Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Νύχτες της Ιερουσαλήμ

Νύχτες της Ιερουσαλήμ

  • A-
  • A+

Ο «Ιούδας» είναι ένα μυθιστόρημα που ανασυνθέτει επεισόδια από τη ζωή ενός νέου στα τέλη της δεκαετίας του ΄50, μια δεκαετία μετά την ίδρυση του Κράτους του Ισραήλ. Ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου είναι ο εικοσιπεντάχρονος Σμούελ Ας, μέλος μιας αριστερής οργάνωσης με ετερόδοξους προσανατολισμούς. Πληγωμένος από τον χωρισμό του με την κοπέλα του, εγκαταλείπει το Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ και τη διατριβή του με θέμα τις «Εβραϊκές απόψεις για τον Ιησού».

Το οικονομικό πρόβλημα της οικογένειάς του θα τον φέρει, προς αναζήτηση δουλειάς, στο κατώφλι ενός σπιτιού στα περίχωρα της Ιερουσαλήμ. Εκεί θα αναλάβει μια ιδιαίτερη απασχόληση: έναντι διατροφής και ενός μικρού ποσού πρέπει να κρατάει συντροφιά στον ανάπηρο ηλικιωμένο Γκέρσομ Βαλντ. Στο ίδιο σπίτι μένει και μια σαγηνευτική ώριμη γυναίκα, η Ατάλια Αμπραβανέλ. Αυτή θα εξηγήσει στον Σμούελ τα καθήκοντά του και τις λεπτομέρειες της καινούργιας καθημερινότητάς του.

Ο αναγνώστης δεν αντιλαμβάνεται εξ αρχής τη σχέση μεταξύ της γυναίκας και του ηλικιωμένου ανάπηρου. Μέσα από σχετικά σύντομα κεφάλαια, μυούμαστε σταδιακά σε έναν κόσμο όπου οι απορίες του Σμούελ, οι μονόλογοι του Βαλντ και η αινιγματική παρουσία/ απουσία της Ατάλια ενώνονται γύρω από διαφορετικά θέματα: την προδοσία και την πίστη, τον έρωτα και τις ματαιώσεις του, τη σχέση μεταξύ της Ιστορίας, των «θυμάτων» της και όσων την κατευθύνουν προς τη μια ή άλλη έκβαση.

Ο νεαρός διανοούμενος Σμούελ αντιπροσωπεύει έναν κοσμικό, σοσιαλιστικό υπαρξισμό. Τον συγκινεί η ιδέα της αποκατάστασης όσων έχουν αδικηθεί από την επίσημη Ιστορία και αμφισβητεί τις κυρίαρχες αφηγήσεις. Ανδρώνεται άλλωστε πολιτικά στην ατμόσφαιρα των αποκαλύψεων του Εικοστού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ και της «αποσταλινοποίησης». Και γυρεύει έναν Ιούδα που δεν είναι αυτός που πρόδωσε τον Χριστό, αλλά ο μαθητής που στάθηκε ο πιο πιστός από τους πιστούς, που λάτρεψε τον Ιησού ώς το σημείο να θελήσει να αποδείξει τη θεϊκή του φύση.

Από την άλλη, ο ηλικιωμένος Βαλντ φαίνεται να μη συμμερίζεται τις ουτοπικές αναζητήσεις του Σμούελ. Ούτε το πάθος του νέου για τον Ιούδα και εμμέσως για τον Χριστό. Οι ιδέες του Βαλντ, που αναδύονται σε πειστικούς διαλόγους και συνειρμικές μονολογικές σεκάνς, δείχνουν σκεπτικισμό απέναντι στα κάθε λογής σωτηριολογικά σχήματα. Ο ηλικιωμένος είναι ο ανελέητος ρεαλιστής που προειδοποιεί τον νεαρό για τους κινδύνους που έχει η πίστη αλλά και το αδιέξοδο αίσθημα για την Ατάλια.

Ο Σμούελ, όμως, αδυνατεί να αντισταθεί στη σαγήνη της γυναίκας. Μαθαίνοντας ότι είναι χήρα του γιου του Βαλντ και κόρη μιας αινιγματικής προσωπικότητας της εβραϊκής ηγεσίας στην Παλαιστίνη, ο νέος προσεγγίζει τα τραύματα της ίδιας της πόλης και της χώρας.

Ο πατέρας της, ο Σαλτιέλ Αμπραβανέλ, υπήρξε άλλος ένας «Ιούδας» που έρχεται να στοιχειώσει τον χώρο του σπιτιού και την ίδια την αφήγηση. Ο Σαλτιέλ παρουσιάζεται να έχει υιοθετήσει το όραμα της αγαπητικής συμβίωσης Εβραίων και Αράβων, απορρίπτοντας τον ρεαλιστικό σιωνισμό και το κρατικό σχέδιο του Μπεν Γκουριόν και των άλλων ιδρυτών του ισραηλινού κράτους. Ετσι αποξενώθηκε από τις πολιτικές προτεραιότητες της εποχής της ίδρυσης του κράτους και περιορίστηκε στον ρόλο του αποσυνάγωγου και περιθωριακού ιδεολόγου, του «φίλου των Αράβων». Για τους πολλούς υπήρξε ένας προδότης του έθνους, αλλά για τη δική του συνείδηση ήταν ένας οραματιστής μιας εβραϊκής παρουσίας χωρίς κράτος και πολέμους.

Τα πρόσωπα του μυθιστορήματος κινούνται ανάμεσα στη μνήμη και στο παρόν, στον κλειστό χώρο και στα ανοιχτά ερωτήματα της Ιστορίας. Ενα ερειπωμένο αραβικό χωριό (από τον πόλεμο), ο μαρτυρικός θάνατος του άντρα της Ατάλια στον αραβοϊσραηλινό πόλεμο, οι αντιθέσεις που σφράγισαν την πολιτική γέννηση του Ισραήλ, όλα αυτά παραπέμπουν στο πολιτικό μυθιστόρημα.

Η σχέση όμως του Σμούελ και της Ατάλια, σχέση άνιση και δίχως ελπίδες, φτιάχνει τον δικό της υποβλητικό αφηγηματικό χώρο. Θα έλεγε κανείς ότι η συνάντηση των δύο συντελείται στη νύχτα της Ιερουσαλήμ, σε μια χώρα σκιών και μόνιμης παγωνιάς, λες και το μυθιστόρημα τοποθετείται σε κάποια χώρα του Βορρά. Το μυστήριο της γυναίκας επιτείνεται από την εργασία της σε ένα γραφείο ιδιωτικών ερευνών με μεταμεσονύχτιες παρακολουθήσεις.

Ο Σμούελ μαθαίνει διάφορα αλλά στο τέλος προσκρούει στον τοίχο των πραγμάτων. Γίνεται κοινωνός ιστοριών και έρχεται για ελάχιστο κοντά στην Ατάλια, αλλά τελικά είναι αυτός ο ίδιος που πρέπει να αποφασίσει τι θα πράξει με τη ζωή του. Δεν επιλέγει την επιστροφή στους δικούς του αλλά μια από τις καινούργιες πόλεις της ερήμου.

Αποχαιρετώντας την οικία Αμπραβανέλ και τους ενοίκους της, ζώντες και τεθνεώτες, αφήνεται να κατακλυστεί από χαρά και όχι από θλίψη.

«Σαν να είχε περάσει όλο τον χειμώνα φυλακισμένος στην απομόνωση και τώρα ήταν ελεύθερος».

Ο Αμος Οζ μάς παραδίδει μια ιστορία ωρίμανσης και προσωπικής απελευθέρωσης. Με γλώσσα εύχυμη, εικονιστική δεξιοτεχνία, ιστορική ευαισθησία και αξιοσημείωτους χαρακτήρες. Ο Ιούδας είναι από τα βιβλία που ευτύχησαν στη μετάφραση. Τόσο η μετάφραση όσο και οι επεξηγηματικές σημειώσεις της Μάγκυ Κοέν συμβάλλουν καίρια στην απόλαυση της ανάγνωσης.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στο μεταίχμιο Ανατολής-Δύσης
Ο Βαλεζό στην πραγματικότητα επιχειρεί κάτι πολύ πιο φιλόδοξο λογοτεχνικά. Με θαυμαστή ενάργεια και νηφαλιότητα παραθέτει στοιχεία του φανατισμού που κρύβεται και στις δύο πλευρές, με το να στήνει μια διαρκή...
Στο μεταίχμιο Ανατολής-Δύσης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας