Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Προσωπικές ιστορίες με τη στόφα του μύθου

Νίκος Παναγιωτόπουλος, «Γραφικός χαρακτήρας», Διηγήματα, Μεταίχμιο, 2016, Σελ. 184

Προσωπικές ιστορίες με τη στόφα του μύθου

  • A-
  • A+

Στιγμές ασήμαντες καθημερινές, που φαίνεται να περνούν απαρατήρητες, καταγράφονται στον σκληρό δίσκο της μνήμης και μεταφέρονται διυλισμένες στο έκτο κατά σειράν πεζογραφικό βιβλίο του Νίκου Παναγιωτόπουλου.

Στο διήγημα «Βιβλία με δόσεις» της συλλογής, για παράδειγμα, ο συγγραφέας ανακαλύπτει το μυθοπλαστικό του υπόβαθρο ύστερα από χρόνια συνειδητοποιεί πόσο τον επηρέασε το πρώτο βιβλίο που διάβασε στη ζωή του, το 20 χιλιάδες λεύγες υπό την θάλασσα του Ιουλίου Βερν.

Ο ήρωάς του, ο πλοίαρχος Νέμο, «χαράχτηκε ανεξίτηλα στο άγραφο ακόμα τότε αναγνωστικό του υποσυνείδητο».

Ετσι τα δικά του βιβλία «Ο Ζίγκι απ’ τον Μάρφαν», «Το γονίδιο της αμφιβολίας» και «Αγιογραφία», «είχαν μακρινή πλην ευδιάκριτη συγγένεια με τον Νέμο», όπως τον βοήθησε να διαπιστώσει φίλος του, υποψιασμένος αναγνώστης.

Διαβάζοντας τον τίτλο, «Γραφικός χαρακτήρας», το μυαλό πηγαίνει αυτόματα και σωστά, όπως αποδεικνύεται στη συνέχεια, στην πρώτη σημασία του όρου που δηλώνει την ποιότητα του γραπτού λόγου, το πώς αποτυπώνει κανείς τα γράμματα δευτερευόντως σκεπτόμαστε την έννοια που αναφέρεται σε πρόσωπο με ιδιόρρυθμη συμπεριφορά, φαιδρό ή διασκεδαστικό στην περίπτωση αυτή όμως η ορθή διατύπωση θα ήταν «γραφικός τύπος» εύκολα συνάγεται λοιπόν ότι ο συγγραφέας παίζει ειρωνικά με την αμφισημία της φράσης.

Απλά, κάποτε και απλοϊκά, περιστατικά γίνονται αξιομνημόνευτα, χάρη στον τρόπο με τον οποίο τα χειρίζεται ο Παναγιωτόπουλος.

Ακολουθεί τόσο χρονολογική όσο και θεματική προσέγγιση του αυτοβιογραφικού του υλικού.

Εκείνη τη χρονιά, εκείνο το βράδυ, εκείνη τη μέρα, εκείνη την εποχή.

Το πρώτο αυτοκινητάκι, το πρώτο ποδήλατο, το πρώτο τσιγάρο, η πρώτη τραυματική σύγκρουση με τον αδελφό, ο πρώτος μεγάλος καβγάς με τον πατέρα, οι πρώτες επιτυχείς ποιητικές απόπειρες, η προϊστορία της σεναριογραφικής πορείας του.

Με τον μανδύα σύντομων διηγημάτων οργανώνεται η αφήγηση, χωρίς να διασπάται η εσωτερική συνοχή του χρόνου.

Κάποια στοιχεία ανακυκλώνονται ως πληροφορίες σε διαφορετικό νοηματικό περιβάλλον.

Ακολουθώντας τη σοφή τεχνική του μύθου, ο συγγραφέας συχνά κλείνει τις ιστορίες του με ένα επιμύθιο.

Πυρήνας των εξήντα επτά μικροϊστοριών του Παναγιωτόπουλου είναι οι οικογενειακές σχέσεις στη διαδοχή των γενεών και κυρίως η συμβολή των γονιών στην ωρίμανση και την ενηλικίωση των παιδιών τους.

Η μέριμνα για πρόοδο, τα καλά σχολεία και οι ξένες γλώσσες∙ η αγορά εξωσχολικών βιβλίων.

Αναδρομικά ερμηνεύει τη γονεϊκή συμπεριφορά με τη δική του ενήλικη πια γνώση.

Σημεία στα οποία μένει η ματιά του είναι η σκληρότητα των παιδιών και ο σκληρός ανταγωνισμός που υπονομεύει αλλά δεν πλήττει την αγάπη, οι ανατροπές στη ζωή των ανθρώπων, οι συφορές που χτυπάνε ανελέητα ορισμένους περισσότερο από άλλους, οι κοινωνικές αδικίες που δύσκολα αίρονται.

Ιδιαίτερο ρόλο παίζει η παρουσία του πατέρα και η σχέση του αφηγητή μαζί του εξάλλου αυτού τον γραφικό χαρακτήρα θαυμάζει: «Ο πατέρας σχεδίαζε υπέροχα κι έκανε κάτι εντυπωσιακά, μεγάλα, καθαρά, όμορφα γράμματα με περίτεχνες ουρές. Εχω την εντύπωση ότι στη ζωή μου δεν έκανα τίποτε άλλο από το να προσπαθώ να γράψω τόσο ωραία όσο κι εκείνος».

Ηρωές μας γίνονται οι γονείς για ποικίλους λόγους.

Από την άλλη, όπως δήλωσε ο συγγραφέας σε πρόσφατη συνέντευξή του, οι προθέσεις του ήταν απλούστερες.

Μιλώντας για το βιβλίο λέει ότι ήταν γι’ αυτόν «συγγραφική άσκηση και παρηγοριά μαζί.

Ηθελα να βρω τον ρυθμό της αφήγησης που έχει ο προφορικός λόγος, να γράψω σαν να διηγούμαι στον γιο μου περιστατικά από τη ζωή μου και στον αναγνώστη ιστορίες που ίσως έχουν νόημα για τη δική του ζωή».

Ολα διαδραματίζονται εκεί στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα αφετηρία τα μέσα της δεκαετίας του ’60 ο Παναγιωτόπουλος είναι γεννημένος το 1963.

Είναι γνωστό ότι ο βιογραφικός λόγος αποτελεί συχνά το πρόσχημα για να θίξει κανείς θέματα της ζωής, της κοινωνίας, των ιδεών.

Το προσωπικό βίωμα εν προκειμένω δίνει την αφορμή για να αποτυπωθεί εμμέσως και ακροθιγώς ο κοινωνικός περίγυρος της Ελλάδας στα χρόνια εκείνα.

Η μετεμφυλιακή ατμόσφαιρα, η φτώχεια, η προσπάθεια επιβίωσης, αργότερα η χούντα, η ανάγκη μετανάστευσης, η αντιπαροχή.

Εν τούτοις δεν γίνεται παρά πλάγια μόνον αναφορά στα ιστορικά συμφραζόμενα, που αποτελούν το φόντο για να προχωρήσει ο συγγραφέας βαθύτερα στην προβολή της ανθρώπινης συνθήκης.

Τα Βριλήσσια και το Χαλάνδρι, με τα αδιευκρίνιστα ακόμη όρια και τη σχεδόν αγροτική τους εικόνα, είναι η περιοχή όπου ανδρώθηκε ο αφηγητής του Παναγιωτόπουλου.

Αλλά ευκαιριακά γίνεται μνεία και σε άλλες περιοχές της Αθήνας και της Αττικής, όπως τα Εξάρχεια, τα Ανω Πατήσια, το Μπογιάτι ή η Μηλίνα και το Τρίκερι στον Παγασητικό, η Κοζάνη και η Αλεξάνδρεια Ημαθίας.

Εκτός από τα κύρια πρόσωπα της οικογένειας σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και οι συγγενείς, οι γείτονες, οι φίλοι.

Παρά τον δυνάμει νοσταλγικό χαρακτήρα των ιστοριών, ο Παναγιωτόπουλος δεν αισθηματολογεί, δεν υποκύπτει σε γλυκερές αναμνήσεις.

Τα πειραχτικό βλέμμα και η περιπαιχτική διάθεση τον διευκολύνουν «να κρατήσει ζωντανά κομμάτια και θρύψαλα» προσελκύοντας έτσι και την ενεργό συμμετοχή του αναγνώστη.

Ενα ακριβές κοινωνικό μωσαϊκό, στο οποίο οι λέξεις, οι συλλαβές και η οργανωμένη σκέψη παρέχουν τέρψη: «Ο νονός έπαθε έμφραγμα σχετικά νέος και πέρασε την υπόλοιπη ζωή του προσέχοντας. Ετρωγε με μέτρο, δεν κάπνιζε, δεν έπινε, δεν ξενυχτούσε. Κατάφερε να ζήσει κάμποσα χρόνια, μια ζωή ανάλατη και μετρημένη».

Λόγος ακαριαίος, εύστοχος και ποιητικά ρυθμικός. Φωτογραφικό υλικό από το οικογενειακό άλμπουμ υποστηρίζει διακριτικά την αληθοφάνεια των ιστορουμένων.

 

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Πλάτων φοβάται και αγαπά τους μύθους*
O Πλάτων επιλέγει να κλείσει την Πολιτεία, το πιο φιλόδοξο και πιο αντιπροσωπευτικό έργο του, με έναν εσχατολογικό μύθο. Ο γενναίος Ηρ πεθαίνει στη μάχη, αλλά ο θάνατός του είναι μόνο φαινομενικός.
Ο Πλάτων φοβάται και αγαπά τους μύθους*
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
Συνδυάζοντας φιλολογική οξυδέρκεια, βαθιά γνώση της λογοτεχνίας μας του 20ού αιώνα και αναγνωστική ευαισθησία, η Αθηνά Βογιατζόγλου στρέφει, για ακόμα μια φορά, το ερευνητικό της ενδιαφέρον στο πεδίο της...
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
Το πρώτο βιβλίο του Νίκου Βεργέτη, το «Χόλι Μάουντεν» (εκδ. Κέλευθος 2017), χαρακτηρίστηκε –ατυχώς κατά τη γνώμη μου– παραληρηματικός μονόλογος ενός ετοιμοθάνατου. Το «Χόλι Μάουντεν» ασφαλώς και έχει τη μορφή...
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
Ο Νάνος Βαλαωρίτης (5 Ιουλίου 1921-13 Σεπτεμβρίου 2019), με τον θάνατο του οποίου κλείνει βιολογικά η γενιά του ’30, πιάνει τον μοντερνισμό στην αφετηρία του και τον ολοκληρώνει με τη μετα-υπερρεαλιστική και...
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
Εν όψει έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς (11 Σεπτεμβρίου) ο Χρήστος Αστερίου, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, η Μαρία Μήτσορα, η Ευγενία Μπογιάνου, η Βασιλική Πέτσα, ο Χρίστος Κυθρεώτης και η Κατερίνα Σχινά...
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας