• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    5°C 1.8°C / 7.3°C
    0 BF
    76%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 3.1°C / 6.6°C
    2 BF
    77%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.9°C / 11.2°C
    1 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    0°C -0.1°C / 2.0°C
    0 BF
    86%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    -2°C -2.1°C / 1.3°C
    0 BF
    74%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.6°C / 5.7°C
    1 BF
    67%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -2.6°C / -0.5°C
    1 BF
    64%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    3°C 0.7°C / 7.6°C
    1 BF
    76%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 6.5°C / 10.3°C
    4 BF
    56%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.1°C / -2.1°C
    2 BF
    54%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    9°C 9.4°C / 10.2°C
    3 BF
    49%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.7°C / 5.7°C
    2 BF
    55%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.1°C / 12.1°C
    2 BF
    82%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    2°C -0.5°C / 3.2°C
    0 BF
    81%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    5°C -0.5°C / 6.2°C
    1 BF
    90%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    9°C 4.8°C / 9.9°C
    3 BF
    33%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.0°C / 7.5°C
    1 BF
    90%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 1.0°C / 4.9°C
    2 BF
    79%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 1.7°C / 6.7°C
    2 BF
    67%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.2°C / -2.2°C
    1 BF
    53%

«Με την αφέλεια και την αθωότητα ενός πρωτόγονου»

  • A-
  • A+

Ο δοκιμιογράφος Τζορτζ Οργουελ δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός στα ελληνικά – και ίσως να έχει κάποια σχέση με αυτό η «αφέλεια και η αθωότητα ενός πρωτόγονου» που αναγνώρισε στη γραφή του ο ομότεχνός του Β. Σ. Πρίτσετ, κάνοντας τον ιστορικό Τίμοθι Γκάρτον Ας να σχολιάσει ότι «αυτή η αδυναμία του μη μυθοπλαστικού έργου του είναι μία από τις μεγάλες αρετές της μυθοπλασίας του».

Στη συλλογή Για τον εθνικισμό, και άλλα δοκίμια (σε ρέουσα μετάφραση του Ανδρέα Παππά, συνοδεία διαφωτιστικών σημειώσεων του μεταφραστή), μπορεί κανείς να διαπιστώσει ιδιοίς όμμασι την αλήθεια αυτής της κρίσης και να δει έτσι τον Οργουελ σε στιγμές «αδυναμίας»:

στρατευμένος commonsensical, ταγμένος υπέρμαχος του κοινού νου, πολιτικολογεί με θέρμη ενάντια στην Αριστερά και τη Δεξιά της Βρετανίας της εποχής του (της εμπόλεμης –εν θερμώ ή εν ψυχρώ– δεκαετίας του 1940), επικαλείται εναντίον όλων μια νηφάλια, έως και ψυχρή, αποτίμηση της εμπειρίας του από τον Ισπανικό Εμφύλιο, καταστρώνει μια δικής του κοπής έννοια του «εθνικισμού» που τείνει να συμπεριλάβει συλλήβδην όλες τις πολιτικές ιδεολογίες, καταπιάνεται να θεραπεύσει τα δεινά που προκαλεί η «πολιτική» γενικώς στην «αγγλική γλώσσα» (επίσης γενικώς…) και, στην πορεία, εκφέρει τελεσίδικες απόψεις για τον Γκάντι, τον Χ. Τζ. Γουέλς και τον Αρθουρ Κέσλερ.

Κατ’ αρχάς, ας το ξεκαθαρίσουμε: η αδυναμία του συγγραφέα είναι η χαρά του αναγνώστη. Οποιος διαβάζει κάποιον που γράφει με παντιέρα του την αλήθεια, ή τουλάχιστον την ειλικρίνεια, μπορεί να είναι βέβαιος ότι δεν θα πλήξει –μπορεί να συμφωνήσει, να διαφωνήσει, να σκανδαλιστεί, ή έστω απλώς να χαμογελάσει ή να σηκώσει δύσπιστα το φρύδι, πάντως αδιάφορος δεν θα μείνει.

Θα βρεθεί μάλιστα, και ίσως απροσδόκητα, υποχρεωμένος να αναγνωρίσει επιπλέον ότι υπάρχει εδώ κάτι το ανεξήγητο, κάτι που υπερβαίνει τη φυσιολογική συμπάθεια για τα «σταράτα λόγια».

Και αυτή η αναγνώριση δεν θα οφείλεται μόνο στην «αυθεντία» του Οργουελ, του Τζέιμς Ντιν των βρετανικών γραμμάτων (όπως ευφυώς τον αποκάλεσε κάποτε ο Γκάρτον Ας), του εμπνευστή του Μεγάλου Αδελφού, της φάρμας όπου σχεδόν όλα τα ζώα είναι ίσα, του ανθρώπου που απέτισε φόρο τιμής –και παραλίγο να δώσει και τη ζωή του– στην επαναστατημένη Καταλονία πριν από ογδόντα ακριβώς χρόνια, πεθαίνοντας τελικά νέος, πριν προλάβει να δει (ή να φθαρεί από το) πώς εξελίχθηκαν τα πράγματα στον κόσμο από το μακρινό 1950 και μετά.

Οχι – η συγκίνηση του αναγνώστη (θα) οφείλεται πρωτίστως στα ίδια τα κείμενα, στην ίδια την «πρωτόγονη» αδυναμία τους, πέρα από τις αρετές και τις αδυναμίες του συγγραφέα.

Τα δοκίμια του Οργουελ αναδίδουν, πολύ περισσότερο σήμερα απ’ ό,τι τον καιρό που γράφτηκαν, κάτι το ομολογουμένως χοντροκομμένο, που αν κάποτε θα το έλεγε κανείς ψυχροπολεμικό, σήμερα θα μπορούσε να το πει μέχρι και νεοφιλελεύθερο: τα διαπνέει ένας φανατικός εμπειρισμός, της νόησης όσο και της αίσθησης, μια βαθιά καχυποψία για τις αφαιρέσεις και τις «μεγάλες αφηγήσεις», για την «πολιτική των πολιτικών», ένας «αντιολοκληρωτισμός» που βιώθηκε από τον συγγραφέα ως αντιφασισμός και αντισταλινισμός, αλλά που στις μέρες μας άνετα ακούγεται και σαν νέτος σκέτος αντικομμουνισμός.

Ταυτόχρονα (γιατί ο Οργουελ ασφαλώς δεν πρέσβευε μια απλοϊκή εκδοχή ενός ορισμένου μεταμοντερνισμού πριν την ώρα του…), κι ενώ εύλογα θα περιμέναμε από ένα τέτοιο πνεύμα να ενδώσει στην παραίτηση, με ή χωρίς την ανάλογη πόζα, το βλέπουμε τουναντίον να παίρνει κατηγορηματικά θέση στο καθετί, να αποστρέφεται κάθε λογής ησυχασμό, να συγκρούεται όχι μόνο με τις «επιθετικές» ιδεολογίες, όπως τις έλεγε, αλλά εξίσου και με τον πασιφισμό ενός Γκάντι (ει μη μόνο καθ’ όσον αποτελεί τελεσφόρα πολιτική στρατηγική), με τον αισιόδοξο τεχνοκρατισμό ενός Γουέλς, με τον αναχωρητισμό και τον ηδονισμό ενός Κέσλερ – βάζοντας εν ολίγοις στο στόχαστρο κάθε είδους ροπή στην ευσεβή ιδιώτευση με πρόσχημα ότι «έτσι είναι και δεν γίνεται αλλιώς».

Να είναι άραγε θέμα γενιάς αυτός ο ουσιαστικά αδιανόητος σήμερα συνδυασμός της «απαισιοδοξίας της νόησης» με την «αισιοδοξία της βούλησης», όπως το έθετε ο –δώδεκα χρόνια μεγαλύτερος του Οργουελ– Γκράμσι;

Ας διακινδυνέψουμε μια λίγο διαφορετική εκτίμηση: με τον Οργουελ, ίσως τελειώνει μεν ανεπιστρεπτί μια εποχή, αλλά όχι και μια –διαρκώς προς αναζήτηση– καταστατική συνθήκη στην οποία, πέρα από τις ομοιότητες και τις διαφορές (καταγωγής, βιογραφίας, πνευματικής και πολιτικής συγκρότησης) των στρατευμένων ριζοσπαστών διανοούμενων, υπάρχει ένα αυθεντικό δέσιμο του στρατευμένου ριζοσπάστη διανοούμενου με το κοινό, με τον «κοινό νου» του όσο και με την ίδια την «πεζή» ζωή του.

Ενας Οργουελ, ένας Γκράμσι, αλλά ακόμα κι ένας μοναχικός παρίας σαν τον Βάλτερ Μπένγιαμιν (σήμερα, ωστόσο, ποιοι;…), είναι απολύτως διατεθειμένοι να «κατεβούν» στο επίπεδο της εργατικής τάξης, ν’ αγωνιστούν γι’ αυτή, να την εκφράσουν σαν βιωμένη. Η χοντροκοπιά ή η εκλέπτυνση, η επικαιρότητα ή η παλαίωση της παραγωγής τους μικρή σημασία έχει κάτω από ένα τέτοιο πρίσμα.

Αυτό που πάλλεται κάτω από την τραχιά, ραφιναρισμένη, απλή ή δυσνόητη επιφάνεια των κειμένων, και αυτό εν τέλει που συνεχίζει να συγκινεί στην ανάγνωση, είναι κάτι το ζωντανό, σαν πράξη, σαν μνήμη και σαν καθήκον που δεν έχει πάψει να μας επιβάλλεται.

Κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη την 1η Δεκεμβρίου.

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
Το βραβευμένο βιβλίο (Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ, 2018) της Σίγκριντ Νιούνεζ προκάλεσε κριτικές και συζητήσεις με τον θάνατο και το μελαγχολικό πένθος να είναι από τα βασικά θέματά του.
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας