• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.8°C / 15.8°C
    2 BF
    68%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    9°C 6.8°C / 11.0°C
    0 BF
    82%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    13°C 7.0°C / 15.0°C
    5 BF
    71%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    1 BF
    70%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    3 BF
    76%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.1°C / 9.8°C
    2 BF
    79%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    1°C 1.4°C / 4.5°C
    2 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.6°C / 14.6°C
    2 BF
    76%
  • Ηράκλειο
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 14.9°C / 17.5°C
    1 BF
    84%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 12.9°C
    2 BF
    76%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.8°C / 17.9°C
    5 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 12.3°C / 14.6°C
    5 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    3 BF
    64%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 10.5°C
    0 BF
    93%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.5°C / 12.3°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 14.8°C / 18.2°C
    1 BF
    85%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.7°C / 15.3°C
    4 BF
    65%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 4.3°C / 10.5°C
    0 BF
    83%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.2°C / 11.1°C
    2 BF
    66%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    2°C 1.8°C / 1.8°C
    0 BF
    79%

Το βιβλίο του Βρετανού συγγραφέα Τζον Χιγκς «Ο αιώνας των μεγάλων αλλαγών: κατανοώντας τις αντιφάσεις και τις προκλήσεις του 20ού αιώνα»

«Ο αιώνας των μεγάλων αλλαγών»

  • A-
  • A+

Η «Εφ.Συν.» προδημοσιεύει τμήμα του βιβλίου του Βρετανού συγγραφέα Τζον Χιγκς «Ο αιώνας των μεγάλων αλλαγών: κατανοώντας τις αντιφάσεις και τις προκλήσεις του 20ού αιώνα», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.  

O νεοφιλελευθερισμός δημιουργούσε πάντα ανισότητα, αλλά οι θιασώτες του ισχυρίζονταν ότι η ανισότητα θα συνέβαλλε στο γενικότερο καλό. Και αν μια μικρή ελίτ αποκτούσε τεράστιο πλούτο, τότε αυτός ο πλούτος θα διαχεόταν προς τα κάτω μέσω των μηχανισμών της αγοράς.

Αυτή η αντίληψη συνοψίστηκε σε μια φράση που χαρακτηρίζει τη δεκαετία του 1980: «Η απληστία είναι καλή». Εννοείται πως δεν είχαμε καμία διάχυση του πλούτου προς τα κάτω. Αντιθέτως, είχαμε μεταφορά πλούτου από τη μεσαία τάξη στους πολύ εύπορους.

Σήμερα είναι λίγοι πια οι οικονομολόγοι που παίρνουν στα σοβαρά αυτή την άποψη, αλλά ο τρόπος σκέψης από τον οποίο απορρέει δεσπόζει ακόμη στη συζήτηση για την παγκόσμια οικονομία. Ακούμε ακόμη να χαρακτηρίζουν συχνά «δημιουργούς πλούτου» τους πολύ πλούσιους και όχι «συσσωρευτές πλούτου», όρος που θα ήταν ακριβέστερος.

Η πεποίθηση ότι ο συνδυασμός των ελεύθερων αγορών και της κατοχύρωσης των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας θα έλυνε όλα τα προβλήματα οδήγησε μερικές φορές στην ανάγκη δημιουργίας αγορών εκεί όπου προηγουμένως δεν υπήρχαν.

Η τυφλή προσήλωση σε αυτή τη λογική ώθησε το 1997 την Παγκόσμια Τράπεζα να πιέσει τη Βολιβία να παραχωρήσει σε ξένες εταιρείες την ιδιοκτησία όλου του υδάτινου πλούτου της χώρας.

Σε αυτόν περιλαμβανόταν και το νερό της βροχής που οι άνθρωποι συγκέντρωναν παραδοσιακά στη στέγη των σπιτιών τους. Σύμφωνα με τη νεοφιλελεύθερη θεωρία, η παραχώρηση δικαιωμάτων ιδιοκτησίας αυτού του είδους σε ιδιώτες ήταν η καλύτερη λύση προκειμένου να έχουν οι Βολιβιανοί πρόσβαση στο νερό.

Ο βολιβιανός λαός δεν είχε όμως την ίδια άποψη, από τη στιγμή μάλιστα που οι εταιρείες εκμεταλλεύτηκαν το μονοπώλιό τους και αύξησαν αμέσως την τιμή του νερού κατά 35%. Οι διαμαρτυρίες που ακολούθησαν οδήγησαν στην επιβολή στρατιωτικού νόμου και στον θάνατο ενός ανθρώπου, πριν ο βολιβιανός λαός πάρει πίσω το νερό του.

Οι πολιτικές του νεοφιλελευθερισμού είχαν ως συνέπεια τον σημαντικό περιορισμό του ρόλου του κράτους σε σχέση με τη μεταπολεμική Χρυσή Εποχή. [...]

Στα τέλη του 20ού αιώνα ο νεοφιλελευθερισμός είχε αναχθεί σε ορθοδοξία. Με την αύξηση της δύναμης των μεγάλων επιχειρήσεων αυξήθηκε και η επιρροή τους στους πολιτικούς και στα μέσα ενημέρωσης, κυρίως επειδή πολιτικοί και μέσα ενημέρωσης χρειάζονταν τα χρήματά τους. [...]

Στα χρόνια που ακολούθησαν τη Μεγάλη Απόκλιση αναπτύχθηκε επίσης το περιβαλλοντικό κίνημα. Για τους οικολόγους, η νεοφιλελεύθερη προσταγή για ανάπτυξη στο διηνεκές ήταν παράλογη και βαθιά ανησυχητική.

Οι φωτογραφίες της Γης οι οποίες λήφθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος Απόλλων είχαν αλλάξει ριζικά τις αντιλήψεις των οικολόγων για τη Γη. Η Γη ήταν περιορισμένη, και επομένως η επιδίωξη της συνεχούς μεγέθυνσης ήταν επικίνδυνη. [...]

Ολα αυτά εγείρουν το ερώτημα πότε ένα παγκόσμιο οικονομικό σύστημα που βασίζεται στη συνεχή μεγέθυνση θα συγκρουστεί με την πραγματικότητα ενός πεπερασμένου πλανήτη.

Αυτό το ερώτημα έθεσε η παγκόσμια δεξαμενή σκέψης Λέσχη της Ρώμης, η οποία το 1972 εξέδωσε ένα βιβλίο-ορόσημο με τίτλο The Limits to Growth (Τα όρια της μεγέθυνσης).

Το βιβλίο εξέταζε τις επιπτώσεις τις οποίες έχει η εκθετική ανάπτυξη σε μια σειρά πεδία, από τον ανθρώπινο πληθυσμό μέχρι την παραγωγή τροφίμων και τη μείωση των πλουτοπαραγωγικών πόρων, και κατέληγε σε μερικά δυνητικά σενάρια.

Σε ένα από αυτά τα σενάρια, από τα μέσα έως τα τέλη του 21ου αιώνα ο κόσμος σταθεροποιούνταν και μετέπιπτε στην κατάσταση ενός βιώσιμου συστήματος. Στα άλλα δύο σενάρια όμως, αυτό δεν συνέβαινε και το αποτέλεσμα ήταν η κοινωνική και οικονομική κατάρρευση.

Ετσι, μια σειρά από μελέτες παρακολούθησης που έγιναν στη διάρκεια της τριακονταετίας που ακολούθησε την έκδοση του βιβλίου δείχνουν ότι τα τρέχοντα δεδομένα συμφωνούν χονδρικά με τις προβλέψεις του. Δυστυχώς, οι προβολές με τις οποίες συμφωνούν είναι αυτές που τείνουν στην υπέρβαση των ορίων και στην κατάρρευση και όχι στη σταθεροποίηση.

Η αυξανόμενη ανισότητα του πλούτου επιδεινώνει την κατάσταση. Η αντίδραση στα «Ορια της μεγέθυνσης» ήταν αποκαλυπτική.

Τη μελέτη απέρριψαν αμέσως όχι όσοι μελέτησαν τα δεδομένα και τα επιχειρήματά της αλλά όσοι υποστήριζαν ιδεολογικά το νεοφιλελεύθερο σχέδιο. Η μελέτη ενείχε την απειλή να επιβληθούν περιορισμοί στην ατομική συμπεριφορά και γι’ αυτόν τον λόγο απορρίφθηκε. [...]

Το πιο σημαντικό, αν και άρρητο, ερώτημα που ανέκυπτε μετά το σήμα κινδύνου των περιβαλλοντολόγων ήταν το εξής: Η κατάρρευση του συστήματος θα έρθει πριν ή μετά τον θάνατό μου;

Πολλοί από τη γενιά του baby boom θεώρησαν ότι δεν θα έπρεπε να απορρίψουν τον ατομικισμό λόγω των προβλέψεων των περιβαλλοντολόγων, επειδή το οικονομικό σύστημα έμοιαζε ικανό να συνεχίσει να λειτουργεί για τουλάχιστον τρεις ή τέσσερις ακόμα δεκαετίες.

Το γεγονός ότι η πρώτη μεταπολεμική γενιά σκεφτόταν με αυτόν τον τρόπο, χωρίς να νοιάζεται για τα παιδιά και τα εγγόνια της, μας ωθεί σε μια ρητή καταδίκη του ατομικισμού.

Η παγκόσμια αντιπαράθεση για την κλιματική αλλαγή είναι ίσως το πεδίο όπου φαίνεται καλύτερα η σύγκρουση ανάμεσα στον ατομικισμό και στον περιβαλλοντισμό.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ήταν φανερό ότι η εκπομπή αερίων του θερμοκηπίου σε βιομηχανική κλίμακα επηρέαζε το κλίμα σε βαθμό δυνητικά –αν αυτή συνεχιζόταν– καταστροφικό. Το γεγονός ότι αυτή η εξέλιξη μπορούσε ακόμη να αποτραπεί ήταν κρίσιμης σημασίας.

Σύντομα το ζήτημα ήρθε στο παγκόσμιο προσκήνιο εν μέρει χάρη στις ιστορικές ομιλίες της Μάργκαρετ Θάτσερ, και ιδίως αυτήν στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 1989. Η Θάτσερ είχε σπουδάσει χημεία και αντιλαμβανόταν πλήρως τα υποκείμενα επιστημονικά ζητήματα. [...]

Αυτή η θέση δεν εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των εταιρειών πετρελαίου. Η πώληση υδρογονανθράκων ήταν ένας πολύ ευκολότερος τρόπος για την εξασφάλιση βραχυπρόθεσμης κερδοφορίας σε σχέση με τα μακροπρόθεσμα ερευνητικά προγράμματα στο πεδίο των εναλλακτικών πηγών ενέργειας.

Οι εταιρείες πετρελαίου και οι δεξαμενές σκέψης που υποστήριζαν την ελεύθερη αγορά άρχισαν να ασκούν την επιρροή τους τόσο στις κυβερνήσεις όσο και στα μέσα ενημέρωσης σε μια προσπάθεια να εμποδίσουν τη διεθνή δραστηριοποίηση για την κλιματική αλλαγή. [...]

Ομοίως, η εκστρατεία παραπληροφόρησης από μέρους της πετρελαιοβιομηχανίας κατάφερε να καθυστερήσει την ανάληψη δράσης για την κλιματική αλλαγή.

Κατέστησε πολιτικά ανέφικτη για τις Ηνωμένες Πολιτείες την επικύρωση του Πρωτοκόλλου του Κιότο (1997), που περιείχε δεσμεύσεις για τις βιομηχανοποιημένες χώρες με στόχο τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Μετά από κάθε τυφώνα, ξηρασία ή πλημμύρα, οι εταιρείες πετρελαίου μπορούσαν να είναι ήσυχες ότι τα ειδησεογραφικά προγράμματα θα παρουσίαζαν πολιτικούς που θα απέρριπταν οργισμένοι την άποψη πως εκείνα τα ακραία καιρικά φαινόμενα επιβεβαίωναν τους επιστήμονες, που υποστήριζαν ότι αυτά θα εμφανίζονταν όλο και συχνότερα.

Ακόμα και η Μάργκαρετ Θάτσερ υποχρεώθηκε να τροποποιήσει τις θέσεις της όταν έγινε φανερό πόσο έθιγαν τους πολιτικούς συμμάχους της.

Ενώ τη δεκαετία του 1980 οι ομιλίες της έδειχναν πως κατανοούσε τα σχετικά επιστημονικά στοιχεία σε βάθος, στο βιβλίο της Statecraft (2003) επαναφέρει στο προσκήνιο πολιτικές απόψεις που κάνουν τους κλιματολόγους να χτυπούν από απελπισία το κεφάλι τους στον τοίχο.

Η χαλιναγώγηση της κλιματικής αλλαγής ήταν το προκάλυμμα μιας πολιτικής θέσης με την οποία η Θάτσερ διαφωνούσε, και γι’ αυτόν τον λόγο δεν θα έπρεπε να γίνει καμία προσπάθεια σε αυτή την κατεύθυνση, έλεγε.

Η ιδεολογία νίκησε την επιστήμη. Ο ατομικισμός νίκησε τον περιβαλλοντισμό.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
Το βραβευμένο βιβλίο (Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ, 2018) της Σίγκριντ Νιούνεζ προκάλεσε κριτικές και συζητήσεις με τον θάνατο και το μελαγχολικό πένθος να είναι από τα βασικά θέματά του.
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας