Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ψυχικά και γλωσσικά πλέγματα ποιητών
ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ

Ψυχικά και γλωσσικά πλέγματα ποιητών

  • A-
  • A+

Αν ο Νίκος Γκάτσος (1911-1992) συναίρεσε τον υπερρεαλισμό με το δημοτικό τραγούδι, ο Μίλτος Σαχτούρης (1919-2005) τον εξπρεσιονισμό με το παράλογο και ο Χρήστος Μπράβος (1948-1987) τη δημοτική παράδοση με τον εξπρεσιονισμό, τότε τι πραγματικά νέο κομίζουν οι σχετικά νεότεροι μας ποιητές Κατερίνα Ηλιοπούλου (1967) και Δημήτρης Αγγελής (1973) οι οποίοι και εφάπτονται των παραπάνω περιοχών;

Συγχρονιζόμενοι και οι δύο ποιητές με το διακειμενικό καταστάλαγμα μιας εποχής, εισάγοντας επιτελεστικά στοιχεία στο έργο τους (δηλ. πράξεις που επιτελούνται διά του λόγου) και λειτουργώντας και οι δύο ως εκδότες-διευθυντές λογοτεχνικών περιοδικών (Φρμκ και Φρέαρ αντιστοίχως) φέρουν έναν πολλαπλό συγκερασμό, όπου ως ποιητές-παραγωγοί παράγουν όχι μόνο κείμενα αλλά και νόημα. Ρευστοί, μεταβλητοί, χωρίς σταθερή ταυτότητα, αφήνονται στις ροές των λόγων, των ονείρων και των κειμένων.

Ως ένας μετα-σαχτουρικός φυγόκεντρος Μαγκρίτ ο Αγγελής, και ως μια μετα-γκατσική κεντρομόλα Σύλβια Πλαθ η Ηλιοπούλου, αφήνονται στην ιστορία, τις τέχνες και τις περιηγήσεις. Μετασχηματίζοντας συνάμα επιλεγμένα αποσπάσματα διαδραστικά τόσο ως συγγραφείς όσο και ως αναγνώστες. Ας τους δούμε όμως έναν-έναν.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

❖❖❖❖❖

Ο Αγγελής (Αθήνα, 1973) ποιητής, δοκιμιογράφος και διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Αθηνών, με έξι ποιητικές συλλογές πίσω του και έχοντας τιμηθεί με το βραβείο Λάμπρου Πορφύρα της Ακαδημίας Αθηνών (για τη συλλογή του Επέτειος, που κυκλοφορεί και στα ισπανικά σε μετάφραση της Virginia Lopez Recio) μας ξαφνιάζει εξ αρχής με τον παράξενο τίτλο του νέου του ποιητικού βιβλίου Ενα ελάφι δακρύζει πάνω στο κρεβάτι μου.

Κινούμενος στις γραμμές που χάραξαν στον τόπο μας οι μετρ του υποσυνείδητου, Εγγονόπουλος και Εμπειρίκος, και του παράδοξου, Γονατάς, ο Αγγελής επιλέγει και εμμένει στο παραλήρημα και την παραίσθηση, εντασσόμενος ουσιαστικά υπερρεαλιστικό ρεύμα, εμπλουτίζοντάς το όμως με θρησκευτικά στοιχεία. Προτάσσοντας τη φαντασία έναντι της πραγματικότητας, επικεντρώνεται σε μια ποίηση που έλκεται από μεταφυσική ένταση αλλά και από ενδοσκοπική ελλειπτικότητα διανοίγοντας έτσι τη γραφή του στο ασύνηθες, στο εξωλογικό, το ονειρικό, το παραμυθητικό στοιχείο.

Ορισμένα δείγματα: αναμιγνύει την πάχνη του πρωινού με ένα κόκκινο αυτοκίνητο που περνάει και με τον καθημερινό του «φόβο μήπως χαθεί για πάντα η Μαρία σ’ ένα μέρος χωρίς βροχή», με τη Μαρία να είναι η Παναγία («3»). Και: «κάτι σαν ευαγγελισμό με πολλές πυγολαμπίδες κι ένα κόκκινο ντάτσουν σταματημένο στην ανηφόρα πίσω απ’ το σπίτι/ που στάζει σκουριά στον χωματόδρομο, περιμένοντας, πάντα περιμένοντας το επόμενο καλοκαίρι» («2»).

Αξίζει επίσης να σταθούμε όχι μόνο στην εικονοποιητική διάσταση αλλά και στην υποβλητικότητα που σμιλεύει: «Στην κασέτα ακούγεται επίσης το χνότο που στιγμιαία εγγράφεται πάνω στο τζάμι, αλλά όχι και το χιόνι που πέφτει απαλά στον άδειο δρόμο απ’ έξω» («8»). Αλλά και: «όλοι κρύβουμε μιάν ανάληψη μέσα μας/ με αερόστατο, πυρφόρο άρμα ή φωτοβολίδα» («13»). Παραπέμπουμε, κλείνοντας, στο ποίημα «32».

 ❖❖❖❖❖

Η Ηλιοπούλου (Αθήνα, 1967) ποιήτρια, χημικός, με σπουδές καλών τεχνών στο Λονδίνο, μεταφράστρια και διοργανώτρια performances και καλλιτεχνικών-λογοτεχνικών events, με τρεις ποιητικές συλλογές και έχοντας ήδη βραβευτεί από το περιοδικό Διαβάζω ως πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας για το βιβλίο της Ο κύριος Ταυ, μας ξαφνιάζει επίσης ευχάριστα με τη νέα ποιητική της συλλογή Μια φορά κάθε τοπίο και ολότελα.

Η ποιήτρια απορροφά τα γεγονότα και σκοντάφτει όχι «πάνω σε κάτι που λείπει αλλά στο εσωτερικό». Το εξωτερικό εξαφανίζεται. Η ίδια εξορίζεται στη «μοναξιά του δέρματος» και συν-σχηματίζεται διαλεκτικά μαζί με τον άλλον. Λέει χαρακτηριστικά: «με ρωτάς ποιος είμαι; κι εγώ μπορώ να ξεκινήσω την ιστορία σου» («Κατώφλι»). «Να αλλάξεις προοπτική. Το σκύψιμο είναι ένα είδος εισχώρησης. Εισχωρεί κανείς σε μιαν άλλη διάσταση: τη διάσταση της εγγύτητας» («Επίσκεψη»).

Ετσι, ενώ φαινομενικά αποφεύγει ή και εναντιώνεται στον συνήθη διαχωρισμό υποκειμένου-αντικειμένου και ατόμου-συνόλου, κινείται σ’ ένα εσωτερικό τοπίο το οποίο και μεταποιεί. Πρόκειται για μια ποίηση θα λέγαμε «εσωτερικής πραγματικότητας», όπου οι αισθήσεις, οι επιθυμίες και οι αναβολές δεν λειτουργούν ως κοινωνικά ή βιολογικά φαινόμενα, αλλά ως πολύπλοκα πλέγματα που φλερτάρουν μέχρι και με την επιθυμία του θανάτου, ως μια κάποια λύση-λύτρωση.

Οι χωρισμοί μάλιστα σε λογικό και άλογο, συνειδητό και ασυνείδητο, μέσα και έξω μας αποκαλύπτονται ως αποτελέσματα της αλλοτρίωσης και της αποξένωσης από τον «πραγματικό» μας «εαυτό», στο πλαίσιο της βιομηχανικής-μεταβιομηχανικής κοινωνίας και της χρεοκοπημένης μας πια πατρίδας. Εναν εαυτό τον οποίο αναζητά η ποιήτρια μάταια προεξοφλώντας την μη εύρεσή του.

Λέει χαρακτηριστικά: «Ο λόγος ένα κουρέλι γεμάτο τρύπες. Δεν περιέχεις τον εαυτό σου. Ντρέπεσαι τους άλλους που σε χειρίζονται. Σε τοποθετούν. Εσύ δεν τοποθετείς τον εαυτό σου. Αλλά στον τόπο που σου δίνουν μπορείς να κατακτήσεις περιοχές ελευθερίας. Οι άλλοι είναι πιο δυνατοί από σένα. Τα πράγματα είναι πιο δυνατά από σένα» («Η ντροπή του υποτελούς»).

Περνώντας έτσι οι ποιητές μας όχι από οπισθοδρομήσεις αλλά από μετασχηματιστικές προβολές, λειτουργούν εντέλει ως μεταστοιχειώσεις (Αγγελής) και ως έκκεντρες ακινητοποιήσεις-παγώματα (Ηλιοπούλου). Συνοψιζόμενοι ίσως και οι δύο στη διαπίστωση της δεύτερης: «Οχι να προχωράς αλλά να συμβαίνεις».

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας