Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το εγώ ενός «μεσσία»

Το εγώ ενός «μεσσία»

  • A-
  • A+

Πώς χειρίζεται κανείς μια ιστορική προσωπικότητα, ξακουστή ή διαβόητη, όταν έχουν πραγματευθεί την πορεία της τόσα βιβλία, μαρτυρίες, ιστορικές έρευνες και μελέτες επί της ζωής και της δράσης του;

Πώς μπορείς να δεις μυθοπλαστικά μια τόσο γνώριμη μορφή της οποίας την εικόνα την έχουν όλοι σχηματισμένη, άμεσα ή έμμεσα; Παλιότερα ίσχυε ένας κανόνας που ήθελε να μην πρωταγωνιστούν σε ιστορικά έργα πρωτεύουσες μορφές, αλλά να επιλέγονται δευτερεύοντες ήρωες που μπορεί ο συγγραφέας να τους σκιαγραφήσει πιο ελεύθερα.

Μέσα σ’ αυτό το σφιχτό πλαίσιο τι κάνει ο Χάρης Βλαβιανός αφού επέλεξε ως πρωταγωνιστή του βιβλίου του τον Αδόλφο Χίτλερ; Καταρχάς, δεν καταπιάνεται με τον φίρερ της δεκαετίας 1936-1945, όταν κυβερνούσε με βαρύ εξουσιαστικό χέρι.

Ούτε αναφέρεται σ’ αυτόν μετά το 1933, όταν κέρδισε τις εθνικές εκλογές και έτσι μπήκε δυναμικά, από θέση ισχύος, στο γερμανικό και πανευρωπαϊκό σκηνικό.

Αντίθετα, πηγαίνει πολύ πιο πίσω, στο διάστημα 1923-1924, όταν ο Χίτλερ διεκδικούσε δυναμικά πρωταγωνιστικό ρόλο, έκανε ήδη τις πρώτες (βίαιες) κινήσεις, συμμετείχε στο λεγόμενο «Πραξικόπημα της Μπιραρίας» κι ήταν στη φυλακή, υπεύθυνος για την αποτυχία του κινήματός του.

Η αφανής αυτή περίοδος, μετά το πολιτικό ξεκίνημα αλλά πριν από το ηγεμονικό προφίλ του, αφήνει περιθώρια για ευελιξία, μυθιστορηματικές πινελιές, κρυφοκοιτάγματα σε σκοτεινές ή σκιερές σελίδες της Ιστορίας.

Το κείμενο λοιπόν έχει ενδιαφέρον ως ιστορικό μυθιστόρημα. Αποτυπώνει μια εποχή όπου η Δημοκρατία της Βαϊμάρης αναδεικνύεται σε όλη τη σαθρότητά της, τη θέση που έχει στον μεσοπολεμικό κόσμο, τα αυγά φιδιού που κυοφορούσε, την άστατη πολιτική σκηνή που εκκόλαπτε το ζοφερό μέλλον της Γερμανίας και της Ευρώπης.

Κι όλα αυτά από την πλευρά του πρωτεργάτη του γερμανικού εθνικοσοσιαλισμού που άλλαξε το τοπίο μέσα από τη θέληση για δύναμη και υπεροχή.

Γι’ αυτό «Το κρυφό ημερολόγιο του Χίτλερ» έχει και πολιτικό ενδιαφέρον.

Προβάλλει τη μορφή του Γερμανού δικτάτορα, όταν είχε παγιώσει τις ιδέες του, συλλεγμένες από διάφορους στοχαστές, βασισμένες στην πεποίθηση ότι οι Γερμανοί είναι ανώτερη φυλή και πρέπει να επιβληθούν επί των άλλων, ειδικά επί των κερδοσκόπων Εβραίων, των υποδεέστερων Σλάβων, οι οποίοι μάλιστα έχουν γίνει και μπολσεβίκοι, και των εκθηλυμένων Γάλλων.

Το πολιτικό προφίλ του φίρερ πλάθεται από την εικόνα που έχει ο ίδιος για τον εαυτό του, αυτοεικόνα που περιέχει δόσεις μεσσιανισμού, ηγετικού ρόλου, ακράδαντης θέλησης για επιβολή, αποχής από πρόσκαιρες ηδονές, όπως φαγητό και γυναίκες, αυτοεικόνα που θέλει την Ιστορία να του έχει ήδη αναθέσει το σπαθί του ηγέτη που θα απογειώσει το γερμανικό έθνος.

Ολες αυτές οι ζυμώσεις και σκέψεις οδηγούν στη συγγραφή του «Αγώνα», του πολιτικού μανιφέστου μιας μεσσιανιστικής, παγγερμανικής και αντισημιτικής λογικής. Υποψιάζομαι ότι η πολιτική χροιά του έργου επιδιώκει να καταδείξει ομοιότητες με τη σκέψη ανάλογων εθνικιστικών κύκλων της σημερινής Ελλάδας.

Το όνομα του Νίτσε έρχεται και ξανάρχεται, προφανώς για να εντυπώσει τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξε στη σκέψη του Χίτλερ η ιδεολογία του ομοεθνή του φιλοσόφου περί υπεράνθρωπου, περί καταδίκης της χριστιανικής αγάπης, περί ανάγκης για επιβολή του ισχυρού στους αδύναμους…

Φιλοσοφικά η σκέψη του Νίτσε όντως ταρακούνησε τη στασιμότητα της φιλοσοφίας, ξεσήκωσε κόσμο με τις ανατρεπτικές του ιδέες, ενέπνευσε συγγραφείς που σήκωσαν ψηλά τη ρομφαία της γραφής τους, αλλά ταυτόχρονα γαλούχησε ναζιστικές ιδεοληψίες που, όταν εφαρμόστηκαν, εξόντωσαν εκατομμύρια «υπανθρώπων».

Από λογοτεχνικής άποψης βέβαια το πρόσωπο του Χίτλερ δεν θυμίζει πολύ μυθιστορηματικό (αρνητικό) ήρωα. Κι αυτό συμβαίνει γιατί η μορφή του Γερμανού φίρερ είναι εξ αρχής παγιωμένη, βγαλμένη από τα γνωστά κιτάπια της Ιστορίας, χωρίς εξελιξιμότητα, χωρίς ψυχολογικές διακυμάνσεις μέχρι να κατασταλάξει στο γνωστό του πρόσωπο, χωρίς διλήμματα και αμφιταλαντεύσεις, παρά μόνο εντός του ήδη διαμορφωμένου πλαισίου του.

Αντί δηλαδή ο Χ. Βλαβιανός να αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο σταδιακά, με πιθανές αυξομειώσεις και μπρος-πίσω, διαμορφώθηκε η δικτατορική μορφή του Χίτλερ, έμεινε προσκολλημένος στο ιδεολογικό φορτίο του Γερμανού εθνικιστή και όχι στο ψυχολογικό βάρος του.

Αυτό βέβαια αναπληρώνεται εν μέρει με τις ψυχαναλυτικές χαραμάδες που ανοίγονται. Η πληγωμένη λόγω της απώλειας αγάπη για τη μητέρα του, τη μόνη γυναίκα που αγάπησε, ο μισογυνισμός του, η εμμονή του με τα κιλά, οι αστρολογικές του πίστεις, ο εγωπαθής του διαβήτης με κέντρο τον ίδιο, όλα αυτά προβάλλουν τον Χίτλερ ως μια ψυχικά ανισόρροπη προσωπικότητα, προϊόν αποτυχιών, τραυμάτων και άλλων παθογενειών που προκαθόρισαν το είναι του.

«Το κρυφό ημερολόγιο του Χίτλερ» είναι ένα καλογραμμένο και γερά δομημένο έργο, που μπορεί να αναδείξει τις πεζογραφικές αρετές του Χ. Βλαβιανού, αλλά και να μυήσει συγχρόνως τον αναγνώστη στη ζοφερή ιδεολογική φωλιά που κλώσησε τον ναζισμό και προκάλεσε μύριες όσες συνέπειες στον κόσμο.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
Το πρώτο βιβλίο του Νίκου Βεργέτη, το «Χόλι Μάουντεν» (εκδ. Κέλευθος 2017), χαρακτηρίστηκε –ατυχώς κατά τη γνώμη μου– παραληρηματικός μονόλογος ενός ετοιμοθάνατου. Το «Χόλι Μάουντεν» ασφαλώς και έχει τη μορφή...
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
Ο Νάνος Βαλαωρίτης (5 Ιουλίου 1921-13 Σεπτεμβρίου 2019), με τον θάνατο του οποίου κλείνει βιολογικά η γενιά του ’30, πιάνει τον μοντερνισμό στην αφετηρία του και τον ολοκληρώνει με τη μετα-υπερρεαλιστική και...
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
Εν όψει έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς (11 Σεπτεμβρίου) ο Χρήστος Αστερίου, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, η Μαρία Μήτσορα, η Ευγενία Μπογιάνου, η Βασιλική Πέτσα, ο Χρίστος Κυθρεώτης και η Κατερίνα Σχινά...
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας