Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στη χώρα των θραυσμάτων
ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ

Στη χώρα των θραυσμάτων

  • A-
  • A+

 

«Κατάγομαι από τα παιδικά μου χρόνια/ όπως από μια χώρα», διαβάζουμε στην προμετωπίδα της συλλογής πεζών κειμένων, Το Κήτος, της πρωτοεμφανιζόμενης Ούρσουλας Φωσκόλου.

Οι στίχοι αυτοί του Γιώργου Σαραντάρη μάς υποβάλλουν όχι μόνον την ιδέα πως ο χαρακτήρας του έχει ρίζες στην παιδική ηλικία (κάτι που θα ίσχυε για τον καθένα) αλλά και πως το έργο του οφείλεται κυρίως σε αυτήν.

Και καθώς πιστεύω πως η προμετωπίδα είναι ένα κλειδί που ο συγγραφέας μας βάζει στο χέρι πριν εισχωρήσουμε στις σελίδες του, με αυτό άνοιξα την πόρτα που οδηγεί στα κείμενα που απαρτίζουν το Κήτος.

Στο πρώτο μέρος με τα είκοσι πέντε «Μικρά πεζά» συναντάμε κείμενα που έχει καθιερωθεί τελευταία να ονομάζουμε «μπονζάι», δανειζόμενοι τον όρο από τα λιλιπούτεια γιαπωνέζικα φυτά. Αυτά τα φυτά, παρότι μικροσκοπικά, αντλούν τη χάρη τους από την κομψότητα της μορφής τους και από τον τρόπο που αυτή καθρεφτίζει σε σμίκρυνση μεγάλα δέντρα.

Την πύκνωση που απαιτεί μια ανάλογη σμίκρυνση όσον αφορά το περιεχόμενο αλλά και τη λεπτή χάρη της μορφής συνάντησα στον υπερθετικό βαθμό στα κείμενα της Φωσκόλου, η οποία αν και πρωτοεμφανιζόμενη έχει στο ενεργητικό της μια ωφέλιμη τριβή με τα γράμματα, λόγω της συνεργασίας της με το λογοτεχνικό περιοδικό Φρέαρ.

Μέσα σε αυτά λοιπόν τα κείμενα που δεν ξεπερνούν σε έκταση μια εκτενή παράγραφο, η συγγραφέας χρησιμοποιεί ως εφαλτήριο τα γενέθλια εδάφη της παιδικής ηλικίας για να περιπλανηθεί στους ολισθηρούς δρόμους της μνήμης, να βουτήξει στα λιμνάζοντα νερά της ερωτικής λύπης και της απώλειας, να εξερευνήσει αχαρτογράφητες περιοχές πόθου κι ερωτισμού.

Εκείνο που πραγματικά μοιάζει να προσκομίζει από την παιδική ηλικία η συγγραφέας -κάτι που δίνει, πιστεύω, και την προσωπική της λογοτεχνική σφραγίδα- είναι η λογοτεχνική της ματιά.

Οπως ένα παιδί αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα με έναν τρόπο λοξό, αγκαλιάζοντας την αντίφαση και παρακάμπτοντας το ανέφικτο, έτσι και η συγγραφέας εδώ διευρύνει την αντίληψη του πραγματικού δημιουργώντας παράξενες και θαυμαστές εικόνες τις οποίες αποσπά σαν θραύσματα από την καρδιά του υποσυνείδητου. Οι λαβίδες της είναι παρμένες από την εργαλειοθήκη της ποίησης.

Στο δεύτερο μέρος της συλλογής βρίσκουμε τα «Μεγάλα πεζά», δέκα ολιγοσέλιδα κείμενα, στα οποία η Φωσκόλου δημιουργεί πλοκή και αναγνωστικό ενδιαφέρον άλλοτε σχεδόν από το τίποτε κι άλλοτε με ελάχιστα συμβάντα, υποβάλλοντας όμως την ατμόσφαιρα που επιθυμεί χρησιμοποιώντας τον λόγο σαν μουσική: με ακρίβεια, λεπταισθησία κι αισθαντικότητα.

Τόσο στα μικρά όσο και στα μεγαλύτερα πεζά η συγγραφέας κατορθώνει να βάλει τον αναγνώστη ακριβώς εκεί όπου βρίσκεται κι η ίδια: στο στόμα ενός μελαγχολικού, τρομακτικού αλλά και αστείου θαλάσσιου κήτους, λίγο πριν το πλάσμα αυτό της φαντασίας μας μάς καταπιεί.

Αν τα κείμενα της Φωσκόλου κατάγονται τρόπον τινά από την παιδική ηλικία, θα μπορούσαμε να πούμε πως εκείνα που περιέχονται στη συλλογή Στις ταινίες κλαίω στις πιο άσχετες στιγμές της δημοσιογράφου Ξένιας Κουναλάκη, έλκουν την καταγωγή τους από την εφηβική. Κατά την εφηβεία το εγώ όχι μόνον ανακαλύπτει τον εαυτό του αλλά και κατά κάποιον τρόπο «μαγεύεται» από αυτόν.

Γι' αυτό κι εκείνη την περίοδο ανθίζει η ημερολογιακή γραφή, μια γραφή που θεωρεί σημαντικό το αποτύπωμα κάθε λογής σκέψεων, αρεσκειών ή απαρεσκειών, προσωπικών στιγμών, μια που βοηθάει να συγκροτηθεί η εικόνα του εαυτού, να στηθεί ένας καθρέφτης που επιτρέπει όχι μόνο να δούμε το είδωλό μας αλλά κυρίως να διακρίνουμε πώς μας βλέπουν οι άλλοι.

Στο παρελθόν κείμενα ημερολογιακού χαρακτήρα θα προκαλούσαν το εκδοτικό και αναγνωστικό ενδιαφέρον στο μέτρο που θα βοηθούσαν να φωτιστεί εκ των έσω μια προσωπικότητα με ιδιαίτερο ιστορικό, καλλιτεχνικό ή λογοτεχνικό εκτόπισμα, όπως για παράδειγμα το Ημερολόγιο της Αννας Φρανκ ή τα Σημειωματάρια του Αλμπέρ Καμί.

Η εποχή μας όμως είναι μάρτυρας μιας σταδιακής διεύρυνσης της έννοιας της λογοτεχνίας αλλά και της τέχνης γενικότερα, στο πλαίσιο της οποίας η προσωπική έκθεση αναδεικνύεται σε καλλιτεχνικό γεγονός, όπως στο βραβευμένο έργο της Tracey Emin «Το κρεβάτι μου».

Η Emin είχε εκθέσει αυτό καθαυτό το κρεβάτι της, με λεκιασμένα σεντόνια, βρόμικα εσώρουχα, άδεια μπουκάλια αλκοόλ και καρτέλες με χάπια. Η πρόταξη του κειμένου με τίτλο «Το κρεβάτι μου» της Κουναλάκη, όπου η συγγραφέας κάνει αναφορά στην ομότιτλη εικαστική εγκατάσταση, είναι ενδεικτική των προθέσεων ολόκληρου του βιβλίου.

Στα κείμενα που ακολουθούν, η συγγραφέας εκθέτει πτυχές της προσωπικής και επαγγελματικής της καθημερινότητας, στοχάζεται με τρόπο ανάλαφρο και πρωτότυπο γύρω από την τέχνη, την πολιτική και το διαδίκτυο, μιλάει για τους έρωτες της ζωής της, εξομολογείται φόβους, αδυναμίες και νευρώσεις.

Τα κείμενά της αποπνέουν φρεσκάδα, ευφυΐα και χιούμορ, ενώ με την ελαφρά προφορικότητα της γλώσσας τους φλερτάρουν με έναν τρόπο έκφρασης που ευδοκιμεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

«Πιστεύω πως θα μπορούσα να μιλάω και να γράφω για τον εαυτό μου μέχρι να αποκοιμίσω και τον τελευταίο ακροατή-αναγνώστη μου», γράφει αυτοσαρκαζόμενη η Κουναλάκη, έναν κίνδυνο που αποσοβείται κατά τη γνώμη μου, όχι μόνο γιατί τα κείμενά της είναι απολαυστικά, αλλά κυρίως γιατί σε αυτό το βιβλίο-καθρέφτη μπορεί ένα μεγάλο μέρος των ανθρώπων της γενιάς μας να δει το είδωλό του.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας