Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Κατεβαίνοντας στο στίβο νικημένος…»

Ανδρέας Καμπάς

«Κατεβαίνοντας στο στίβο νικημένος…»

  • A-
  • A+

Θα μπορούσε να ήταν ο Ρεμπό του ελληνικού μοντερνισμού ή της ελληνικής μεταπολεμικής ποίησης.

Η πρώτη εμφάνιση του «ελπιδοφόρου ποιητικά εφήβου του 1939» (Α. Καραντώνης) χαιρετίστηκε με επαίνους από την κριτική και τη συντεχνία.

Το 1943 ο Ελύτης του αφιερώνει την «Πορτοκαλένια» από τη συλλογή «Ηλιος ο Πρώτος», το 1944 ο Παπατσώνης ποίημα από τη συλλογή «Ursa Minor».

Πεζό του ανθολογήθηκε από τον Ρομπέρ Λεβέκ στον συλλογικό τόμο «Domaine Grec» (1947) δίπλα σε κείμενα των Σικελιανού, Καζαντζάκη, Σεφέρη, Ελύτη κ.ά.

Οι περιστασιακές του επανεμφανίσεις (4 ποιήματα στη «Νέα Εστία» το 1956, 10 στην «Καινούργια Εποχή» το 1958) οφείλονταν κυρίως σε παροτρύνσεις φίλων.

Εφυγε ξαφνικά, από καρδιακό επεισόδιο, σε ηλικία 46 ετών. Δεν εξέδωσε, εν ζωή, καμία συλλογή.

Δεν θέλησε ή δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει καμία; Ιδού η απορία!

«Μαθητευόμενος εφοπλιστής, παλαίμαχος intellectuel και πολλά υποσχόμενος ποιητής, ανθυπολοχαγός εν εφεδρεία και πολεμιστής Κρήτης» αυτοσυστήνεται υπογράφοντας επιστολή στον Ελύτη το 1949.

Ετσι υποτιτλίζεται, ευφυώς, η καλαίσθητη έκδοση που έρχεται να φωτίσει, όσο είναι δυνατόν, το φασματικό πέρασμα του Ανδρέα Καμπά από την ελληνική ποίηση.

Αναλυτική εργοβιογραφία, εμπλουτισμένη με βιβλιογραφία και φωτογραφικό υλικό στο πρώτο μέρος, εκτεταμένη παρουσίαση της δημοσιευμένης και ανέκδοτης λογοτεχνικής παραγωγής στο δεύτερο.

Εγγονός του ιδρυτή της ομώνυμης οινοποιίας Ανδρέα Καμπά, ο νεαρός ποιητής θα ακολουθήσει τις τύχες της οικογένειας στην Αθήνα της κρίσης του 1929.

Και από το Αμερικάνικο Κολλέγιο, όπου φοίτησε με υποτροφία ομογενών, θα βρεθεί σύντομα στο πατάρι του Λουμίδη, συνομιλητής, παρέα με τον Νάνο Βαλαωρίτη, των Ελύτη, Γκάτσου και Σεφέρη.

Οι πρώτες δημοσιεύσεις των νέων, περνώντας την κρησάρα των Κατσίμπαλη και Καραντώνη, δημιουργούν την αίσθηση ότι «ένα ακόμα πιο νέο αίμα θα έμπαινε στις αρτηρίες της τότε νέας ποίησης», θυμάται ο Αλ. Αργυρίου.

Η ισχυρή εντύπωση που άφησε το «Περιμέναμε…» («Νεοελληνικά Γράμματα», Ιούνιος 1939) ενισχύεται από το τετράπτυχο που δημοσιεύεται αμέσως μετά («Τα Νέα Γράμματα») εκφράζοντας -κατά τον Αργυρίου- «ένα κλίμα αντίθετο προς την ηλίθια αισιοδοξία της μεταξικής δικτατορίας».

Το πρώτο μάλιστα από τα τέσσερα ξεχώρισε αμέσως: το «Κατεβήκαμε στο στίβο νικημένοι…», αν καθρέφτιζε για τον Αργυρίου «τη μελλοντική μοίρα βέβαιου ποιητή» που χάθηκε για να ξαναφανεί «θαμπωμένο είδωλο και να σβήσει», για τον Καραντώνη, ο οποίος αναγνώριζε αναλογίες με τη σεφερική «Αρνηση» και τον σικελιανικό «Ηγεσία», μιλούσε ποιητικά «για την ήττα μιας ολόκληρης γενιάς» πριν από την ποιητική σιωπή, «κομμένη αργά και πού και πού, από καμιά απόπειρα να ξαναδεθεί το νήμα».

Τα πρώιμα μαρξιστικά ενδιαφέροντα και τη συμμετοχή σε αντιστασιακή οργάνωση (με άρνηση, ωστόσο, ένταξης στο ΕΑΜ) θα ακολουθήσει η τραυματική εμπειρία της αιχμαλωσίας στη Μάχη της Κρήτης, που σημαδεύει ανεξίτηλα και εξακολουθητικά ζωή και έργο: «κι όλα τα 22 και 23 μας χρόνια, / όλα γίνηκαν στάχτη και πικράλες / όλα χάθηκαν / και γίνανε μια γκριμάτσα κόκκινη / μια ανοιχτή πληγή» («[Και το πόδι του που κόπηκε]»).

Εκτοτε ένα «κάποτε» θα αντιπαρατίθεται στο νοτισμένο μούχλα «τώρα», μια «άνοιξη» θα αναζητείται μέσα στον «χειμώνα» και μια χαραμάδα αισιοδοξίας θα συντηρεί την ελπίδα οι «στενοί και δύσβατοι δρόμοι» να φτάσουν κάποτε «επιτέλους σε μια κορυφογραμμή / πιο μαλακιά που να ’χει ορίζοντα ανοιχτό και θέα» («Ες Μαραθώνιον Αλσος»).

Η εμπειρία της Κρήτης κυριαρχεί και χρωματίζει δυσοίωνα και τα βιωματικά πεζά του, όπως το «Παλιές αναμνήσεις» («Καλλιτεχνικά Νέα», 1944), αλλά και το «Η Γυναίκα της Κρήτης», που ανθολόγησε ο Λεβέκ.

Οπως και να ‘χει, ο Καμπάς, από ανερχόμενος ποιητής στους καλλιτεχνικούς και λογοτεχνικούς κύκλους της κατοχικής Αθήνας, φίλος του Ιωνα Δραγούμη, του Γιάννη Τσαρούχη και του Μάνου Χατζιδάκι, συνεκδότης του πρωτοποριακού για την εποχή του περιοδικού τέχνης και λόγου «Τετράδιο», συχνός στις Πέμπτες του Εμπειρίκου, με γνωστή τη θυελλώδη ερωτική σχέση του με τη Μάτση Χατζηλαζάρου, η πρώτη ποιητική συλλογή της οποίας προκάλεσε ακόμα και με τη δίσημη αφιέρωση («Στον Ανδρέα») (Αθήνα 1939-1945), βρέθηκε γρήγορα επιβάτης του «Ματαρόα» και υπότροφος στο μεταπολεμικό Παρίσι στον κύκλο του Σαρτρ και της Μποβουάρ, προστατευόμενος του Καστανάκη, σύντροφος αρχικά της Χατζηλαζάρου και έπειτα της Μαργαρίτας Λυμπεράκη (Παρίσι 1946-1948) και από κει εκφωνητής στο BBC, υπάλληλος σε εφοπλιστικό γραφείο και περιστασιακός ανταποκριτής πολιτιστικών σε ελληνικές εφημερίδες (Λονδίνο 1948-1963), πριν καταλήξει στα γραφεία των ναυτιλιακών εταιρειών του Ωνάση στο Μονακό (1964-1965).

Να το σχήμα της σύντομης ζωής του ξενιτεμένου και «σιωπηλού» ποιητή.

Το 1966 κυκλοφορεί μεταθανάτια η ποιητική συλλογή «Δέκα ποιήματα» (Ικαρος), σχεδιασμένη από τον ίδιο στο Μονακό σε μια περίοδο αναθέρμανσης της δημιουργικής του δραστηριότητας.

Το 1967 η παρέα του «Τετραδίου» σχεδιάζει επανέκδοση του περιοδικού με αφιέρωμα στον Καμπά, αλλά η δικτατορία ματαιώνει την έκδοση.

Η προαναγγελία έκδοσης των καταλοίπων του ποιητή (που επεξεργάστηκαν διαδοχικά οι Παπατσώνης και Ξύδης) δημιούργησε ποικίλες προσδοκίες που συντηρήθηκαν από τις δημοσιεύσεις των Αλέξη Ζήρα (2009) και Κώστα Παπαγεωργίου (2014).

Από το 2014 το αρχείο του ποιητή φυλάσσεται στο ΕΛΙΑ, όπου παραμένει ταξινομημένο και προσβάσιμο.

Εδώ βασίζεται η πολύτιμη ανά χείρας έκδοση. Πενήντα χρόνια μετά τον θάνατο του ποιητή, πολλά βιογραφικά κενά συμπληρώνονται, νέες πτυχές του ταλέντου του αποκαλύπτονται: αξιοσημείωτες ποιητικές συνθέσεις, ενδιαφέρουσες θεατρικές απόπειρες, μεγαλεπήβολα μυθιστορηματικά σχεδιάσματα.

Ως σύνολο μια ενδιαφέρουσα ιδιοσυγκρασιακή πορεία από τον ελεύθερο στίχο προς περισσότερο ρυθμικούς, συχνά χιουμοριστικούς τονισμούς και πεζά που ολισθαίνουν στο πεζοτράγουδο, γεμάτα σεφερικούς απόηχους, καβαφικούς αντίλαλους και υπερρεαλιστικές «στιγμές».

Η εικόνα του συγγραφικού εργαστηρίου προβάλλει ανάγλυφη: διαρκείς επεξεργασίες ίδιων θεματικών πυρήνων σε μάκρος χρόνου, μεταπηδήσεις μοτίβων από ποιητικές σε πεζόμορφες εκδοχές -ο ίδιος δεν έκανε διάκριση μεταξύ τους-, με την ίδια πάντα κατάληξη: ανολοκλήρωτα θραύσματα, ατιτλοφόρητα ημιτελή αποσπάσματα ποιητικών ιδεών!

Το αίνιγμα, ωστόσο, παραμένει. Μια εντυπωσιακή είσοδος ακολουθείται από μυστηριώδεις παύσεις και εκλείψεις πριν από την οριστική έξοδο, ακριβώς τη στιγμή, ίσως, που σχεδιαζόταν η επανάκαμψη στην ποιητική αρένα, και τα ερωτήματα που έθετε πρώιμα ο Παπατσώνης επιμένουν:

Αισθητικός δισταγμός; Αναζήτηση του απολύτου; Συνείδηση ματαιότητας; Ποιητική νωχέλεια;

 

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα ημερολόγιο-πνευματικός οδηγός
Οι περίφημες Μέρες, όπως ονόμασε ο Σεφέρης το ημερολόγιό του, που άρχισαν να γράφονται τον Φεβρουάριο του 1925 και τερματίστηκαν με τον θάνατο του ποιητή (1971), καλύπτουν περίοδο 46 ετών, με άλλα λόγια...
Ενα ημερολόγιο-πνευματικός οδηγός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
Ποικιλία μορφικών επιλογών, τολμηροί πειραματισμοί ή ωρίμανση κλασικότερων τάσεων, πολιτικές, ενδοσκοπικές ή ενδοποιητικές σκοπιές, τόνοι παιγνιώδεις, δραματικοί, αφηγηματικότεροι ή θραυσματικοί, αλλά και...
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
​Το τι παρακολουθούν οι μελετητές της λογοτεχνίας μάς δείχνει ποιον Κανόνα κατασκευάζουμε και συντηρούμε ως έθνος. Δείχνει δηλαδή ποια ονόματα και ποια έργα εξακολουθούν να έχουν απήχηση στη σκέψη του...
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Με πυξίδα τη μνήμη του μέλλοντος
Εχω τη γνώμη ότι δεν θα ήταν λάθος αν ισχυριζόταν κάποιος ότι όλη η ποιητική πορεία του Γιάννη Ευσταθιάδη μπορεί –για μην πω ότι απαιτείται– να ιχνηλατηθεί παράλληλα και σε συσχετισμό με τους φυσιολογικούς...
Με πυξίδα τη μνήμη του μέλλοντος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
Τα ποιήματα που περιλαμβάνονται στην ανθολογία «Η Πρέβεζα στη νεοελληνική ποίηση» φανερώνουν τόσο τη σύνδεση του Καρυωτάκη με την πόλη όσο και την επίμονη διάρκεια της απήχησής του. Το πρώτο —πλην του...
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Χαρτογραφώντας την ποίηση του 21ου αιώνα Οψεις, διαθέσεις, ροπές - Πρωτοεμφανιζόμενοι ποιητές (2011-2018)
Καταγραφές, σχολιασμοί, ψηλαφίσεις ενός ρευστού και ασχημάτιστου ακόμη τοπίου που, εκ των πραγμάτων, δεν προσβλέπουν ούτε στη συγκρότηση κάποιου λογοτεχνικού κανόνα, ούτε στην ομαδοποίηση νέων και νεότατων...
Χαρτογραφώντας την ποίηση του 21ου αιώνα Οψεις, διαθέσεις, ροπές - Πρωτοεμφανιζόμενοι ποιητές (2011-2018)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας