• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    27°C 24.2°C / 29.0°C
    3 BF
    32%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.6°C / 29.8°C
    3 BF
    32%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.4°C / 29.8°C
    2 BF
    53%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    3 BF
    34%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    3 BF
    46%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.5°C / 30.0°C
    2 BF
    37%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.4°C / 26.4°C
    2 BF
    17%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 27.7°C
    2 BF
    29%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.8°C / 22.5°C
    4 BF
    64%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    28°C 22.3°C / 27.9°C
    0 BF
    34%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.8°C / 23.4°C
    3 BF
    28%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.5°C / 25.7°C
    2 BF
    44%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    3 BF
    54%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    30°C 28.4°C / 29.9°C
    0 BF
    21%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    28°C 24.5°C / 28.8°C
    3 BF
    21%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.8°C / 24.8°C
    3 BF
    47%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    27°C 24.0°C / 28.6°C
    2 BF
    18%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.8°C / 24.3°C
    2 BF
    48%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.8°C / 28.7°C
    2 BF
    62%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.2°C / 25.2°C
    2 BF
    34%

Ανατομία ενός ιστορικού γεγονότος

  • A-
  • A+

Το ελληνικό κράτος, από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα, έθεσε ως κύριο στόχο την επέκταση των ορίων του και τη συμπερίληψη σ’ αυτά όλων των Ελλήνων της ευρύτερης περιοχής.

Ο σκοπός αυτός συσπείρωσε ευρύτατες συνομαδώσεις τής τότε ελληνικής κοινωνίας και είτε ως οραματική Μεγάλη Ιδέα είτε ως μεθοδικό σχέδιο συνείχε για χρόνια τις ιθύνουσες τάξεις του μικρού βασιλείου.

Η ειρωνεία της Ιστορίας όμως είναι διαρκώς παρούσα. Τη στιγμή που είχε διαμορφωθεί η συγκυρία για την επίτευξη του στόχου αυτού, οι εγχώριες άρχουσες πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις όχι μόνο διαφώνησαν μεταξύ τους, αλλά κυριολεκτικά τέθηκαν αντιμέτωπες ακόμα και με τα όπλα.

Το αποτέλεσμα ήταν η εκδήλωση του ιστορικού και με πολλαπλές συνέπειες γεγονότος που ονομάστηκε Εθνικός Διχασμός και βέβαια η οριστική ματαίωση των τότε εθνικών σχεδίων και οραμάτων.

Ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γεώργιος Θ. Μαυρογορδάτος στο πρόσφατο βιβλίο του «1915. Ο Εθνικός Διχασμός» επιχειρεί μια σφαιρική διερεύνηση του καθοριστικού αυτού ιστορικού γεγονότος.

Ο συγγραφέας περιγράφει και αναδεικνύει τα πολιτικά συμβάντα της περιόδου, από την επανάσταση του 1909 μέχρι την εκτέλεση των Εξι τον Νοέμβριο του 1922, με επίκεντρο πάντα τη ρήξη του Κωνσταντίνου με τον Ελευθέριο Βενιζέλο το 1915.

Ο Μαυρογορδάτος απαντά από την αρχή κιόλας στην ενδεχόμενη κατηγορία ότι μεροληπτεί υπέρ του Βενιζέλου. «Αυτό», γράφει, «προκύπτει από τα ίδια τα πράγματα - όχι από δική μου προκατάληψη. Τα πράγματα “μεροληπτούν”, όχι εγώ».

Ο συγγραφέας εξετάζει εξονυχιστικά τα «πράγματα της εποχής», τα οποία βρίσκει σε αρχεία, σε κρατικά και δημόσια έγγραφα, σε ημερολόγια, επιστολές και κείμενα των πρωταγωνιστών της, στον Τύπο εκείνης της περιόδου, στις συζητήσεις και στις αγορεύσεις στη Βουλή, σε άλλες ιστορικές μελέτες.

Ετσι σταδιακά ανασυντίθεται το πολιτικό κλίμα της εποχής και αναδεικνύεται το διακύβευμα της σύγκρουσης του Κωνσταντίνου με τον Βενιζέλο. Η Ελλάδα θα τασσόταν στο πλευρό της Αντάντ στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με όσα σήμαινε αυτό, ή θα επέλεγε την ουδετερότητα, μια στάση που θα ευνοούσε τη Γερμανία. Η χώρα θα ανοιγόταν στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες ή θα παρέμεινε ένα μικρό συντηρητικό βασίλειο πατερναλιστικά δομημένο.

Η ριζική αυτή διαφωνία δίνει την αφορμή στον Κωνσταντίνο να επιδείξει τον ακραίο αντικοινοβουλευτισμό του και την αντίληψή του για μια μοναρχία «ελέω Θεού».

Η αφήγηση του Μαυρογορδάτου είναι καταιγιστική, όπως καταιγιστικά είναι και τα γεγονότα. Ο βασιλιάς εξωθεί τον Βενιζέλο σε δύο συνεχόμενες παραιτήσεις, τη δεύτερη μάλιστα μετά τις εκλογές της 31.5.1915 που κέρδισε.

Οι Φιλελεύθεροι απέχουν από τις εκλογές του Δεκεμβρίου του 1915 που ακολούθησαν και έτσι αρχίζει η οικοδόμηση του «κωνσταντινικού» κράτους, με τις οργανώσεις των Επιστράτων, τις διώξεις κατά των βενιζελικών, τον εμπαιγμό στο κρίσιμο ζήτημα του πολέμου των συμμάχων και τις κρυφές επαφές με τον κάιζερ.

Η παράδοση του οχυρού Ρούπελ και της Αν. Μακεδονίας στους Βούλγαρους και του Δ’ Σώματος Στρατού στους Γερμανούς και η παρακίνηση των Συμμάχων εξωθούν τον Βενιζέλο στη ρήξη, τη συγκρότηση τον Σεπτέμβριο του 1916 της Προσωρινής Κυβέρνησης και την εγκατάσταση στη Θεσσαλονίκη.

Προσπαθεί δε να δημιουργήσει στρατό για να πολεμήσει στο πλευρό της Αντάντ και να επωφεληθεί η Ελλάδα από τη μεταπολεμική ανακατανομή των εδαφών και των συνόρων. Στην Αθήνα αντίθετα εξαπολύεται ένα πογκρόμ κατά των βενιζελικών με αποκορύφωμα τα λεγόμενα Νοεμβριανά και το γνωστό Ανάθεμα στο Πεδίον του Αρεως.

Τελικά οι Σύμμαχοι τον Ιούνιο του 1917 εξαναγκάζουν τον Κωνσταντίνο να φύγει και ο Βενιζέλος επιστρέφει στην Αθήνα. Για να νομιμοποιήσει την επιστροφή του, αναβιώνει τη Βουλή των εκλογών της 31.5.1915, που είχε διαλύσει παράνομα ο Κωνσταντίνος. Το βενιζελικό καθεστώς φέρθηκε βέβαια αρκετά σκληρά στους αντιπάλους του.

Ταυτόχρονα όμως επιχείρησε και αρκετές μεταρρυθμίσεις, όπως στην Παιδεία ή στον αγροτικό τομέα, και κατάφερε τελικά η Ελλάδα να βρεθεί στην πλευρά των νικητών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Παρά τα εδαφικά οφέλη όμως ο Βενιζέλος θα χάσει τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920, θα επιστρέψει ο Κωνσταντίνος και το καθεστώς του και η περίοδος αυτή του Διχασμού θα κλείσει τραγικά με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την εκτέλεση των Εξι.

Ο Μαυρογορδάτος, χωρίς να χάνει στιγμή την επιστημονική του οπτική και μέθοδο, αφηγείται γλαφυρά και με ιδιαίτερη ένταση την αγωνιώδη διαδοχή των συμβάντων. Δεν μένει όμως μόνο στη γοητεία και στο «σασπένς» της αφήγησης. Διερμηνεύει τον Διχασμό ως κρίση της εθνικής ολοκλήρωσης και ως εκδήλωση της αναντιστοιχίας έθνους και κράτους.

Ο βενιζελικός εθνικισμός θεωρεί έθνος το σύνολο τού, εντός και εκτός συνόρων, Ελληνισμού, ενώ ο «κωνσταντινικός» το κράτος της Παλαιάς Ελλάδας.

Ο εθνικισμός του Βενιζέλου προσβλέπει στην ενσωμάτωση των αλύτρωτων ομοεθνών στο εθνικό κράτος, ενώ ο αντιβενιζελισμός εκφράζει μια εθνική εσωστρέφεια. Γι’ αυτό ο μεν ένας θεωρεί προδοσία την παράδοση της Αν. Μακεδονίας στους Βουλγάρους, ενώ ο άλλος την υποστήριξη στους Αγγλογάλλους.

Ανάμεσα στις δυνάμεις και στα ποικίλα πολιτικά και εθνοτικά συμφέροντα που αντιπάλεψαν τον βενιζελισμό, ο συγγραφέας εντοπίζει και αναδεικνύει τους «αλλοεθνείς» Τούρκους, σλαβόφωνους και Εβραίους, που αντιδρούσαν στην ενσωμάτωσή τους στην Ελλάδα και στρατεύτηκαν εκλογικά, και όχι μόνο, με τον αντιβενιζελισμό.

Ο Διχασμός όμως δεν ήταν μόνο πολιτική σύγκρουση δύο χαρισματικών προσώπων. Ο Μαυρογορδάτος αναλύει τον Διχασμό και ως ταξική σύγκρουση ανάμεσα σε δύο συνασπισμούς, από τους οποίους στον έναν ηγούνταν η μερίδα της επιχειρηματικής αστικής τάξης και στον άλλον η κρατικοδίαιτη.

Ο πρώτος, μαζί με την προοπτική επέκτασης των αγορών, είχε και το αλυτρωτικό και εκσυγχρονιστικό πρόγραμμά του, στο οποίο αναγνωρίζονταν διάφορα παραγωγικά και εμπορικά στρώματα και οι ακτήμονες αγρότες.

Στον άλλον προσδέθηκαν οι παραδοσιακοί μικροαστοί, οι κτηματίες, μεγάλοι και μικροί, και πολιτικοποιημένα εργατικά στρώματα από αντικαπιταλιστική διάθεση. Ολες αυτές οι αντιθέσεις βέβαια εκδηλώθηκαν και πιο βίαια.

Ο Διχασμός, καταλήγει ο συγγραφέας, ήταν μια μορφή εμφύλιου πολέμου ανάμεσα στις σχηματοποιημένες δύο Ελλάδες, με πολλές συρράξεις και επεισόδια σε διάφορα μέρη της χώρας, με εκατέρωθεν βιαιότητες και νεκρούς. Η εκτέλεση των Εξι ήταν η τελευταία, τραυματική και αναγκαία, σύμφωνα και με τον Βενιζέλο, πράξη του Διχασμού.

Ο Μαυρογορδάτος έγραψε ένα βιβλίο αναφοράς για το καθοριστικό στην ελληνική διαχρονία συμβάν του Εθνικού Διχασμού που προφανώς θα συντελέσει στην επανάγνωση της κρισιμότατης εκείνης ιστορικής περιόδου.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εκπαίδευση, πολιτική, ιστορία
Η νεοελληνική ταυτότητα συντελείται στα σχολεία μέσω της διδασκαλίας. Και αυτό γίνεται με τρεις τρόπους, τη γλωσσική διαμάχη καθαρεύουσας και δημοτικής, με τη διδασκαλία της ιστορίας, της γεωγραφίας και της...
Εκπαίδευση, πολιτική, ιστορία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια ανθρώπινη ιστορία του ισπανικού εμφυλίου
Διασταυρώθηκα για πρώτη φορά με τον Γιάννη Παντελάκη όταν επισκέφτηκε τα ΑΣΚΙ (Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας) με στόχο να εξερευνήσει τις συλλογές μας σχετικά με τον ισπανικό εμφύλιο. Στη συνάντησή μας...
Μια ανθρώπινη ιστορία του ισπανικού εμφυλίου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ταραχώδης πενταετία 2014-2019
Ενας χρόνος μετά τις εκλογές του Ιουλίου – τόσο κοντά και τόσο μακριά. Κι αν πάμε στην αρχή της πενταετίας, ή ακόμα πιο πίσω, στον «διπλό εκλογικό σεισμό» του 2012, μοιάζει να βρισκόμαστε σε άλλη εποχή.
Η ταραχώδης πενταετία 2014-2019
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ιστορία πίσω από την αυτοβιογραφία
Η Τάρα Γουέστοβερ την αυτοβιογραφία της με την ψυχική διάθεση ενός ανθρώπου που αναλύει και ανασυνθέτει την ιστορία του. Γι’ αυτό τα συμβάντα που αναφέρονται δεν εξυπηρετούν τη στείρα καταγραφή μιας...
Η ιστορία πίσω από την αυτοβιογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η κυριαρχία του 20ού αιώνα
Διακρίνουμε ορισμένες κοινές μέριμνες στους σύγχρονους ιστορικούς, όπως και ότι ο 20ός αιώνας κυριαρχεί στη φετινή βιβλιοπαραγωγή. Αυτό είναι εξηγήσιμο και ευπρόσδεκτο. Ας μη μας κάνει να λησμονούμε ότι έχουμε...
Η κυριαρχία του 20ού αιώνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας άλλος, άγνωστος Ψυχρός Πόλεμος
Το βιβλίο της Ζηνοβίας Λιαλιούτη, επίκουρης καθηγήτριας στο Πολιτικό της Νομικής Αθηνών, φωτίζει ένα θέμα σημαντικό, αλλά ελάχιστα γνωστό στην Ελλάδα. Είναι προϊόν μακρόχρονης έρευνας, που εντυπωσιάζει με το...
Ενας άλλος, άγνωστος Ψυχρός Πόλεμος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας