Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Κωνσταντίνου και Ελένης
ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ

Κωνσταντίνου και Ελένης

  • A-
  • A+

Δεν είναι εύκολο να συλλάβει κανείς την πραγματικότητα, έξω από τα σχήματα της καθημερινότητας, και να την αποτυπώσει λογοτεχνικά. Κι αυτό όλο και πιο συχνά απασχολεί τους νέους συγγραφείς που επιλέγουν το διήγημα, μέσα στο οποίο επιστρατεύουν τα όπλα της γλώσσας και της τεθλασμένης αφήγησης, την ποιητικότητα του λόγου και την ανοικείωση των ορατών φαινομένων.

Ο πρωτοεμφανιζόμενος Κωνσταντίνος Τζήκας αποδεικνύει ότι στην κουζίνα του διηγήματος προκύπτουν ολοένα και νέα πιάτα, μικρά αλλά νόστιμα, καινοφανή, δημιουργημένα με έμπνευση αλλά και με επίμονο σιγοβράσιμο. Δείχνει μια εκρηκτική πρωτοτυπία που αξίζει να διαβαστεί, αξίζει να θεαθεί ως ακόμα μια ικανότητα του είδους να ανατινάζει το αναμενόμενο και να προωθεί τη σκέψη πιο ρηξικέλευθα.

Κάθε κείμενο της συλλογής είναι και μια προσπάθεια να αποδοθεί με λέξεις μια έννοια, που, ενώ την ξέρουμε όλοι, παρουσιάζεται με πλάγιο τρόπο, με απρόσμενες οπτικές γωνίες, με περιγραφές που έρχονται κατά κύματα. Ο πόλεμος, ο έρωτας, το γέλιο, ο καρκίνος κ.λπ. αποσπώνται από την καθημερινότητα και την παγιωμένη μορφή που έχουν πάρει και μετεωρίζονται ανάμεσα στο οικείο και το ανοίκειο, ανάμεσα στο φυσικό και το αλλόκοτο.

Ο πόλεμος και η φρίκη του, με όλα τα ψυχικά τραύματα που τον συνοδεύουν, οδηγεί στην τρέλα, ο έρωτας μιας κοπέλας για τα κτίρια, ναι για τέτοιου είδους ερωτικά αντικείμενα, κάνει την ηδονή μια απροσδόκητη εμπειρία, το γέλιο σπάει σε μικρά κομμάτια και εκρήγνυται εκκωφαντικό, ο καρκίνος γίνεται μια αξιοζήλευτη ιδιότητα...

Ολα παρουσιάζονται από μια πρωτόγνωρη συγγραφική πολεμίστρα, τα κιάλια της οποίας δείχνουν τις έννοιες έξω από τα γνώριμά τους πλαίσια και ενσαρκωμένες σε ανθρώπους που ζουν και φτιάχνουν τη δική τους πραγματικότητα. Πρόκειται δηλαδή για μικρές παραδοξότητες που κερδίζουν τον αναγνώστη και τον κατευθύνουν σε δημιουργικές αναγνώσεις.

Από τις έννοιες περνάμε στα πρόσωπα, τα οποία έχουν μια αξιοπρόσεκτη ιδιορρυθμία, και στα αντικείμενα, μέσα στα οποία μπαινοβγαίνουν ο έρωτας κι ο θάνατος, η απώλεια και η αντικατάσταση του απολεσθέντος, η αναζήτηση ενός αρχικού κορμού όπου θα επανακολλήσουν όλα τα «κομμένα». Ο Κ. Τζήκας επενδύει τους ήρωές του με ένα είδος φετιχισμού, αφού αυτοί παθιάζονται με κτίρια, ερωτεύονται καρκινικά κύτταρα, ηδονίζονται με ακρωτηριασμένα χέρια, ενσαρκώνουν αεροπλάνα…

Σε όλα αυτά κυριαρχεί μια ευφυής μεταφορά ως σχήμα λόγου, η μεταφορά ιδιοτήτων των ανθρώπων σε αντικείμενα, που προσωποποιούνται και συμπεριφέρονται σαν έμψυχα όντα, αλλά και σε ένα διήγημα συμβαίνει το αντίστροφο. Κι αυτό το εμπρόθετο σχήμα υπηρετείται έξοχα από τη δισημία της γλώσσας, καθώς καθετί που λέγεται για ένα άψυχο παραπέμπει σε ανθρώπινα χαρακτηριστικά, κι αυτό το λογοτεχνικό παιχνίδι συνεπαίρνει με τη μεταφορική του δύναμη.

Από την άλλη, τα διηγήματα της Ελένης Μπουκαούρη παιδεύουν το μυαλό, γιατί δεν απευθύνονται σ’ αυτό. Η λογική δεν μπορεί να παρακολουθήσει πάντα τον φαινομενικά άναρχο ειρμό, δεδομένο που οδηγεί την ανάγνωση να στηριχτεί στα συναισθηματικά φορτία που εκπέμπονται από κάθε ιστορία. Η διηγηματογράφος -πρώτη φορά στην πεζογραφία- κατέρχεται σ’ αυτήν μετά από τρεις ποιητικές συλλογές και κουβαλάει εμφανώς την προσήλωσή της στο γλωσσικό ένδυμα της αφήγησης. Ακόμα κι αν η λεκτική εκζήτηση είναι σποραδικά εμφανής, ο λόγος της Ελ. Μπουκαούρη είναι δουλεμένος, άλλοτε κοφτός κι άλλοτε χειμαρρώδης, ήπιος και συνάμα βαθύς, που φουσκώνει ώς ψηλά στο χείλος της ψυχής.

Αυτό που κυριαρχεί λοιπόν είναι ένας υπόκωφος συναισθηματισμός, που στηρίζεται στην ποιητική πλημμυρίδα των λέξεων και των αισθημάτων που ξεχειλίζουν («Petite fleur»). Εστω κι αν μερικές φορές το συναίσθημα εικάζεται και δεν απορρέει από την κορύφωση της ιστορίας, το κυρίαρχο σε όλη τη συλλογή είναι αυτή η αίσθηση προδοσίας, ματαιότητας, ενίοτε μιας γλυκιάς θλίψης που διαχέεται παντού.

Ετσι, ο αναγνώστης μπολιάζεται με αυτό το κλίμα και συν-αισθάνεται κύματα σουέλ να τον δονούν και ψυχισμούς-παγόβουνα να τον κυνηγάνε. Σημειώνω αντιστικτικά την «Ωραία χειροκόμο», γιατί διαφοροποιείται από τα υπόλοιπα διηγήματα, καθώς, παίζοντας με τις λέξεις και τα ομόρριζά τους, δείχνει (αυτο)ειρωνικά την απώλεια, σε άλλο τόνο και σε άλλο ύφος από τις υπόλοιπες ιστορίες.

Σε πολλές ιστορίες έρχεται και επανέρχεται το οκτώμισι, ενώ ο Στέργιος και η Αννα μπαίνουν και βγαίνουν από διήγημα σε διήγημα, με άλλο ρόλο και άλλες ιδιότητες. Αυτή η έντεχνη επαναληπτικότητα αφήνει την εντύπωση ότι παντού, σε όλο το βιβλίο, ο άνθρωπος στην αρσενική και θηλυκή του πλευρά ζει ποικίλες πλευρές της δικής μας ζωής.

Μοτίβα όπως ο θάνατος, το ταξίδι (η βαλίτσα), η απώλεια, η οικογένεια αναδεικνύονται με τη διασταύρωση ατόμων, με πρόσωπα που κρύβονται πίσω από την αοριστία -στην αρχή- κάθε αφηγητή, με χαρακτήρες που τέμνονται και διαπλέκονται, ώσπου κάποιος πυροβολεί, γεμάτος κι αυτός από ψυχικά δηλητηριώδη αέρια, άλλος πεθαίνει κι άλλος πνίγεται ζωντανός στην καταπιεσμένη ζωή του.

Είτε μεμονωμένα είτε στο σύνολό τους τα διηγήματα του Κ. Τζήκα κεντρίζουν τον εγκέφαλο, ενώ της Ελ. Μπουκαούρη στοχεύουν στο συναίσθημα. Κι οι δύο εντέλει συλλογές δείχνουν πως η μικρή φόρμα μπορεί να σπάσει τα καθιερωμένα καλούπια και να εκφράσει το ανείπωτο με τον τρόπο που μόνο η λογοτεχνία μπορεί να αξιοποιήσει.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας