• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 12.1°C / 14.5°C
    2 BF
    47%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    11°C 8.7°C / 11.6°C
    0 BF
    51%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    12°C 9.8°C / 13.0°C
    3 BF
    60%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.5°C / 7.9°C
    1 BF
    66%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    10°C 9.6°C / 9.9°C
    1 BF
    53%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 8.1°C / 12.0°C
    1 BF
    63%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 5.0°C / 8.4°C
    2 BF
    31%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.9°C / 12.6°C
    1 BF
    72%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 17.0°C
    4 BF
    61%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 10.9°C / 11.9°C
    2 BF
    54%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.4°C / 15.8°C
    3 BF
    47%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    14°C 11.6°C / 14.7°C
    2 BF
    47%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    0 BF
    67%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.5°C / 13.9°C
    0 BF
    47%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.8°C / 12.5°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.8°C / 14.8°C
    3 BF
    56%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.1°C / 14.8°C
    0 BF
    50%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 10.3°C / 10.4°C
    3 BF
    54%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 8.9°C / 13.4°C
    1 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    2 BF
    73%

Το βάθος και η επιφάνεια

  • A-
  • A+

Βιβλία στο προσκέφαλο

Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.

Πεζογράφος (μεταφρασμένος και βραβευμένος), φωτογράφος, πλάνητας και δρομέας μεγάλων αποστάσεων, ο σημερινός φιλοξενούμενος της στήλης μας διαπερνά τον πραγματικό και αφηγηματικό του χρόνο ανάγoντας εμμονές και εποχές, εντός και εκτός σελίδας, σ’ ένα μόνο βιβλίο, σ’ ένα μόνο φυλλομέτρημα, σ’ ένα μόνο αναγνωστικό άγγιγμα.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

Oταν εκείνος ο αναγνώστης εισήλθε με περιέργεια και αντοχή στον κόσμο της λογοτεχνίας, και μάλιστα επειδή επέμεινε να προχωρήσει βαθύτερα μέσα του, κάποια στιγμή βρέθηκε σε εκείνο το κομβικό σημείο της διαδρομής, όταν συνάντησε το πρώτο σημαδιακό βιβλίο που τον συγκίνησε και τον ενθουσίασε με τέτοια σφοδρότητα, ώστε άλλαξε έξαφνα η γεωμετρία του κόσμου γύρω του. Hταν το ξεκίνημα, το πρώτο κτέρισμα, η πρώτη και βαθύτερη επιβράβευση.

Από εκείνη τη στιγμή άρχισαν πλέον να εμφανίζονται και άλλα βιβλία, νέες επικράτειες της ανάγνωσης, ώστε σταδιακά να αναπτυχθεί γύρω από εκείνον τον αναγνώστη μια προσωπική και ευρύχωρη χαρτογραφία των λέξεων. Αισθανόταν ότι ζούσε σε ένα σύμπαν που διαστελλόταν.

Μεγάλωνε ο ίδιος καθώς διάβαζε. Μεγάλωνε επειδή διάβαζε.

Και καθώς η διαδρομή συνεχιζόταν στον χρόνο, όταν αντιλήφθηκε ότι η λογοτεχνία είχε πλέον καταστεί για εκείνον σχεδόν μια αυτοβιογραφία, εμφανίστηκαν εκείνα τα βιβλία-καθρέφτες που δεν τον συγκινούσαν, ούτε τον ενθουσίαζαν με τον ίδιο τρόπο, αλλά του εξηγούσαν και του φώτιζαν τη συγκίνηση και τον ενθουσιασμό που αισθανόταν.

Και επειδή η λογοτεχνία ήταν ήδη για εκείνον ένας βίος, τα βιβλία αυτά του εξηγούσαν και του φώτιζαν το τι είχε γίνει ο ίδιος.

Αυτή ήταν η ζωή του αναγνώστη εκείνου. Με σκαμπανεβάσματα και πισωγυρίσματα έρχονταν νέες στιγμές συγκίνησης και επίγνωσης και δεν περίμενε ότι θα μπορούσε να υπάρξει κάτι άλλο από αυτά τα δύο, ωσότου βρέθηκε μπροστά σ’ ένα βιβλίο που έλαμψε στον νου του επειδή από την πρώτη φράση κατάφερε να συνοψίσει και να υπερβεί όλα τα σχήματα που είχαν χαραχτεί στη συνείδησή του ώς τότε. Ηταν το βιβλίο της συγκίνησης και της επίγνωσης.

Πώς μπορεί να σταθεί μια σκέψη πάνω σε κάτι φευγαλέο;

Ποιος είναι ο τρόπος να μιλήσεις για το διφορούμενο;

Ποια μορφή θα διαλέξεις για να περιγράψεις κάτι αντιφατικό;

Ο συγγραφέας του βιβλίου εκείνου είχε σταθεί απέναντι σε αυτά τα ερωτήματα με σκοπό να ξεδιαλύνει το μυστήριο της γραπτής λέξης: «Πιασμένος ανάμεσα στο αγέννητο και σ’ αυτό που ζει, ο συγγραφέας αγωνίζεται να διατηρεί και βάθος και επιφάνεια».

Με αυτές τις λίγες λέξεις, είχε καταφέρει να συμπυκνώσει εκείνη την αδιόρατη υποψία που στροβιλιζόταν στο μυαλό του αναγνώστη, όταν η σκέψη του στρεφόταν προς την ίδια τη φύση της λογοτεχνίας.

Ο συγγραφέας εκείνος είχε ζήσει στην Κίνα του 3ου αιώνα μ.Χ. Το βιβλίο του δεν περιέγραφε τον κόσμο της γραφής.

Δεν προσέγγιζε τη λογοτεχνία ως τέχνη. Το βιβλίο του ήταν τερατώδες στην απλότητά του και διεισδυτικό σαν προφητεία.

Ηταν το τελικό στάδιο μιας διαδικασίας φανέρωσης. Το επιστέγασμα μιας μυητικής εξέλιξης που κατέληγε να πραγματώνει την ίδια τη λογοτεχνία, καθιστώντας την αντικείμενο θέασης.

Ο συγγραφέας εκείνος αποκάλυπτε ότι μοναδικό ουσιαστικό θέμα της λογοτεχνίας είναι η δημιουργία ενός αληθινού αναγνώστη. Τα βιβλία είναι μόνο το πρόσχημα.

«Ουρανός και γη είναι παγιδευμένοι σε ορατή μορφή: Τα πάντα αναδύονται μέσα από το πινέλο».

Με αυτή τη φράση, ο αναγνώστης κατάλαβε ότι η έκφραση μορφοποιείται και βρίσκεται για πάντα εγκλωβισμένη στο ίχνος που αφήνει η μύτη του πινέλου καλλιγραφίας.

Τα πάντα υπάρχουν στη γραμμή που χαράσσεται με μελάνι επάνω στο χαρτί. Η λογοτεχνία έχει φυσική υπόσταση.

Ο λόγος δεν είναι πρόσωπο. Ηταν μια αποκάλυψη που συνέβη ήρεμα. Ηρθε σχεδόν σαν φυσική συνέπεια.

Εκτοτε ο αναγνώστης εκείνος απελευθερώθηκε και ο βίος του ελάφρυνε. Είχε αντιληφθεί πλέον ότι η υπόστασή του δεν ήταν ταυτόσημη με τα βιβλία που διάβαζε (ούτε καν με εκείνα που είχε γράψει ο ίδιος ώς τότε).

Κατάλαβε ότι η λογοτεχνία και ο εαυτός είναι πράγματα ξέχωρα. Δεν είναι το ένα η ζωή του άλλου.

Είναι και τα δύο μέρη μιας ζωής που τα περικλείει και τα ξεπερνά.

Ο αναγνώστης εκείνος απέκτησε μια νέα σχέση με τις λέξεις.

Διαβάζοντας την τελευταία φράση, έκλεισε το βιβλίο με μια ενθουσιώδη, ολόφωτη, αισιόδοξη κατάφαση, σε τόνο σχεδόν ραψωδικό: «Η τέχνη των γραμμάτων τραγουδά σε αυλό και χορδές και κάθε μέρα γίνεται πιο καινούργια».

Ο αναγνώστης εκείνος ήμουν εγώ.

----------
Αναφέρεται στο βιβλίο του Λου Τσι «Η τέχνη του γραψίματος» (μτφρ. Συμεών, εκδ. Αγρα, 2003).
----------
Τελευταίο βιβλίο του Χρ. Χρυσόπουλου είναι το δοκίμιο «Ο δανεισμένος λόγος» (εκδ. Οκτώ, 2016).

 

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
Το βραβευμένο βιβλίο (Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ, 2018) της Σίγκριντ Νιούνεζ προκάλεσε κριτικές και συζητήσεις με τον θάνατο και το μελαγχολικό πένθος να είναι από τα βασικά θέματά του.
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας