Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το φάσμα του παρελθόντος

O βραβευμένος πεζογράφος, Σάκης Σερέφας

Το φάσμα του παρελθόντος

  • A-
  • A+

Το 1915, και ενώ μαινόταν ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, τα στρατεύματα της Αντάντ αποβιβάστηκαν στη Θεσσαλονίκη αλλάζοντας την όψη και την καθημερινότητά της. Στο τελευταίο του βιβλίο, τη νουβέλα «Εξω χιονίζει», ο βραβευμένος πεζογράφος Σάκης Σερέφας χρησιμοποιεί το πιο πάνω σκηνικό για να συνθέσει ένα συγκινητικό μωσαϊκό από τις προσωπικές ιστορίες ορισμένων από αυτούς τους ξένους στρατιώτες.

Οι αφηγήσεις τους δένονται στενά με το παρόν εξαιτίας της χρήσης ενός ενδιαφέροντος δομικού ευρήματος που βρίσκεται στη βάση του βιβλίου: οι πρωταγωνιστές αποκτούν φωνή χάρη στις μεταφυσικές ικανότητες του μέντιουμ Νίνα, που βρίσκεται σε καταληψία και επικοινωνεί μαζί τους κατά τη διάρκεια μιας επετειακής εκδήλωσης που διοργανώνουν οι δημοτικές αρχές εκατό χρόνια αργότερα – το 2015.

Ο Σερέφας αξιοποιεί στο έπακρο αυτή τη δομική συνθήκη, περιγράφοντας σε αποστασιοποιημένο, παρωδιακό τόνο τα παραλειπόμενα της εκδήλωσης (με παρεμβολές διαλόγων μεταξύ των θεατών κ.ο.κ.) και καταφέρνοντας να αποδώσει μια αίσθηση συλλογικής αμηχανίας απέναντι στο παρελθόν και τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους κατά καιρούς «ζωντανεύει».

Ο μυστηριώδης θεατής της τρίτης σειράς, που μοιάζει να δυσφορεί με πολλά από τα τεκταινόμενα, και τη λοξή ματιά του οποίου μοιραζόμαστε ως αναγνώστες, δεν είναι βέβαια άλλος από τον ίδιο τον συγγραφέα – μια ελαφρώς αυτοσαρκαστική επιλογή που απηχεί την παιγνιώδη διάθεση με την οποία προσεγγίζει ο Σερέφας γενικότερα το λογοτεχνικό εγχείρημα.

Ως πεζογράφος με έντονη και επίμονη ενασχόληση με τον θεατρικό λόγο, ο Σερέφας δεν δυσκολεύεται να φτιάξει ενδιαφέρουσες φωνές, χαρίζοντας στην καθεμία τη δική της αφηγηματική ανάσα και ιδιοσυγκρασιακή χροιά. Κοινό στοιχείο σε όλες είναι η αντιηρωική διάθεση, ενώ ο καταλύτης που την αναδεικνύει είναι το χιούμορ, χιούμορ που δεν μοιάζει όμως πάντα να προκύπτει οργανικά από τις ανάγκες του κειμένου και των χαρακτήρων.

Αντίθετα, όπως και αλλού στον Σερέφα, το χιούμορ είναι συχνά ένα στοιχείο που δεσπόζει του κειμένου: αντί να υπηρετεί το σύνολο, το υπονομεύει σκόπιμα, μαζί με την ίδια την αφηγηματική σύμβαση-ψευδαίσθηση, την οποία ο Σερέφας δεν χάνει σχεδόν σε κανένα βιβλίο του την ευκαιρία να αμφισβητήσει.

Ετσι, πίσω από κάθε λεκτικό αστείο ή υπερβολή του κειμένου, ο αναγνώστης μπορεί να διακρίνει τον συγγραφέα –ή τον θεατή της τρίτης σειράς– να χαμογελάει σαρδόνια, υπενθυμίζοντάς του πως διαβάζει πάντα ένα βιβλίο, το προϊόν της δικής του φαντασίας.

Αποτελεί επίτευγμα του Σερέφα πως, παρά τις διαρκείς αυτές οχλήσεις του προς τον αναγνώστη, καταφέρνει τελικά να αποσπάσει τη συγκίνησή του, μέσα από τον ευφυή τρόπο με τον οποίο οργανώνει το υλικό του και την υποβλητικότητα του σκηνικού που στήνει.

Παρά το γεγονός ότι οι αφηγήσεις των στρατιωτών καταφέρνουν πράγματι να ζωντανέψουν το περιβάλλον της Θεσσαλονίκης κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου, παρουσιάζοντας επιπροσθέτως την ασυνήθη οπτική γωνία των ξένων στρατιωτών, η εντύπωση που μένει στον αναγνώστη είναι ότι η πρόθεση του συγγραφέα πηγαίνει πολύ πέρα από αυτή την «αναπαράσταση».

Στην πραγματικότητα, ο Σερέφας ενδιαφέρεται κυρίως για τις προσωπικές ιστορίες των πρωταγωνιστών του – γι' αυτό τους εξατομικεύει, αποκολλώντας τους από την ανωνυμία του παρελθόντος.

Για τον ίδιο λόγο, στο δεξιοτεχνικό επιλογικό κομμάτι του βιβλίου (αλλά και με διάσπαρτα κομμάτια στα υπόλοιπα μέρη), ο πεζογράφος επιδιώκει να άρει την ανωνυμία του πλήθους των θεατών, αποδίδοντάς τους επιγραμματικά ιδιότητες και προτιμήσεις ή απαριθμώντας σημαντικά γεγονότα της ζωής τους.

Με τον πλάγιο και ευφυή αυτό τρόπο, μας υπενθυμίζει πως και αυτοί αργά ή γρήγορα, όπως και οι αναγνώστες του βιβλίου, όπως και οι εκτοπλασματικοί στρατιώτες του, θα αποτελέσουν κομμάτι ενός «παρελθόντος» – και το μόνο που θα απομείνει από την παρουσία τους θα είναι οι ιστορίες που θα λέγονται γι’ αυτούς.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας