελικά υπάρχει ένα είδος αγάπης που σώζει»∙ υπάρχει «το διαμάντι της ανθρωπιάς που μας ενώνει όλους εμάς τους ανθρώπους».

Το χάδι και το άγγιγμα ως παράγοντας ρυθμιστικός της ζωής έχει εξαγγελθεί ήδη από τον τίτλο: Ολα μπορούν να συμβούν μ’ ένα άγγιγμα. Χάδια ακόμη και στον εαυτό μας, μέσα από την ονειροπόληση. Αφή μέσα από τη φωνή του τηλεφώνου. «φτάνουμε ο ένας στον άλλο προσπαθώντας να τον χαϊδέψουμε». Χάδι σ’ ένα πεταμένο τσαλακωμένο βιβλίο «κάποιος είχε πεθάνει κι οι συγγενείς του τα ξεφορτώθηκαν στο δρόμο. Ενιωσα πεταμένο τον άνθρωπο, ένας σωρός από κόκαλα, γι’ αυτό το μάζεψα, μάζεψα ένα κοκαλάκι του.

Το χάιδεψε τρυφερά. Γύριζε τις σελίδες αγγίζοντας τα φύλλα σαν ν’ άγγιζε τα δάχτυλα που δεν υπήρχαν». Χάδι αποχαιρετισμού, τρυφερό στον ώμο. Το χάδι της ανθρώπινης επαφής πάνω στα φρεσκοπλυμένα ρούχα του ταξιδιώτη.

Ακόμη και η πλεκτάνη μπορεί να μετατραπεί σε χάδι. Αλλά και αγγίγματα τρυφερά, ερωτικά, χλευαστικά, τρομακτικά∙ αγγίγματα με τα μάτια, με τον ήχο της φωνής, με τη σιωπή∙ αγγίγματα συγγνώμης, φόβου και αγγίγματα προάγγελοι παραμυθιού.

Στις αφηγηματικές αρετές της συγγραφέως, πέρα από τον καλοδουλεμένο λόγο, θα ξεχωρίζαμε τις δραστικές ποιητικές παρομοιώσεις∙ ένα μικρό δείγμα: «Κι ένα ανάλαφρο κορμί σαν άνεμος»∙ ένα παιδί «λιανό σαν κληματόβεργα»∙ «σκύβει, τα κόκαλα της πλάτης της ακορντεόν χωρίς ήχο»∙ «καθόμασταν ώρες στο μπαλκόνι, οι βραδιές ήταν πια τόσο ζεστές σαν να είχαν πυρετό».

Συχνά η Κουγιουμτζή εγκιβωτίζει άλλες ιστορίες μέσα στη βασική της αφήγηση, «της αρέσει να μιλά με παραβολές» όπως λέει μια ηρωίδα στον εραστή της. Ορατή επίσης η διακειμενικότητα∙ μνημονεύει Παπαδιαμάντη, ενώ είναι εμφανές ότι κάπου στο βάθος του μυαλού της αναπαύεται ο Σολωμός. Περισσότερες κειμενικές αλληλοεπιδράσεις στο «Υπόγειο».

Το εξώφυλλο με το σύμπλεγμα του Εγκον Σίλε, το γεμάτο νευρική ένταση, ερωτισμό και οξύτητα, παραπέμπει στην αντιστοιχία που παρουσιάζει η πρόζα της Κουγιουμτζή προς τον Αυστριακό εξπρεσιονιστή ζωγράφο. Αλλά και προς τον εξπρεσιονισμό γενικότερα, στον βαθμό που με τη χρήση των αντιθέσεων στοχεύει στο να προκαλέσει βαθύτερα συναισθήματα.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Φορώντας μια ξαστεριά στα μάτια…»
Ο προβληματισμός και η αγωνία για το αναπότρεπτο του θανάτου εκφράστηκαν στην ποίηση της Κικής Δημουλά μέσα από την ποιητική του εφήμερου σώματος ήδη από την πρώιμη συλλογή Ερεβος (1956), όταν φορώντας μια...
«Φορώντας μια ξαστεριά στα μάτια…»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
Ποικιλία μορφικών επιλογών, τολμηροί πειραματισμοί ή ωρίμανση κλασικότερων τάσεων, πολιτικές, ενδοσκοπικές ή ενδοποιητικές σκοπιές, τόνοι παιγνιώδεις, δραματικοί, αφηγηματικότεροι ή θραυσματικοί, αλλά και...
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
​Το τι παρακολουθούν οι μελετητές της λογοτεχνίας μάς δείχνει ποιον Κανόνα κατασκευάζουμε και συντηρούμε ως έθνος. Δείχνει δηλαδή ποια ονόματα και ποια έργα εξακολουθούν να έχουν απήχηση στη σκέψη του...
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
Τα ποιήματα που περιλαμβάνονται στην ανθολογία «Η Πρέβεζα στη νεοελληνική ποίηση» φανερώνουν τόσο τη σύνδεση του Καρυωτάκη με την πόλη όσο και την επίμονη διάρκεια της απήχησής του. Το πρώτο —πλην του...
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η Κόλαση και ο Παράδεισος στο έργο του Διονυσίου Σολωμού (1798-1857)
Σήμερα, για τον Σολωμό, γράφουν οι πανεπιστημιακοί Μιχαήλ Πασχάλης και Δημήτρης Πολυχρονάκης φωτίζοντας όψεις, πτυχές και συμφραζόμενα μιας εξακολουθητικής θεματικής, ποιητικής και οντολογικής εμμονής του...
Η Κόλαση και ο Παράδεισος στο έργο του Διονυσίου Σολωμού (1798-1857)
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από το Καθαρτήριο στην Κόλαση
Εισαγωγικά διευκρινίζω ότι στην ερμηνεία σημασία δεν έχει μόνο το σώμα του κειμένου αλλά και το αποκαλούμενο «παρακείμενο», που συγκροτείται κατά περίπτωση από τίτλους, προμετωπίδες, προλόγους, επιλόγους κ.ά....
Από το Καθαρτήριο στην Κόλαση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας