• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    5°C 1.2°C / 6.8°C
    1 BF
    75%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 2.5°C / 6.9°C
    2 BF
    76%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.0°C / 11.2°C
    1 BF
    64%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.1°C / 1.4°C
    0 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    -2°C -2.1°C / 1.3°C
    1 BF
    80%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    3°C 1.0°C / 6.2°C
    1 BF
    67%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -2.6°C / -1.0°C
    2 BF
    64%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    3°C 0.7°C / 8.6°C
    1 BF
    75%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 6.0°C / 9.8°C
    3 BF
    57%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -3.1°C / -3.1°C
    2 BF
    55%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    9°C 9.4°C / 10.0°C
    3 BF
    53%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    5°C 5.1°C / 5.1°C
    2 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.3°C / 12.3°C
    2 BF
    84%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    1°C -0.1°C / 2.7°C
    0 BF
    79%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    5°C 0.6°C / 6.2°C
    1 BF
    88%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    8°C 4.8°C / 9.3°C
    1 BF
    40%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    5°C 1.4°C / 7.0°C
    1 BF
    78%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 4.9°C / 4.9°C
    2 BF
    80%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 0.7°C / 6.9°C
    2 BF
    68%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.2°C / -2.2°C
    1 BF
    53%

Προς την ολική διαχείριση της ανασφάλειας

  • A-
  • A+

Θα μπορούσε να πει κανείς με τον τρόπο του Βάλτερ Μπένγιαμιν: η ιστορία των ιδεών, ως γνωστόν, είναι σήμερα μικρή και άσχημη, και οφείλει να παραμένει αθέατη.

Εξωθημένη από πνευματικά ρεύματα που καλλιεργούν παλαιόθεν την καλώς εννοούμενη καχυποψία απέναντι στις αφαιρέσεις, ενάντια στην αφελή προϋπόθεση ενός «συνεχούς των ιδεών» ανά την ιστορία, όσο και από μακροχρόνιες εξελίξεις στην ιστοριογραφία που οδήγησαν σε ειδικεύσεις όπως η διανοητική ιστορία ή η ιστορία των εννοιών, εμφανίζεται σήμερα είτε σαν υποπροϊόν μιας πιο σφαιρικής μελέτης των κοινωνικών και ιστορικών φαινομένων είτε σαν απλή αφορμή για μια ανάλυση που επιζητεί να τις αποσυνθέσει, να αναδείξει τους όρους ύπαρξής τους και να τις παραδώσει τελικά σε νέα, αγνώριστη μορφή.

Από αυτή την άποψη, έχει κάτι το γοητευτικά παραδοσιακό το εγχείρημα του Φρεντερίκ Γκρο να γράψει μια σύντομη αλλά περιεκτική ιστορία της «ασφάλειας» από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας. Ακόμα περισσότερο δε, αν λάβουμε υπόψη ότι ο συγγραφέας είναι επίσης επιμελητής της έκδοσης των έργων του Φουκό στη Βιβλιοθήκη της Πλειάδας, άρα απόλυτα εξοικειωμένος με έναν θεωρητικό που συνέβαλε τα μέγιστα στο να αποκτήσει σήμερα η ιστορία των ιδεών τα χαρακτηριστικά που απέδιδε άλλοτε ο Μπένγιαμιν στη θεολογία.

Από την άλλη, η ίδια η ένταξη του Φουκό, με τη φροντίδα του Γκρο, στην εκδοτική σειρά των «αθανάτων» της γαλλικής γλώσσας και σκέψης ίσως λέει κάτι γενικότερο για την οπτική του συγγραφέα αυτής της ιστορίας της ασφάλειας, κάτι που έρχεται να επιβεβαιώσει την αίσθηση που αναδίδει το βιβλίο του, του οποίου η φροντισμένη ελληνική έκδοση υπηρετεί, μεταξύ των άλλων, την απόλυτα συγκροτημένη (όπως πάντα) μετάφραση του καθηγητή Αλέξανδρου Κιουπκιολή.

Από τα τέσσερα κεφάλαια του βιβλίου, στα δύο πρώτα ο Γκρο βρίσκεται στα καλύτερά του. Η αρχή της ασφάλειας λειτουργεί άριστα ως οργανωτικό μοτίβο των ελληνιστικών φιλοσοφικών σχολών και του μεσαιωνικού και αναγεννησιακού χιλιασμού, εκεί δηλαδή όπου «ασφάλεια» θα πει ένα υποκειμενικό αίτημα για προστασία του εαυτού, της σκέψης και της ψυχής, από τον αχό του κόσμου.

Καθόλου απλό αίτημα, βέβαια: όποιος επιδιώκει τη γαλήνη σε αυτό τον κόσμο είναι προορισμένος να περάσει από τη μέγιστη ταραχή, όπως αυτή εκφράζεται στις φιλοσοφικές περιπλοκές της διδασκαλίας των Στωικών, «στη σιωπή ως αποτέλεσμα μιας δίνης των λέξεων» στην περίπτωση των Σκεπτικών ή στις απίστευτες περιπέτειες των χιλιαστών του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης, με τις (ζωντανές μέχρι σήμερα) ουτοπίες τους και τις εκ των προτέρων καταδικασμένες σταυροφορίες τους.

Ωστόσο, όλη αυτή η περιπέτεια σε αναζήτηση της ασφάλειας παραμένει σε «απλώς» υποκειμενικό επίπεδο, δεν βρίσκει αντικειμενική, θεσμική έκφραση, παρά τις περιστασιακές αποτυπώσεις του αιτήματος σε (και από) δόγματα και κράτη. Μέχρι την αυγή των νεότερων χρόνων, είναι λες και η υποκειμενική εμμονή με την ασφάλεια αντιστοιχεί σε μια αντικειμενική παραδοχή μιας απαράκαμπτης ανασφάλειας.

Η ριζική αλλαγή που επέρχεται με τη νεωτερικότητα θα μπορούσε να περιγραφεί γενικά με τους (οιονεί καντιανούς) όρους του Φουκό: θεσπίζεται μια γνώση/εξουσία η οποία πλέον παράγει το αντικείμενό της, αντί να επινοεί τρόπους για να το αντιμετωπίσει ως εξωτερικό. Εδώ, ο Γκρο, παρά τις πλούσιες κι ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις του για την πολιτική φιλοσοφία της νεωτερικότητας και τον προκλητικό (όσο και αμφιλεγόμενο) τρόπο με τον οποίο παρουσιάζει σαν ενιαία τη σκέψη στοχαστών τόσο διαφορετικών μεταξύ τους όσο ο Χομπς, ο Λοκ, ο Σπινόζα και ο Ρουσσό, μοιάζει να στέκεται με αμηχανία.

Η «συστηματική σύνθεση ασφάλειας και κράτους» που επικαλείται δεν είναι απαραιτήτως το ουσιώδες των νεότερων χρόνων, ή, αν είναι, δεν εξηγεί πώς συνέβη και η «μετανεωτερική», ας πούμε, ανάδυση της «βιοασφάλειας» ως προστασίας, ελέγχου και ρύθμισης βιολογικών ροών ήρθε σε τόσο μεγάλη ρήξη, κατά τον συγγραφέα, με το νεωτερικό κεκτημένο.

Αν «ασφάλεια» (το υποκειμενικό στοιχείο) και «κράτος» (το αντικειμενικό) παρέμεναν χωρισμένα για τους Μοντέρνους όπως και για τους Αρχαίους, και απλώς «συνθέτονταν» εκ των υστέρων, γιατί, και πόθεν ορμώμενη, συνέβη αυτή η δραστική αναγωγή τους σε έναν κοινό, τεχνολογικό κι επιστημονικό, παρονομαστή της οποίας είμαστε μάρτυρες σήμερα, στην εποχή των βιομετρικών δεδομένων, του καθολικού ελέγχου των επικοινωνιών και της «διαρκούς αξιολόγησης» όλων των τυπικών, σωματικών και ψυχολογικών στοιχείων που απαρτίζουν τον πυρήνα του ατόμου;

Αν τεθεί έτσι το ερώτημα, ο «νεοφιλελευθερισμός» ως απάντηση είναι της τάξης του συνθήματος: ενώνει και κοινο-ποιεί, πλην όμως περισσότερο συσκοτίζει παρά αρκεί ή μας μαθαίνει κάτι για την κατάστασή μας.

Στην πραγματικότητα, η νεωτερική παραγωγή της αρχής (με την αυστηρή έννοια του όρου) της ασφάλειας ως υποκειμένου-αντικειμένου, κράτους-εγγυητή «αναπαλλοτρίωτων δικαιωμάτων», συνεχίζεται μέχρι σήμερα, σαν ολοένα εκτενέστερη, ολοένα βαθύτερη, οριακά ολική διαχείριση του πιο ασφαλούς γνωστικά, αλλά και πιο επισφαλούς εμπειρικά, «αναπαλλοτρίωτου» ερείσματος της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ζούμε σε ένα φουκωικό «καθεστώς» που μας συνδέει αξεδιάλυτα με τους μοντέρνους προγόνους μας (αν και, αλίμονο, μας χωρίζει για πάντα από τους αρχαίους ημών…), και αυτό είναι που δικαιολογεί τελικά τη δυσοίωνη, εμπνευσμένη –και πάλι– από τον Μπένγιαμιν, ακροτελεύτια απόφανση του βιβλίου: «Η ασφάλεια (η καταστροφή) προκύπτει όταν όλα συνεχίζονται όπως πριν».

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
Το βραβευμένο βιβλίο (Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ, 2018) της Σίγκριντ Νιούνεζ προκάλεσε κριτικές και συζητήσεις με τον θάνατο και το μελαγχολικό πένθος να είναι από τα βασικά θέματά του.
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας