Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η βίωση μιας «ξενιτιάς»

Η βίωση μιας «ξενιτιάς»

  • A-
  • A+

Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις

Λαϊκή Αυτοβιογραφία

Υπάρχουν κάποιες πτυχές της τοπικής ιστορίας που δεν είναι απλώς στα απόσκια της επίσημης ιστορίας (άλλωστε η ένταξη των τοπικών ιστοριών στο κυρίαρχο εθνικό αφήγημα είναι έτσι κι αλλιώς ένα μεγάλο ζητούμενο), αλλά ανήκουν τρόπον τινά και στα απόσκια των όποιων αναπαραστάσεων του παρελθόντος στις ίδιες τις κοινότητες.

Μία από αυτές τις πτυχές έχει να κάνει με το άγνωστο στο ευρύ κοινό γεγονός της πολιτικής προσφυγιάς ενός μεγάλου μέρους του τοπικού πληθυσμού των παραμεθόριων περιοχών της Ηπείρου και της Δ. Μακεδονίας στην Αλβανία, το καλοκαίρι του 1947, μεσούντος του εμφύλιου πολέμου. Από την Αετομηλίτσα (Ντένισκο ή Ντέντσικο) του Γράμμου, πέρασαν τα σύνορα και βρέθηκαν στην Αλβανία περίπου 70 οικογένειες μαζί με τα κοπάδια τους.

«Σκεφτήκατε καλά, για να μπείτε μέσα είναι μεγάλη η πόρτα, αλλά για να βγείτε θα είναι πολύ μικρή», τους είπαν οι δυο ντόπιοι καπεταναίοι Γιαννούλης και Πατσιούρας, όμως το Κεντρικό Συμβούλιο πήρε την απόφαση και «στις 4-7-1947, ημέρα Τρίτη, περάσαμε τα σύνορα για την Αλβανία. Απάνω από την Ερσέκα μας μαζέψανε όλα τα χωριά: Ντένισκο, Ζέρμα, Κάντσικο, Λυκόραχη και διάφορα άλλα χωριά», σύμφωνα με την αφήγηση του συγγραφέα Θεόδωρου Φερφέλη, ο οποίος ήταν τότε μόλις 10 χρόνων.

Το εν λόγω βιβλίο, που εντάσσεται στις «λαϊκές αυτοβιογραφίες», συνιστά γραπτή μορφή μιας συνεχόμενης προφορικής αφήγησης που αφορά τα προσωπικά βιώματα και τις μνήμες του συγγραφέα. Φαίνεται από ένα επίμετρο της κόρης του Αγορίτσας ότι η γραπτή απόδοση των διηγήσεων του πατέρα της έγινε με δική της ευθύνη. Πρόκειται, λοιπόν, για μια κατάθεση-μαρτυρία σχετική με τη βίωση μιας «ξενιτιάς» 15 χρόνων, με έντονο τον συναισθηματικό τόνο και την υποκειμενική κρίση των πραγμάτων.

Φαίνεται επίσης ότι ο συγγραφέας επισκέφτηκε μετά από πολλά χρόνια τους τόπους όπου έζησαν κατά την προσφυγιά τους, προκειμένου να ξαναθυμηθεί, να ανακαλέσει στη μνήμη του καλύτερα, αλλά και να φωτογραφίσει κονάκια, στάνες, τόπους, χωριά, πολιτείες κ.λπ. όπου περιπλανήθηκαν.

Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει το βιβλίο, ωστόσο, ξεφεύγει από τα όρια της βιωματικής αφήγησης των κακουχιών, των δυσκολιών, των προβλημάτων κ.λπ. που αντιμετώπισαν ο ίδιος, η οικογένειά του και υπόλοιποι χωριανοί και κοντοχωριανοί και επεκτείνεται σε παρατηρήσεις σχετικά με το κοινωνικο-πολιτικό σύστημα της Αλβανίας του Εμβέρ Χότζα, την αντιμετώπιση που είχαν η κτηνοτροφία των τσελιγκάτων και ιδιαίτερα οι Ελληνες, τις σχέσεις που αναπτύχθηκαν με τους ντόπιους πληθυσμούς τόσο σε επίπεδο ομάδας όσο και στο πλαίσιο διαπροσωπικών σχέσεων.

«Το κράτος μας μάζεψε όλους τους Ελληνες κτηνοτρόφους και μας χώρισε σε δύο περιφέρειες. Μια περιφέρεια ήταν στο Μπεράτι στο Τομόρι, που ήτανε γύρω στις 30 οικογένειες, όλοι τους Ντενισκιώτες, και οι υπόλοιπες 40 οικογένειες Ντενισκιώτες ήμασταν στο Τεπελένι, αλλά εδώ ήταν και από άλλα χωριά Ελληνες, όπως από Λυκόραχη, Ζέρμα, Κάντσικο, Μεσολούρι, Φιλιππαίους και άλλα χωριά. Αφού μοιράσμε τα βουνά, φκιάσαμε τις καλύβες με χορτάρια διότι δεν βρίσκαμε άχυρο και μόλις πιάσανε τα πρώτα πρωτοβρόχια όλο το νερό το βάζανε μέσα.

Θυμάμαι όταν έβρεχε καθόμασταν όρθιοι…» (σελ. 51). «Μετά τον δεκαπενταύγουστο ήρθε μια επιτροπή για να πάρουν τις οικογένειες που δεν είχαν πρόβατα να τους πάνε στη Φέρμια στα Κολχόζ. Βγαίνουν μπροστά ο Στέργιος Ευθυμίου και ο Απόστολος Τσάτσας και είπαν στην επιτροπή, δηλαδή στο κόμμα το ελληνικό: "Αυτό δεν θα γίνει ποτέ", και μετά έδωσε διαταγή το κόμμα και τους στείλαν εξορία…» (σελ. 58).

«Τώρα δεν μας έδιναν λιβάδια, όπως πριν οι Αλβανοί, διότι όλα τα χωριά είχαν γίνει Κολχόζ. Δίνανε μόνο σ’ αυτούς που είχαν κάτω από 40 πρόβατα. Εμείς δηλαδή, ο πατέρας μου Δημήτριος Φερφέλης, η μάνα μου Παρασκευή, ο αδελφός μου Βασίλης, η γυναίκα του Πιπίνα και τα τρία παιδιά τους ήμασταν μια οικογένεια και είχαμε 180 πρόβατα... Αγοράσαμε ένα μέρος από έναν ιδιώτη και μια Κοπερατίβα, πάρα πολύ καλό μέρος…» (σελ. 74).

Τα παραπάνω παραθέματα είναι ενδεικτικά των συνθηκών μέσα στις οποίες έζησαν αυτοί οι άνθρωποι για 15 χρόνια αλλά και της «ατμόσφαιρας» που χαρακτηρίζει την αφήγηση του συγγραφέα. Κλείνουμε με ένα παράθεμα που αφορά τις σχέσεις τους με τους ντόπιους, για τους οποίους μόνο καλά λόγια έχει να πει ο αφηγητής.

«Στο Τεπελένι στον κάμπο, όλο το καλοκαίρι εκεί, έκανα έναν Αλβανό αδερφό. Τρυπήσαμε με ένα βελόνι το μικρό δάχτυλο από το χέρι ο καθένας μας και αυτός ρούφηξε το αίμα από το δικό μου δάχτυλο και εγώ από το δικό του. Ορκιστήκαμε στο αίμα μας και γίναμε αδέρφια. Τον έλεγαν Σιαμπάν…» (σελ. 34)

*Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Ποιητική οφειλή στην Αναρχία

«Το ποιητικό μονόφυλλο με τίτλο "Αγία Αναρχία" εκδόθηκε τον Μάρτιο του 2016 και αποτελεί μια ποιητική οφειλή του συγγραφέα στην Αναρχία» διαβάζουμε στη λιτή ανακοίνωση. Δημιουργός ο Χαράλαμπος Π. Σοφίας (Εκδόσεις «Κουκκίδα»). Από τα περιεχόμενα (οκτώ ποιήματα) μπαίνουμε στο κλίμα του κειμένου: Αλφα, Αναρχικοί, Μαύρος Σπόρος, Μιχαήλ Αλεξάντροβιτς Μπακούνιν, Σεργκέι Γκενάτιεβιτς Νετσάγιεφ, Μαύρη Σημαία, Μητρόπολη, Αγία Αναρχία.

Ιδού η κατακλείς από το ποίημα για τους Μπακούνιν - Νετσάγιεφ: «Στης νύχτας τη χαρά, το χώμα από ενοχή απάντησε/περιμένοντας κι αυτό τον δαίμονα του ανθρώπου./Εκείνον που αγρυπνά στο πρόσωπό του η ομορφιά της ταραγμένης θάλασσας./Εκείνον που πολεμάει τις λέξεις εμπρός στον καθρέφτη μη αντέχοντας το μοιρολόγι του δούλου./Εκείνον που στο χείλος της αβύσσου συλλέγει κάθε νύχτα από τη σιωπή των άστρων την αστρόσκονη/χορεύοντας ξυπόλυτος/σκορπίζοντας την εξέγερση που γεννάει την επανάσταση».

Τα ποιήματα «υπακούουν» στο μότο που κραυγάζει, θα 'λεγε κανείς: «Πυρπολήστε το παρόν αν θέλετε να έχετε μέλλον».

Πώς βλέπει τους αναρχικούς στο ομότιτλο ποίημα; «Είναι έτοιμοι να πυροδοτήσουν τα όνειρά τους/Σκιές με ασημένια φτερά στον αέναο κύκλο/ Ταξιδιώτες του μέλλοντος με το όπλο στο χέρι/Ετοιμοι να παγιδεύσουν τις ήρεμες νύχτες σας/Να διαταράξουν τη λογική της αρχής/Να επιτεθούν στη συνεχή ροή του χρόνου/Είναι ήδη έτοιμοι να κηρύξουν την κοινωνική επανάσταση».

Τι κάνει η Αγία Αναρχία; «Δαγκώνει τα χείλη της καθώς η αστροβροχή συνεχίζει να πέφτει/Αγκαλιάζει τα παιδιά της/Τους μιλά για την Αγία Αναρχία/Το οπλισμένο χέρι της/Τη νεανική της φλόγα/Την περπατησιά της/Το θάρρος της όταν πυροβολεί τον καθρέπτη και τις μισές λέξεις/Την ιερή οργή της για τους ανθρώπους που σιωπούν στο φως της ψυχής».

Μια πραγματικά αυστηρή ματιά μέσα από έναν εσωτερικό κόσμο που εκρήγνυται και φωτίζει τις νύχτες και τα «αγόρια και τα κορίτσια με μαύρα ρούχα, που μοιράζονται τη χαρά στους δρόμους καίγοντας είδωλα» (Μητρόπολη). Ασημοφέγγαρο, σύμβολο της αναρχίας το θέλει ο ποιητής: «Ανθίζουν μαύρα λουλούδια στον ουρανό/Ενα ασημένιο φεγγάρι ανατέλλει και μέσα του ένα Αλφα».

Μαύρη Σημαία: «Στου χρόνου τη λήθη δε λυγίσαμε, δεν σωπάσαμε/Παραμείναμε με τον άνεμο της πρώτης νιότης/Με τα φτερά του πετάξαμε στις πράξεις της φωτιάς/Στο τέλος του αγνώστου κλέψαμε τον ήχο του κύκλου/Και όλο χαρά τσακίσαμε τη φορά του βέλους/Σηκώσαμε ψηλά τη μαύρη σημαία/Ετσι φτάσαμε πολύ ψηλά ώς τα άστρα/Δεν αφανιστήκαμε μέσα στης νύχτας τη σκοτεινή βλάστηση».

(Ηλεκτρονική διεύθυνση: [email protected]).

Επιμέλεια: Γιώργος Σταματόπουλος

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η Τριλογία του Θέμελη στους νέους καιρούς
Η αφήγηση του Θέμελη έχει μια συγκεκριμένη στρατηγική. Εκκινεί από τον ανοιχτό χώρο των αυτοκρατοριών και ακολουθώντας την ιστορική κίνηση συγκλίνει σταδιακά στα όρια του νεοελληνικού εθνικού κράτους, στο...
Η Τριλογία του Θέμελη στους νέους καιρούς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στη δίνη της Ιστορίας
Τι απομένει πια από την τραγική εποποιία του κομμουνισμού, εκτός από την ανάμνηση των διώξεων που υπέστησαν στο όνομά του τόσο οι καλόπιστοι υποστηρικτές του όσο και οι πολίτες των «λαϊκοδημοκρατικών»...
Στη δίνη της Ιστορίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια στέρεη πεζογραφική φωνή
Η Μαρία Κουγιουμτζή, η συγγραφέας με τον μαστορικά δουλεμένο λόγο και την ιδιότυπη αφηγηματική ματιά, εμφανίστηκε ώριμη στη λογοτεχνία με κατακτημένα τα εκφραστικά της μέσα. Τριάντα δύο ιστορίες που εστιάζουν...
Μια στέρεη πεζογραφική φωνή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια εμβληματική ηρωίδα
Η Marilynne Summers Robinson, διακεκριμένη συγγραφέας και δοκιμιογράφος, γεννήθηκε στο Αϊντάχο των ΗΠΑ τον Νοέμβριο του 1943. Πρωτοεμφανίστηκε στην αμερικανική πεζογραφία το 1980 με το μυθιστόρημα The...
Μια εμβληματική ηρωίδα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η μακρά διάρκεια του ιστορείν
Ο Λε Γκοφ υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους της δεύτερης γενιάς της ιστοριογραφικής σχολής των Annales, ήταν διεθνώς δημοφιλής και σημαντικό μέρος του έργου του είναι μεταφρασμένο και στα...
Η μακρά διάρκεια του ιστορείν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγαπημένος μου συγγραφέας είναι ο Φίλιπ Ροθ
Ευρηματικός σεναριογράφος (πρόσφατα γύρισε και την πρώτη του μικρού μήκους ταινία - τα «Ρέστα») και ευφάνταστος πεζογράφος ο Νίκος Παναγιωτόπουλος στο τελευταίο του βιβλίο («Γραφικός χαρακτήρας») με νηφάλιες,...
Αγαπημένος μου συγγραφέας είναι ο Φίλιπ Ροθ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας