Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η αδύνατη πατρίδα
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Η αδύνατη πατρίδα

  • A-
  • A+

Η σκέψη της πατρίδας στις περισσότερες περιπτώσεις σχετίζεται με το παρελθόν. Συνήθως, όχι αποκλειστικά, αναφέρεται σε έναν τόπο καταγωγής. Μπορεί, όμως, να είναι και άνθρωποι ή καταστάσεις, πατρίδα με την ευρεία έννοια μπορεί να είναι εξίσου μια πολιτική ιδεολογία και ένα καλλιτεχνικό κίνημα που σχηματίζει τον «χώρο» εντός του οποίου κάποιος αισθάνεται ασφάλεια και οικειότητα.

Αλλά τι συμβαίνει όταν η πατρίδα δεν είναι η αφετηρία αλλά ο προορισμός; Οταν, για οποιοδήποτε λόγο, δεν αισθάνεσαι τον τόπο προέλευσής σου σαν φωλιά αλλά σαν φυλακή και πιστεύεις ότι ανήκεις κάπου αλλού, κάπου όπου οφείλεις να πας για να βρεις τη δική σου ολοκλήρωση.

Αυτό το φιλόδοξο ερώτημα αποτελεί την εκκίνηση στην «Κοιλιά της πέτρας», το πρώτο μυθιστόρημα της Μάνιας Διαμαντή που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης. Κάθε ένας από τους τρεις κεντρικούς ήρωες του βιβλίου προσπαθεί να αποδράσει από τον τόπο όπου μεγάλωσε προς έναν μεγαλύτερο, άγνωστο, και γι' αυτόν τον λόγο πιο ενδιαφέροντα νέο κόσμο.

Ο Ζώης, κληρονόμος ενός ορυχείου μαρμάρου στην Πάρο, θέλει να φύγει για να ακολουθήσει τη ζωή στα καράβια που πάντα σχεδίαζε πριν υποχρεωθεί να αναλάβει την οικογενειακή επιχείρηση.

Η Εύα που παντρεύεται τον Ζώη επιθυμεί να φύγει μακριά από την Αθήνα και το καταπιεστικό, μικροαστικό περιβάλλον της οικογένειάς της. Ο Βιτάλι, τέλος, ο ελληνικής καταγωγής χορευτής στη Σοβιετική Ενωση, αρνείται να προσαρμοστεί στη χώρα όπου μεγάλωσε και πασχίζει να επιστρέψει στην ονειρεμένη Ελλάδα που ακούει από την οικογένειά του.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα μέρη κάθε ένα από τα οποία έχει τον τίτλο ενός χορού (πόλκα, ροκ, ταραντέλα, μπλουζ). Ο χορός υπαγορεύει και τον ανάλογο ρυθμό. Με τη σειρά τους τα μέρη χωρίζονται σε κεφάλαια, τα οποία διαδοχικά εστιάζουν στην ιστορία του ζευγαριού Εύας-Ζώη και στην πορεία του Βιτάλι. Εδώ η Διαμαντή δουλεύει εύστροφα με τις προσδοκίες του αναγνώστη αποφεύγοντας τα κλισέ.

Η ιστορία εξελίσσεται και οι ζωές των ηρώων περιπλέκονται όσο κλιμακώνεται ο κλυδωνισμός τους ανάμεσα στις δύο δυνητικές πατρίδες: εκείνη που γνωρίζουν και εκείνη την οποία επιθυμούν να βρουν. Αλλά ακόμα και αν φτάσουν, ακόμα και όταν κατακτήσουν τον παράδεισο που ονειρεύονταν, αυτό δεν μπορεί να κρατήσει για πάντα αφού η μνήμη της προηγούμενης πατρίδας, οι αμφιβολίες που δημιουργούνται από αυτό το δίλημμά τους οδηγεί στην αυτοκαταστροφή.

«Ολα είναι σε κίνηση και όλα είναι, όπως εγώ, ένα σταθερό σημείο». Η φράση του Αντώνιο Πόρτσια χρησιμοποιείται ως μότο του βιβλίου. Η κίνηση είναι βασική επιθυμία των ηρώων όμως εκεί έρχεται η ειρωνεία της Διαμαντή που υπονομεύει μεθοδικά τα όνειρά τους. Μπορεί η κίνηση, οποιαδήποτε κίνηση, να δώσει λύση στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν;

Και μήπως αφού οι ίδιοι, στην ουσία τους, παραμένουν αμετάβλητοι, κάθε κίνηση είναι τελικά καταδικασμένη να αποτύχει ή -ακόμη χειρότερα- να αποκαλύψει τη συνολική στασιμότητα στην οποία είναι εγκλωβισμένοι;

Η κοιλιά της πέτρας, το επίκεντρο, το μέρος που θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι κρύβει την καρδιά της, μένει πάντα άγνωστο. Μόνος τρόπος να φτάσει κανείς εκεί είναι να γίνει κομμάτια η ίδια η πέτρα. Ομοια οι ήρωες του βιβλίου βρίσκονται μπροστά σε ανάλογο δίλημμα, να διακινδυνεύσουν την πλήρη συντριβή της ζωής τους στην αναζήτηση όσων βρίσκονται στην καρδιά τους ή να επιδιώξουν μια σταθερότητα που περιλαμβάνει τον κίνδυνο της στασιμότητας.

Με το πρώτο της βιβλίο η Μάνια Διαμαντή καταφέρνει να αποδώσει τις συνθήκες μιας τραγωδίας που δεν υλοποιείται χρησιμοποιώντας ως σκηνικό την κινητικότητα της δεκαετίας του ’80. Χωρίς να παρεκτραπεί σε πολιτικολογία είναι ορατές στο βάθος οι ασχημάτιστες ακόμα επιθυμίες που ξεκινούσαν να χαρακτηρίζουν τον πληθυσμό για μια καλύτερη, διαφορετική ζωή, που θα ξέφευγε από τις παραδεδομένες συνήθειες και τις συμβατικές δομές που κυριαρχούσαν.

Σε έναν κόσμο που μετασχηματίζεται ριζικά, καμία πατρίδα δεν παραμένει ίδια είτε τα πρόσωπα επιλέγουν να παραμείνουν ακίνητα είτε όχι.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας