Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το ακατοίκητο παρόν
ΜΙΣΕΛ ΦΑΪΣ

Το ακατοίκητο παρόν

  • A-
  • A+

Το δεύτερο έργο κάθε συγγραφέα είναι καθοριστικό για την καταξίωσή του, γιατί δείχνει αν η πρώτη του θετική εμφάνιση δεν ήταν μια εξαιρετική αλλά εφήμερη φούσκα.

Στην Ελλάδα έχουμε πολλούς καλούς πρωτοεμφανιζόμενους, αλλά, ας μου επιτραπεί ο νεολογισμός, ως δευτεροεμφανιζόμενοι υστερούν, σαν να διοχέτευσαν όλες τους τις προσπάθειες σε μια συνήθως αυτοβιογραφική μυθοπλασία κι έπειτα δεν είχαν δυνάμεις να συνεχίσουν. Οι δύο συγγραφείς που παρουσιάζονται σήμερα δείχνουν καλά σημάδια και στη δεύτερη απόπειρά τους.

Θα μπορούσε κανείς να πιστέψει ότι το προηγούμενο έργο της Μάρτυς Λάμπρου «Με λυμένο χειρόφρενο» (Κέδρος 2014) πέτυχε, επειδή η ρεαλιστική του ατμόσφαιρα και η αψιά γλώσσα του στηρίζονταν (μόνο) στα βιωματικά στοιχεία της ίδιας της συγγραφέως.

Στο προκείμενο βιβλίο, που έρχεται δύο χρόνια μετά, ο αναγνώστης ανακαλύπτει με ευχαρίστηση ότι ένα βαθύτερο λογοτεχνικό υπόστρωμα οδηγεί το χέρι της πεζογράφου, το οποίο μπορεί να αντέξει όχι μόνο σε άλλα θέματα αλλά και σε άλλο γραμματειακό είδος, όπως αυτό του διηγήματος.

Σε όλα τα κείμενα της συλλογής βλέπει κανείς ατόφιες φέτες της σύγχρονης Ελλάδας, όχι με τη γυαλάδα της τηλεόρασης, ούτε με την εύκολη δραματοποίηση του Τύπου, αλλά με τη διακριτική πατίνα της λογοτεχνίας. Συναντάμε σκηνές τού σήμερα που μοιάζουν τόσο αληθινές, άλλοτε τραγικές κι άλλοτε κωμικές, χωρίς καμία να ξεφεύγει σε ακρότητες, και πρόσωπα έγγλυφα, καθημερινά όσο και ιδιαίτερα, αντιπροσωπευτικά όσο και μοναδικά.

Από την ασφυξία του μετανάστη, που επιζεί αλλά δεν ζει, μέχρι την υπηρεσία τηλεφωνικού σεξ, που δείχνει το «είναι» πίσω από το ψεύτικο «φαίνεσθαι» και αναδεικνύει την τραγική μοναξιά της σύγχρονης τεχνολογίας, κι από τις ευφάνταστες ιστορίες που αφηγείται μια μικρή στο τρένο ώς τις εργολαβίες πλατειών και τηλεοπτικών προγραμμάτων.

Από τον μοναχικό έφηβο που κυνηγά την γκόμενα μέχρι τη φτώχεια μιας λαϊκής συνοικίας κι από τους ταξιδιωτικούς μπάφους ώς τις σωματικές και ψυχικές αναπηρίες.

Ολα εξιστορούνται με τον νεορεαλισμό της εποχής που θέλει πολλές λεπτομέρειες, φυσικές επειδή είναι καθημερινές, ονόματα της επικαιρότητας και στιγμές απ’ όσα ζούμε και ζήσαμε, σχολαστικές αλλά σύντομες περιγραφές, ενδελεχείς παρατηρήσεις και επισημάνσεις κ.λπ.

Ο συγγραφέας, κάθε συγγραφέας που χρησιμοποιεί μια τέτοια τεχνική συσσώρευσης (λ.χ. η Ι. Καρυστιάνη), εστιάζει στο μικρό ή, καλύτερα, στα πολλά μικρά με απανωτές προτάσεις, ώστε να δείξει εικονοπλαστικά αλλά και βιωματικά ό,τι περιγράφει και να οδηγήσει τον αναγνώστη μέσα στον πυρήνα του σκηνικού του.

Αυτή η τεχνική κάνει μερικά διηγήματα να κινούνται με «δεμένο χειρόφρενο», χωρίς γκάζι, αλλά με μια φωτογραφική μνήμη που αποσκοπεί στο κλίμα παρά στο δράμα…

Ωσπου πέφτουμε πάνω στο «Κορίτσι από την Ελευσίνα» και συνειδητοποιούμε πως οι πολλαπλές λεπτομέρειες, οι ρεαλιστικές πτυχές μιας σκληρής πραγματικότητας, οι νατουραλιστικές εκδοχές της κοινωνίας και του ανθρώπου, αν τεθούν υπό την οπτική γωνία μιας πλουσιοαναθρεμμένης νέας, η οποία θέλει να γίνει ηθοποιός, μπορεί να γίνουν δραματικές.

Η απόσταση ανάμεσα σ’ αυτό που ζει η Ελμίνα στον υποχόνδριο κόσμο της και σ’ αυτό που συναντά σε μια λαϊκή συνοικία είναι τόσο μεγάλη που δεν μπορεί να ζήσει τη «βάναυση» γήινη πραγματικότητα ούτε ως σενάριο.

Ανάλογα ο Χρήστος Αρμάντο Γκέζος ξεπερνάει τη «Λάσπη» (Μελάνι, 2014), δείχνοντας ότι ο τρόπος γραφής του ταιριάζει πιο πολύ στο διήγημα. Είναι αρκετά αισθαντικός, στηρίζεται στη γλώσσα και στις περιγραφικές της δυνάμεις, φωτοσκιάζει έξοχα τους χαρακτήρες του, αφού αφήνει άλλα σημεία τους στο φως και άλλα στο σκοτάδι, και ποντάρει πιο πολύ στο συναίσθημα παρά στην πλοκή.

Είναι καλός στις μικρές σκηνές, οι οποίες διακρίνονται για την εσωτερική τους αυτοτέλεια, κι έτσι μπορεί να τραβήξει μέσα στο κλίμα κάθε κειμένου του τον αναγνώστη.

Πρόκειται για δέκα διηγήματα που περιστρέφονται γύρω από ισάριθμους χαρακτήρες, χαρακτήρες που περιφέρουν τη μοναξιά και την κενότητα χωρίς να ξέρουν τι να τις κάνουν.

Αγγίζουν την τρέλα ή παίζουν με αυτήν, κινούνται μεταιχμιακά σε ένα κλίμα φυγής, συνήθως ψυχολογικής, δοκιμάζουν τις αντοχές τους, ενώ συχνά βρίσκονται πέρα από το όριο του λογικού. Παίζουν θέατρο για να ξεφύγουν από τον εαυτό τους, αναζητούν ένα στήριγμα, άλλοτε στον έρωτα κι άλλοτε στην (συγγραφική) επιτυχία, θα ήθελαν να ελπίζουν στο μέλλον, αλλά συνάμα βλέπουν το παρόν με παραμορφωτικούς φακούς επαφής.

Ετσι, μέσα από αυτούς η κοινωνία φαντάζει μια μουντή έρημος και η ζωή σαν να βγήκε από θρίλερ, από τα μάτια μιας Αλίκης στη χώρα των τραυμάτων.

Οι χαρακτήρες εγκλωβίζονται εντός της, εκόντες άκοντες, κι ο συγγραφέας μέσα από την οπτική τους γωνία περνά στους αναγνώστες του ζοφερούς πίνακες, φανταστικούς σε μεγάλο βαθμό, αλλά αληθοφανείς, σαν ένας Νταλί που βλέπει τον κόσμο θριλερικά.

Το ζητούμενο και στους δύο συγγραφείς είναι η πραγματικότητα που διαθλάται μέσα από ρεαλιστικούς, νατουραλιστικούς, φανταστικούς και παραμορφωτικούς φακούς, άλλοτε ατόφια κι άλλοτε τεθλασμένη.

Ασχέτως του πώς τη βλέπουν, και οι δύο την ξορκίζουν, προσπαθούν να τη δαμάσουν, αλλά αυτή αντιστέκεται και αποσείει κάθε προσπάθεια κατανόησης και πολύ περισσότερο σύλληψής της. Κι οι δύο συγγραφείς χρησιμοποιούν επάξια το διήγημα σαν πολιορκητικό κριό που ραγίζει τείχη και μας αφήνει να δούμε μέσα στην περικυκλωμένη πόλη.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας