Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τρεις διακριτές φωνές
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Τρεις διακριτές φωνές

  • A-
  • A+

Εννιά χρόνια μετά τη συλλογή διηγημάτων «Το δόντι του λύκου», με την οποία είχε κάνει την εμφάνισή της στην πεζογραφία, η Χρύσα Φάντη επανέρχεται με ένα πολύτροπο μυθιστόρημα που τιτλοφορείται «Η ιστορία της Σ.».

Σε αντίθεση με την grosso modo κλασικότροπη αφήγηση εκείνων των διηγημάτων, η Φάντη επιλέγει να ρίξει εδώ το βάρος στη φόρμα, κατακερματίζοντας τη συναρπαστική ιστορία της ηρωίδας της σε ένα μωσαϊκό μικροϊστοριών, μονολόγων, μνημονικών θραυσμάτων και διαλογικών μερών.

Η συγκεκριμένη διαχείριση του υλικού, καθώς και η συνειδητή διαφοροποίηση του ύφους από ενότητα σε ενότητα, μοιάζει να απαιτούν την ενεργό συμμετοχή του αναγνώστη στην ανασύνθεση της «πορείας της Σ.», αφού η συγγραφέας παραιτείται προγραμματικά από τις ευκολίες που θα μπορούσε να της προσφέρει το ίδιο το υλικό της και, αντί της χειμαρρώδους αλλά μονοδιάστατης αφήγησης, προσανατολίζεται σε μια επίπονα ενδοσκοπική και πολυπρισματική εξιστόρηση.

Σκοτεινό χιούμορ, χρήση της γλώσσας που ξαφνιάζει, ένα παλίμψηστο επιρροών που η Φάντη δεν κρύβει, αλλά και η διαρκής εναλλαγή των τεχνικών, μεταφέρουν το κέντρο βάρους από την ιστορία στην ίδια την πράξη της γραφής –καθώς η συγγραφέας καθιστά σαφές ότι αυτά είναι τα στοιχήματα που επιλέγει να κερδίσει και κερδίζει.

Αντίστοιχα, αυτό που μένει από την ιστορία της Σ. δεν είναι κάποιο «νόημα» ή, πολύ περισσότερο, δίδαγμα, αλλά το ίδιο το αφηγηματικό ταξίδι, η χειρονομία της εξιστόρησης –όπως θα το έθετε και η ίδια η αφηγήτριά της σε ένα σημείο στην αρχή του βιβλίου: «Εγώ θέλω μόνο να κολυμπάω».

                                                       ❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖

Χρησιμοποιώντας γλώσσα λιτή και ακριβή, καθώς και ευρεία γκάμα παραλλαγών ως προς το ύφος, η Μαρία Ιωάννου μάς προσφέρει με τη δεύτερη συλλογή διηγημάτων της έναν μεγεθυντικό φακό, πάνω στις λεπτομέρειες που συγκροτούν την πραγματικότητα.

Με τεχνική δανεισμένη από τη φωτογραφία, η Κύπρια πεζογράφος πετυχαίνει, μέσω της μεγέθυνσης της λεπτομέρειας, να προκαλέσει ένα αίσθημα παραδόξου στον αναγνώστη και επιχειρεί μέσω της επανάληψης και των μοτίβων να τον εξοικειώσει με αυτό το αίσθημα.

Οι περισσότεροι από τους ήρωές της έχουν υποστεί κάποιου είδους ακρωτηριασμό, σωματικό ή ψυχολογικό, και διατηρούν ιδιαίτερη σχέση με ένα αντικείμενο προκειμένου να υποκαταστήσουν με αυτό την αναπηρία τους.

Στο ίδιο πλαίσιο, σε άλλα διηγήματα η εστίαση μεταφέρεται στα καθαυτό αντικείμενα αυτά και η αφήγηση εκτυλίσσεται κατά κάποιον τρόπο υπό την «οπτική γωνία» τους, με αποτέλεσμα να καταλύεται ουσιαστικά η διάκριση ανάμεσα στους ανθρώπους και τα άψυχα αντικείμενα ή, αλλού, τα ζώα.

Σε κάθε περίπτωση, η αφήγηση παρεμβάλλει μια ικανή απόσταση ανάμεσα σε αυτούς τους ήρωες και τον αναγνώστη, υπηρετώντας τη στόχευση της Ιωάννου: όχι να συμπαθήσουμε τους ήρωές της, ούτε να ταυτιστούμε με αυτούς, αλλά να τους παρατηρήσουμε.

Ακόμα και στα διηγήματα όπου η γραφή γίνεται περισσότερο ιδιοσυγκρασιακή, τα οποία επίσης χαρακτηρίζονται από μία αξιοσημείωτη επιδεξιότητα στους συγγραφικούς χειρισμούς, η πεζογράφος περισσότερο εκθέτει τους ήρωές της: την αδυναμία και τη χωλότητά τους. Συνολικά, η Ιωάννου μάς προσφέρει δεκαεννιά κομψές παραλλαγές πάνω στο ίδιο θέμα, σε ένα παράξενο και γοητευτικό δεύτερο βιβλίο.

                                                       ❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖

Η πρωτοεμφανιζόμενη Εύη Νικήτα στα δεκαέξι πυκνογραμμένα κεφάλαια της νουβέλας της αφηγείται τις παράλληλες ιστορίες δύο ζευγαριών και εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο το καλούπι των οικογενειακών σχέσεων αναπαράγεται διαρκώς, επικαθορίζοντας τις ανθρώπινες ζωές.

Τόσο ο αφηγηματικός άξονας της νουβέλας όσο και το βασικό ζήτημα των ηρώων της μοιάζει να είναι η μνήμη –οι αναμνήσεις τους, δοσμένες με γλαφυρότητα και αφηγηματική άνεση, είναι αυτές πάνω στις οποίες στηρίζονται, αυτές οι οποίες αποτελούν αντικείμενο διερεύνησης και διαρκούς ερμηνείας, αυτές τις οποίες, σε τελική ανάλυση, θέλουν να ξεφορτωθούν, μόνο και μόνο για να ανακαλύψουν ότι δεν μπορούν: επειδή τα σχήματά τους επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά στο παρόν.

Το επώδυνο βάρος αυτών των αναμνήσεων αποδίδεται με παιγνιώδη τρόπο και στον τίτλο του βιβλίου, όπως επίσης και στον τίτλο κάθε επιμέρους κεφαλαίου, όπου οι ονομασίες των δοντιών ή των οδοντιατρικών εργασιών παραπέμπουν συνειρμικά στον πόνο.

Ολα τα παραπάνω αποτελούν το πλαίσιο εντός του οποίου η Νικήτα ξεδιπλώνει τις αξιοπρόσεκτες αφηγηματικές της αρετές: ρέουσα αφήγηση, άρτια τεχνική, γλαφυρότητα, και, ίσως πάνω απ’ όλα, το υφέρπον συναισθηματικό βάρος που χρωματίζει, χωρίς να πνίγει, τη γραφή της.

Ανάμεσα στην πρώτη και την τελευταία εμφάνιση της φράσης «τελικά, όταν τα υλικά είναι φτηνά, όλα γκρεμίζονται, δεν υπάρχει σωτηρία», ο αναγνώστης μένει με την αίσθηση ενός πλήρους κύκλου –ενός βιβλίου που δεν εξηγεί απλώς την παραπάνω φράση, αλλά προσφέρει μιαν υποψία γύρω από όλους τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους μπορεί να την επαληθεύει.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αλμυρές σταφίδες
Το «Ανοιχτό βιβλίο», για πέμπτη συνεχή χρονιά, φιλοξενεί στις σελίδες του πρωτότυπα διηγήματα. Δώδεκα συγγραφείς, διαφορετικής ηλικιακής κλίμακας, θεματικού άξονα και αφηγηματικής παλέτας, έγραψαν ευσύνοπτες...
Αλμυρές σταφίδες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πικρή σάτιρα της μνήμης της ύπαρξης
Οκτώ συλλογές διηγημάτων έχει στο ενεργητικό του ο Δημήτρης Πετσετίδης: Δώδεκα στο δίφραγκο (1986), Το παιχνίδι (1991), Επίλογος στα χιόνια (1993), Ο Σαμπατές ζει (1998), Σε ξένο γήπεδο (2003), Λυσσασμένες...
Πικρή σάτιρα της μνήμης της ύπαρξης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόκευτος
Αποχαιρετούμε το 2016 μ’ ένα τρυφερό, νοσταλγικό, εξομολογητικό, σχεδόν αυτοβιογραφικό διήγημα του ποιητή Μιχάλη Γκανά, που έγραψε ειδικά για τους αναγνώστες του Ανοιχτού Βιβλίου: «Μακάρι να μη ζούσα στην...
Βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόκευτος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Καλοκαίρι του 1936
Το «Ανοιχτό βιβλίο», για τέταρτη συνεχή χρονιά, φιλοξενεί στις σελίδες του πρωτότυπα καλοκαιρινά διηγήματα. Δώδεκα συγγραφείς, διαφορετικής ηλικιακής κλίμακας, θεματικού άξονα και αφηγηματικής παλέτας έγραψαν...
Καλοκαίρι του 1936
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Καρτ ποστάλ
Το «Ανοιχτό βιβλίο», για τέταρτη συνεχή χρονιά, φιλοξενεί στις σελίδες του πρωτότυπα καλοκαιρινά διηγήματα. Δώδεκα συγγραφείς έγραψαν ευσύνοπτες καλοκαιρινές ιστορίες ειδικά για τους αναγνώστες μας. Μετά τον...
Καρτ ποστάλ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στον βυθό της επιθυμίας
Ο 43χρονος, σήμερα, Χόρχε Γκαλάν γεννήθηκε στην πρωτεύουσα του Ελ Σαλαβαδόρ, Σαν Σαλβαδόρ, και έχει τιμηθεί με το Εθνικό Βραβείο Διηγήματος, αλλά και με διεθνείς διακρίσεις, είναι συγγραφέας δέκα συνολικά...
Στον βυθό της επιθυμίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας