• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 20.6°C / 24.1°C
    1 BF
    53%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 18.6°C / 23.3°C
    2 BF
    67%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 18.0°C / 20.5°C
    2 BF
    78%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.2°C / 19.2°C
    1 BF
    86%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    0 BF
    72%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 19.0°C / 20.9°C
    2 BF
    72%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 15.4°C / 17.3°C
    1 BF
    82%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.4°C / 17.4°C
    1 BF
    80%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 19.4°C
    2 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 19.0°C / 23.9°C
    0 BF
    50%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 21.4°C / 21.8°C
    3 BF
    68%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    22°C 22.3°C / 22.3°C
    3 BF
    82%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.5°C / 19.5°C
    1 BF
    81%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    18°C 18.4°C / 18.4°C
    1 BF
    86%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 17.5°C / 21.2°C
    1 BF
    77%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.4°C / 20.8°C
    4 BF
    73%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.8°C / 24.3°C
    1 BF
    60%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 18.4°C / 18.4°C
    1 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 18.7°C / 21.7°C
    1 BF
    74%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    2 BF
    80%

Το ξύπνημα της μνήμης

  • A-
  • A+

[…] Υπάρχει γλυκόξινος θάνατος; Παίρνεις το κουτάλι. Σκάβεις μια
λακκούβα κάτω από τη μουριά. Βουτάς το δάχτυλο στη λεμονάδα,
ανασύρεις τη νεκρή μέλισσα για την ταφή. Επιθανάτιος σπασμός,
σου μπήγει στη ρόγα το κεντρί. Γελοίε νεκροθάφτη. (σ. 19)

Περίπου πριν από έναν χρόνο, από αυτό εδώ το βήμα, είχα γράψει για τρία νεοεκδοθέντα βιβλία των εκδόσεων του Εντευκτηρίου — δύο ποιητικές συλλογές και μία συλλογή διηγημάτων, όλα ιδιαίτερα αξιοσύστατα. Τώρα, αφορμή είναι μία ακόμα έκδοση του Εντευκτηρίου: το αφήγημα «Αναποδογεννημένος» του Χρήστου Χρηστίδη.

Ενα προσεγμένο, ολιγοσέλιδο βιβλίο (με τον πίνακα «Δύσκολη πόζα» του Γιώργου Ρόρρη για ταιριαστό εξώφυλλο) που έρχεται να βεβαιώσει πως οι (αραιές) εκδοτικές επιλογές του Γιώργου Κορδομενίδη υπακούν σε ένα στιβαρό αναγνωστικό αισθητήριο.

Ο πρωτοεμφανιζόμενος Χρηστίδης μάς παραδίδει μια αλληλουχία 78 σύντομων σπαραγμάτων, τα οποία ανασυνθέτουν μια λοξή αυτοβιογραφία. Τρία στοιχεία είναι κρίσιμα εν προκειμένω.

Πρώτον, ο Χρηστίδης είναι 63 ετών. Δεύτερον, η «αυτοβιογραφία» του «Αναποδογεννημένου» δεν είναι κατ’ ανάγκη αυτοβιογραφία του συγγραφέα της. Τρίτον, οι μνήμες του χώρου και του χρόνου έχουν χρώμα και άρωμα Ελλάδας.

Κι όμως, κάθε ένα από αυτά τα τρία κρίσιμα στοιχεία ταυτότητας του ανά χείρας αφηγήματος θα μπορούσαν εξίσου να μην ίσχυαν — κι αυτό δεν θα άλλαζε στο παραμικρό την αναγνωστική απόλαυση που προσφέρει το βιβλίο.

Δηλαδή, δεν μας αφορά η ηλικία του συγγραφέα (αν και, εμφανώς, τον οπλίζει με το φίλτρο της εμπειρίας), δεν γνωρίζουμε τον βαθμό που τα αφηγηθέντα είναι αμιγώς αυτοβιογραφικά (και δεν έχει σημασία), ταυτιζόμαστε με τον ελλαδικό χωροχρόνο των προηγούμενων δεκαετιών, με τις μυρωδιές και τις εικόνες, αλλά το αφήγημα θα έστεκε σε οποιονδήποτε χώρο και χρόνο υπάρχει και μεγαλώνει άνθρωπος (κι αυτό είναι, λογοτεχνικά, σημαντικό).

Ενας άνθρωπος προχωρημένης ηλικίας, με ακράτεια και μνήμες-βάσανο, σκαλίζει με επιμονή και σαρκασμό τα βήματα που τον έφεραν τόσο κοντά στο τέλος της διαδρομής του. Ομως, η αφήγηση παρατίθεται σε δεύτερο πρόσωπο: αμείλικτη, ευθύβολη, χωρίς να σηκώνει αντιρρήσεις.

Οι 78 μπλεγμένες αναμνήσεις (με τον αριθμό 78 ενδεικτικό, ίσως, της ηλικίας του αυτοβιογραφούμενου) ακροβατούν ανάμεσα σε ονειρικές καταγραφές γεγονότων, σε σκοτεινά παραληρήματα που μπερδεύουν το τότε με το τώρα και σε στιγμές που δεν λένε να σβήσουν από την ασθενική μνήμη. Για παράδειγμα, στο κεφάλαιο-σπάραγμα 41, ο Χρηστίδης γράφει, εν ονόματι του αυτοβιογραφούμενου (σ. 49):

Γριά με ζαρωμένο πρόσωπο και σώμα μπαίνει στις ιαματικές πηγές και βγαίνει κορίτσι με μαύρο φόρεμα και περμανάντ.
Συχνάζει σε ζαχαροπλαστεία και καφέ. Κάθεται με τις ξαδέλφες και τις φίλες γύρω από πορτοκαλάδες και κρουασάν, μονολογούν όλες μαζί, ονειρεύονται την αυριανή ημέρα ίδια και απαράλλαχτη με τη σημερινή.
Το μεσημέρι μια φίλη της σου τηλεφωνεί αναστατωμένη.
Τις βρίσκεις στο εστιατόριο. Η μητέρα σε κοιτάζει με γλυκιά περιέργεια. “Ποιος είσαι εσύ;” σου λέει.
“Eλα, μαμά, μια κουταλιά για τον μπαμπά σου που σε μάθαινε ποδήλατο χωρίς χέρια” της λες κι ακουμπάς στα χείλη της το κουτάλι με τον ζωμό.
“Καίει, μπαμπά” σου λέει και απομακρύνει το χέρι σου.

Αυτό το βιβλίο είναι απολύτως πιστό στον τρόπο των αφηγήσεων της μνήμης όταν αυτή ξυπνά: ένα γοητευτικό, γλυκόπικρο μείγμα πραγματικότητας (ιδωμένης μέσα από το φίλτρο της εμπειρίας) και επανεπινοημένων γεγονότων (σε τέτοιο βαθμό που είναι πια πιο πειστικά κι από τα όσα όντως συνέβησαν). Ετσι, ο καθηλωμένος γέρος που μας συστήνει ο Χρηστίδης πηγαίνει σε μέρη που ποτέ δεν τόλμησε όσο ακόμα τον βαστούσαν τα πόδια του — στα πατρογονικά του πατέρα του, στην ιδρωμένη αγκαλιά γυναικών, στον πόλεμο (με τον εαυτό και την πραγματικότητα), στα μνήματα των παιδικάτων και της εφηβείας του.

Αυτό το βιβλίο είναι, επίσης, μια υπενθύμιση πως ο όρος «πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας» δεν συνδέεται με την ηλικία του γράφοντος, παρά με την ωριμότητα του γραπτού — πράγμα που είχαμε, για παράδειγμα, δει και από τον σπουδαίο Τάσο Χατζητάτση, συμπτωματικά, πάλι, από τις εκδόσεις του Εντευκτηρίου.

Αντί κατακλείδας το σπάραγμα 36 (σ. 44):

“Σήκω, Νικηφόρε, να πάμε σπίτι στη Σινασό, στην Καππαδοκία”.
“Τι λες, πατέρα; Εκεί δεν πάει ούτε πλοίο ούτε αεροπλάνο”.
“Πάει η μνήμη” σου λέει με σφραγισμένα χείλη.
Εξι χρόνια μακαρίτης – στον ύπνο σου όμως σουλατσάρει καμαρωτός καμαρωτός

  

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
Το βραβευμένο βιβλίο (Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ, 2018) της Σίγκριντ Νιούνεζ προκάλεσε κριτικές και συζητήσεις με τον θάνατο και το μελαγχολικό πένθος να είναι από τα βασικά θέματά του.
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας