Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Διχασμοί και αναδιπλασιασμοί

Η ποιήτρια Αγγελάκη-Ρουκ

Διχασμοί και αναδιπλασιασμοί

  • A-
  • A+

Αν ο Μπλανσό στο αφήγημά του «Η τρέλα της ημέρας» (Αγρα, 1988) αναδιπλασιάζει τη φωνή του τρελού και αν ο Αντονέν Αρτό διαλέγεται εν γένει ως ποιητής με τον ψυχωτικό εαυτό του, η ποιήτρια Αγγελάκη-Ρουκ, στο νέο της βιβλίο «Της μοναξιάς διπρόσωποι μονόλογοι», αναδιπλασιάζει την ποιητική της φωνή παραμένοντας το ίδιο πρόσωπο σε έναν σκηνοθετικό και ποιητικό αναδιπλασιασμό.

Η ποιήτρια, που εξ αρχής ομολογεί πως «στρέφεται στην ποίηση όταν δυσκολεύεται στη ζωή», συνομιλεί με το άδειο και με τον χρόνο που τον γεμίζουμε προσωρινά με το σώμα μας, παραμένοντας ένα ενιαίο και αμετάβλητο πρόσωπο που γράφει ισόβια το ίδιο ποίημα.

Και εύλογα αναρωτιόμαστε από πού προκύπτει αυτή η σταθερότητα, το ενιαίο και το διαρκές της φωνής της; Και γιατί επίσης ανοίγουμε την ανάγνωσή μας στην τρέλα;

Η βραβευμένη ποιήτρια, συνδιαλεγόμενη λοιπόν τόσο με τον επικείμενο αφανισμό της όσο και με το παρελθόν, σμίγει τον πόνο με την απουσία της νιότης, συνομιλώντας με τον εαυτό ως έχει και ως Αλλο.

Ενας Αλλος που άλλοτε παίρνει τη μορφή του πόνου, του ποιήματος και άλλοτε του χρόνου και της υποκρισίας, παρασέρνοντάς μας όχι μόνο σε μια εξομολόγηση αλλά και στην είσοδο του ποιητικού της εργαστηρίου.

Παραμένοντας υποχρεωμένη −και ευλογημένη− να παίζει ισόβια το Σώμα, το οποίο για να μην κριθεί «παρεκκλίνον» στην κρίση του κάθε τυχαίου θεού, αστυνόμου, ψυχιάτρου, περαστικού ή αναγνώστη, το μετουσιώνει κοινοποιώντας το ως ποίημα.

Και έτσι καταθέτοντας ισόβια και επαναληπτικά το ίδιο ποίημα (με αποκορύφωση τις συλλογές «Στον ουρανό του τίποτα με ελάχιστα», 2005 και «Η ανορεξία της ύπαρξης», 2011) μάς ανοίγει σε μια ιδιόρρυθμη και ιδιόφωνη ποιητική.

Το νέο της αυτό βιβλίο λοιπόν λειτουργώντας και ως μια ποιητική, μας καλεί στα ενδότερα του ποιητικού της εργαστηρίου. Η σημαντική κυρία των γραμμάτων μας, ως μια νονά της ποίησής μας, μας δωρίζει εθιμοτυπικά το «θεωρητικό» απόσταγμα της ποίησής της το οποίο και εν μέρει δραματοποιεί μ’ έναν μπεκετικό τρόπο.

Η Αγγελάκη-Ρουκ συνολικά, χωρίς να προτάσσει την απεύθυνση στον αναγνώστη και χωρίς να την απασχολεί η υστεροφημία της, καταθέτει ένα είδος απολόγου, δηλαδή έναν τελικό λόγο, που συνοψίζει τη σχέση της με τα εγκόσμια, με τον εαυτό της και με την τέχνη της. Επικεντρωνόμενη στη μοναξιά και τη δυσκολία της ύπαρξης, στο παρελθόν και στη συντροφιά που της κράτησε ισόβια η ενασχόλησή της με την τέχνη, μετατοπίζει εξακολουθητικά το αδιέξοδό της.

Ενα αδιέξοδο που δεν κλείνεται στο πρόσωπό της, αλλά ανοίγεται και διατηρείται στη μετοχή όλων μας στον κόσμο, ως σώματα με όργανα και μέλη, που καλούνται να αντεπεξέλθουν στην ισόβια δοκιμασία τους, ώστε να οδηγηθούν «ομαλά» στην αναίρεσή τους.

Συναντώντας εδώ τον «Ηλιογάβαλο» (Ελεύθερος Τύπος, 1990) του Αρτό όπου διαβάζουμε: «Είμαστε βουτηγμένοι ώς τον λαιμό μες στη δημιουργία, είμαστε βουτηγμένοι με όλα τα όργανά μας: τα σωματικά και τα διανοητικά. Και είναι δύσκολο ν’ ανέβουμε ώς τον Θεό παίρνοντας τον κλιμακωτό δρόμο των οργάνων, όταν αυτά τα όργανα μας καρφώνουν στον κόσμο που βρισκόμαστε και τείνουν να μας κάνουν να πιστέψουμε στην αποκλειστική πραγματικότητα».

Ετσι, μετέχουμε πλέον πέρα από την ποίησή της (βλ. και τη συγκεντρωτική έκδοση «Ποίηση 1963-2011», Καστανιώτη, 2014) και με αυτή την ποιητική, στη δραματική περιπέτειά της.

Σε έναν διπρόσωπο παράλληλο μονόλογο που χωρίς να είναι τραγικός στην ανταγωνιστική μορφή που παίρνει, ανοίγεται στη διαλεκτική της εμφάνισης-αφάνισης, της ανάδυσης του ποιήματος και του προσώπου και στην ακόλουθη συντριβή και καταπόντισή τους, στοχεύοντας στην απεγνωσμένη μας προσπάθεια να διασώσουμε κάτι από τη ναυαγισμένη μας ύπαρξη.

Εκεί μάλιστα η ποιήτρια προτάσσει, ως μέσο για αυτόν τον σκοπό, όχι το ίδιο το ποίημα −όπως συμβαίνει συνήθως− αλλά τη διάσωση του Πνεύματός της (και εδώ συναντά τον Μπλανσό και τον Αρτό) λέγοντάς μας στην ουσία πως εκεί που άλλοι προτείνουν τα έργα, «εγώ δείχνω το πνεύμα μου», επιβεβαιώνοντας επιπρόσθετα και τη μη αποκοπή του ποιήματος από τη ζωή και από το πρόσωπό της.

Επομένως αν ο Αρτό έλεγε «πως γράφουμε για τους αναλφάβητους, μιλάμε για τους αφασικούς και σκεφτόμαστε για τους ακέφαλους», η Ρουκ με τη ζωντανή σάρκα της, το σκεπτόμενο κεφάλι ως σώμα, που διατηρεί ό,τι απώλεσε, και με τη συνείδηση της οδύνης της απώλειας, φαίνεται να δίνει σώμα στους ασώματους.

Και εξηγούμε: καλεί στην ύπαρξη τους διστακτικούς −τους «ανόρεχτους»− για ύπαρξη, τους αγέννητους, που όπως η ίδια μετεωρίζονται στην ενδεχόμενη επαναφορά τους. Ενας δισταγμός, για να επιμείνουμε σε αυτό το παιγνιώδες και υποθετικό πλαίσιο, που οδηγεί στο σώμα της οδύνης, ως το μόνο πράγμα που είναι κάτι, το Σώμα, αλλιώς, ως Αποκάλυψη.

Ενα σώμα τυραννισμένο και οργωμένο από φρίκες που τινάζεται σε κομμάτια και μεταμορφώνεται επαναληπτικά σε ποιήματα, αποκαθιστώντας μέσω της ποίησης το νέο σώμα, μέσω του οποίου η ύπαρξη γίνεται όχι απλά υποφερτή αλλά συχνά και ωραία.

Εχουμε να κάνουμε λοιπόν με μια διαρκή έγνοια της ποιήτριας που αντισταθμίζει τη δυσκολία, την «ανορεξία της ύπαρξης» και είναι εμφανής μέχρι και στους επαναληπτικά επιτυχημένους τίτλους των ποιητικών της συλλογών.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας