• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 5.1°C / 10.1°C
    2 BF
    69%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 5.5°C / 9.3°C
    2 BF
    52%
  • Πάτρα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    7°C 5.5°C / 9.5°C
    4 BF
    86%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 2.5°C / 6.9°C
    3 BF
    39%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 9.6°C
    3 BF
    39%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 5.7°C / 8.7°C
    2 BF
    45%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.4°C / 5.1°C
    3 BF
    56%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.1°C / 7.6°C
    3 BF
    50%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.2°C / 15.8°C
    3 BF
    59%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    2 BF
    46%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 9.4°C / 13.8°C
    4 BF
    62%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.7°C / 8.6°C
    4 BF
    81%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    4 BF
    76%
  • Λάρισα
    Ψιχάλες μικρής έντασης
    7°C 3.5°C / 7.1°C
    4 BF
    59%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.5°C / 5.0°C
    2 BF
    94%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 12.1°C / 12.8°C
    2 BF
    55%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 5.3°C / 10.3°C
    3 BF
    69%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 6.5°C / 7.7°C
    0 BF
    55%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 6.4°C / 9.4°C
    3 BF
    53%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    2 BF
    52%
ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ

Η τοιχογραφία μιας κοινωνίας

  • A-
  • A+

Η Λένι είναι κυρία. Χήρα Γερμανού στρατιώτη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, κόρη ενός πατέρα που πλούτισε στον Μεσοπόλεμο και μετά φαλίρισε, μητέρα η ίδια ενός κοινωνικά απροσάρμοστου γιου. Είναι σιωπηλή, εσωστρεφής, συνεσταλμένη. Η Λένι ξεχώριζε από μικρή για τη γερμανικότητά της. Πλησιάζοντας τη μέση ηλικία παραμένει πάντα επιθυμητή.

Η Λένι υπήρξε ερωμένη ενός Σοβιετικού αιχμαλώτου κατά τη διάρκεια του πολέμου, αδιαφορώντας για τις συνέπειες. Αυτός ήταν ο πατέρας του γιου της. Και όταν χάθηκε αμέσως μετά τον πόλεμο, τα παράφορα αισθήματά της την οδήγησαν να διασχίσει σύνορα ολομόναχη αναζητώντας τον.

Δεν πρόλαβε να τον βρει ζωντανό. Η Λένι, χρεοκοπημένη μετά τον πόλεμο, βιοπορίζεται με δυσκολία και γίνεται σύντροφος ενός Τούρκου μετανάστη.

Ηταν και μέλος του Κομμουνιστικού Κόματος για ένα διάστημα. Καταλήγει ηρωίδα ενός βιβλίου.

Ο τίτλος του βιβλίου, «Ομαδικό πορτρέτο με μία κυρία», του Χάινριχ Μπελ δεν αποτελεί ειρωνεία για το κατά πόσο η ερωτικά ριψοκίνδυνη Λένι είναι μία κυρία. Το πορτρέτο φιλοτεχνείται μεθοδικά μέσα από μαρτυρίες που συλλέγει ένας φανταστικός συγγραφέας ερευνώντας την ιστορία της.

Αυτός ο συγγραφέας ρωτά, αναλύει και αντιπαραβάλλει. Και ταυτόχρονα, μαζί με την ιστορία της Λένι, συγκεντρώνει τις ιστορίες όσων έζησαν γύρω της. Λίγο λίγο, ιστορία την ιστορία, συγκροτείται ένα πλέγμα από βιογραφίες της εποχής που τελικά δίνουν τη μεγάλη Ιστορία, την Ιστορία της Γερμανίας πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Είναι μια Ιστορία που δεν εστιάζει στα μέτωπα του πολέμου αλλά στα μετόπισθεν. Ο πόλεμος συμβαίνει παράλληλα, οι ζωές των ανθρώπων προχωράνε ερήμην των στρατιωτικών εξελίξεων.

Ο Μπελ υπονομεύει τον τρόμο του πολέμου εμφανίζοντάς τον ανατρεπτικά, όπως όταν η Λένι αδημονεί για τις αεροπορικές επιθέσεις των συμμάχων που θα της δώσουν την ευκαιρία να ξεμοναχιαστεί με τον εραστή της σε κάποιο καταφύγιο.

Το ύφος της αφήγησης είναι κλινικά ειρωνικό για να εξυπηρετήσει μια τέτοια προσπάθεια. Δεν υπάρχει περιθώριο για λυρισμούς και εξάρσεις. Η γραφή δεν έχει μεγάλη διαφορά από μια διατριβή που επιχειρεί να εξαντλήσει το θέμα της Λένι.

Ο συγγραφέας ως παρατηρητής παρεμβάλλει σε ορισμένα σημεία σύντομες σημειώσεις εντός παρένθεσης για να μεταφέρει το προσωπικό του βλέμμα πάνω στο υποκείμενο που αφηγείται. Αποτυγχάνει, όμως, να κρατήσει την απόσταση του ψυχρού επιστήμονα. Κάποιες φορές θυμώνει, άλλοτε επιθυμεί και ερωτεύεται.

Ο πραγματικός συγγραφέας, ο Χάινριχ Μπελ, παραμένει πιστός στις εμμονές του στο «Ομαδικό πορτρέτο με μία κυρία». Η μεσοπολεμική γερμανική κοινωνία και η μεταπολεμική υποκρισία αποτέλεσαν την πρώτη ύλη για τα αριστουργήματά του, όπως οι «Απόψεις ενός κλόουν», το «Μπιλιάρδο στις εννιά και μισή» και το «Ψωμί των πρώτων χρόνων».

Ο Μπελ αντιμετωπίζει με σαρκασμό τους δευτερεύοντες χαρακτήρες του, φανερώνει τα σαθρά θεμέλια κάτω από την οικονομική επιτυχία τους και τονίζει την ηθική παρακμή πίσω από τις αποφάσεις τους.

Αποκαλύπτει το κρυφό παρελθόν της περιόδου του πολέμου, την υστερόβουλη συστράτευση με τους ναζί την οποία αποπειράθηκαν να αποκρύψουν, ταυτόχρονα, όμως, αναφέρεται και στα δεινά που υπέφεραν οι πολίτες ως ηττημένοι του πολέμου.

Ο Μπελ παίζει ακόμη μια φορά με την έννοια της καλοσύνης, της ηθικής και της επιτυχίας. Οι κεντρικοί του ήρωες ατάραχα και αδιάφορα παρεκκλίνουν από τον κυρίαρχο κομφορμισμό της εποχής τους και καταλήγουν το μέτρο με βάση το οποίο ασκεί την ελαφρώς διδακτική κριτική του.

Εκεί που διαφέρει το «Ομαδικό πορτρέτο με μία κυρία» από την πλειονότητα των έργων του νομπελίστα Γερμανού συγγραφέα είναι στην προσπάθειά του να πειραματιστεί με τη δομή και την οπτική γωνία της αφήγησης. Η ιστορία της Λένι συγκροτείται μεθοδικά, σπυρί σπυρί, σαν να προκύπτει από τις επίπονες προσπάθειες ενός μυρμηγκιού.

Η συνεχής αλλαγή οπτικής γωνίας διαφέρει από τα περισσότερα έργα του Μπελ, όπου η δράση λάμβανε χώρα συνήθως μέσα σε λίγες ώρες και συνεχείς αναδρομές αποκάλυπταν την κρισιμότητα εκείνης της ημέρας για το σύνολο της ζωής των ηρώων. Το «Ομαδικό πορτρέτο με μία κυρία» (1971) βρίσκεται έτσι πιο κοντά στους πειραματισμούς της «Χαμένης τιμής της Καταρίνας Μπλουμ» που θα ακολουθούσε τρία χρόνια αργότερα και του «Γυναίκες σε τοπίο με ποτάμι» που εκδόθηκε μετά τον θάνατο του Μπελ.

Ο Μπελ είχε την τύχη να περάσει στα ελληνικά στα χέρια πολλών σημαντικών μεταφραστών. Η προσέγγιση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου, όμως, δίνει μια εντελώς νέα εικόνα της γραφής του επιτρέποντας στο ειρωνικό του ύφος να αναπνεύσει και δημιουργεί προσδοκίες για μια επέκταση της σειράς στα χέρια της έμπειρης μεταφράστριας.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
Το βραβευμένο βιβλίο (Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ, 2018) της Σίγκριντ Νιούνεζ προκάλεσε κριτικές και συζητήσεις με τον θάνατο και το μελαγχολικό πένθος να είναι από τα βασικά θέματά του.
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας