Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η πλήρης έκπτωση του οράματος

Η πλήρης έκπτωση του οράματος

  • A-
  • A+

Επιθυμίες και νόμοι

Επιμέλεια: Γιώργος Σταματόπουλος

Ανθρώποις γίνεσθαι οκόσα θέλουσιν ουκ άμεινον, έλεγε ο Ηράκλειτος ο Εφέσιος. Ηξερε προφανώς ο φιλόσοφος ότι ο άνθρωπος είναι άπληστο ζώο και εξουσιομανές και ότι αν αφηνόταν να εκπληρώσει τούτες τις επιθυμίες του, η ανθρωπότητα δεν θα είχε μέλλον, ότι θα αφανιζόταν το ανθρώπινο είδος, ακριβώς διότι οι συγκρούσεις θα ήσαν αναπόφευκτες και καθημερινές.

Σε ένα περιβάλλον χωρίς φραγμούς και όρια, θα επικρατούσε προφανώς ο νόμος του ισχυροτέρου και το έλλογο ον θα αφανιζόταν.

Οι σημερινές πολιτικές συνθήκες αλλά και οι ιδεολογίες που τις καθορίζουν δεν διαφέρουν κατά πολύ από το οκόσα θέλουσιν, από την αχαλίνωτη δηλαδή αυταρέσκεια των ανθρώπων να ζουν χωρίς περιορισμούς.

Αυτό παρατηρείται κυρίως στους υπέρμαχους της ελευθερίας της αγοράς η οποία, υποτίθεται, ρυθμίζει τις ανταλλαγές του οικονομικού συστήματος. ακριβώς το ίδιο όμως συμβαίνει και σε αυτούς που κατηγορούν και πολεμούν την αγορά, σε διαφορετικό βέβαια επίπεδο και ιδεολογικό προσανατολισμό, στην Αριστερά δηλαδή, ακόμη και στους αναρχικούς.

Ολοι επικαλούνται την ελευθερία του καθενός και το δικαίωμά του να ζει όπως φρονεί και επιθυμεί.

Αυτό σημαίνει αποδυνάμωση των συλλογικοτήτων και των κοινών συνεκτικών, κοινωνικών, αξιών, που δεσμεύουν την ακρασία της ελευθερίας και χαλιναγωγούν αυταρχικές συμπεριφορές οι οποίες με τη σειρά τους οδηγούν σε καθεστώτα δουλείας και τυραννίας, στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

Ούτε η αγορά ούτε οι δεσμεύσεις μπορούν να επιφέρουν τη δικαιοσύνη και την ισότητα. Εκείνο που παραμένει ζητούμενο είναι ο σεβασμός στον ανθρώπινο νόμο της συνύπαρξης, του συνανήκειν σε έναν όμιλο ίσων και ελεύθερων ανθρώπων.

Μόνο με μορφές άμεσης δημοκρατίας όπου όλοι θα έχουν το δικαίωμα να συναποφασίζουν και να συνεκτελούν αποφάσεις μπορεί να «χτιστεί» μια κοινωνία χωρίς κουλτούρα εγωισμού και εξουσιομανίας.

Μόνοι μας θα ορίσουμε τη ζωή μας, με υποχρεώσεις και δικαιώματα, με ανάληψη ευθύνης και ισοσυμμετοχής. Κρατάμε πάντα το δικαίωμα της άρνησης ως συνειδητής πολιτικής και βαθιάς υπαρξιακής πράξης.

Αυτό όμως είναι ένα άλλο θέμα που αγγίζει τη φιλοσοφία περισσότερο και όχι την κοινωνική και πολιτική ζωή.

Ο Ζαν Κλοντ Μισεά στο βιβλίο του «Τα μυστήρια της Αριστεράς», Εναλλακτικές Εκδόσεις 2014, διερευνά τους λόγους μετάλλαξης της Αριστεράς σε οικονομικό, πολιτικό και πολιτισμικό φιλελευθερισμό ως αποτέλεσμα, εκτός των άλλων, της θρησκευτικής της πίστης στην πρόοδο, η οποία είναι κληρονομιά του διαφωτιστικού προτάγματος.

Επειδή στον πυρήνα του διαφωτιστικού μηνύματος βρίσκεται η κουλτούρα του εγωισμού, το αυτοαναφορικό άτομο, αναρωτιέται ο Μισεά μήπως πρέπει να στοχαστούμε με τον διαφωτισμό εναντίον του διαφωτισμού.

Οι ρίζες του φιλελευθερισμού, του φιλελεύθερου ατομικισμού είναι ο διαφωτισμός, η φιλοσοφία των φώτων, η διαμέσου δηλαδή του ορθού λόγου επιδίωξη της ελευθερίας του ατόμου και του καλώς εννοούμενου προσωπικού του συμφέροντος.

Το άτομο θεωρείται πρωταρχικό, αύταρκες, αυτοαναφορικό. Ο φιλελευθερισμός θα μπορούσε να διακριθεί σε οικονομικό φιλελευθερισμό και σε πολιτικό και πολιτισμικό φιλελευθερισμό, σε φιλελεύθερη αγορά και σε ατομικά δικαιώματα.

Παρότι πολλοί θεωρούν ότι ο οικονομικός φιλελευθερισμός και ο πολιτικός φιλελευθερισμός δεν ταυτίζονται, θεωρώ ότι έχουν κοινή μήτρα, το αυτοαναφορικό και εγωιστικό άτομο που δεν ανήκει σε ένα κοινωνικό σύνολο αλλά στον εαυτό του.

Η μοναδική μορφή κοινωνικοποίησης για έναν φιλελεύθερο, είτε είναι δεξιός φιλελεύθερος είτε αριστερός φιλελεύθερος (σοσιαλιστής ή σοσιαλδημοκράτης), είναι η αγορά που μεγιστοποιεί το ατομικό συμφέρον - οικονομικός φιλελευθερισμός.

Ταυτόχρονα, η ελευθερία για έναν νεοφιλελεύθερο, αριστερό φιλελεύθερο, οπαδό της Ακρας Αριστεράς -και εσχάτως το παζλ συμπληρώνεται και από αναρχικούς- είναι το δικαίωμα κάθε ατόμου να βάζει τους δικούς του κανόνες, να θέτει τους δικούς του στόχους και να έχει το δικό του στιλ ζωής - πολιτικός και πολιτισμικός φιλελευθερισμός.

Αν ο οικονομικός φιλελευθερισμός, σύμφωνα με τον Χάγιεκ, είναι το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να παράγει, να πουλάει και να αγοράζει όλα όσα παράγονται ή πωλούνται, τότε αυτό το ανθρωπολογικό υποκείμενο, ο homo economicous, έχει ανάγκη για να επεκταθεί ένα πλαίσιο πολιτικού-πολιτισμικού φιλελευθερισμού, δηλαδή ένα περιβάλλον χωρίς φραγμούς και όρια, χωρίς περιορισμούς στα ατομικά δικαιώματα.

Γι’ αυτό ο Μπενζαμέν Κοστάν, Γαλλοελβετός διανοητής, όρισε την ελευθερία ως το δικαίωμα στην «ειρηνική απόλαυση και την ιδιωτική ανεξαρτησία».

Οταν ο πυρήνας της ζωής είναι το άτομο και οι ανάγκες του, τότε ό,τι θεωρεί δικαίωμα είναι υπεράνω ηθικών κρίσεων, φιλοσοφικών αξιώσεων. Η ηθικότητα σχετικοποιείται, δεν μπορεί καν να οριστεί όταν ο καθένας έχει δικαίωμα να ζει όπως επιθυμεί.

Ποιος λοιπόν θα ορίσει την ανθρώπινη ζωή; Η αγορά και ο νόμος, απαντούν οι νεοφιλελεύθεροι και οι φιλελεύθεροι αριστεροί.

Οι άνθρωποι ως ορθολογικοί ατομιστές θα υπογράψουν μεταξύ τους ένα κοινωνικό συμβόλαιο με το οποίο η αγορά θα καθορίζει τον τρόπο ικανοποίησης των απεριόριστων αναγκών τους σε αγαθά και ο νόμος θα ρυθμίζει τις ατομικές πολιτικές και πολιτισμικές επιθυμίες.

Να ένα παράδειγμα, επίκαιρο λόγω της πρόσφατης συζήτησης στην Ελλάδα για το σύμφωνο συμβίωσης, που πιστεύω ότι αποτυπώνει το πνεύμα της προβληματικής του Μισεά: αφού είμαι ελεύθερος να πουλάω (νοικιάζω) την εργατική μου δύναμη για να δουλέψω και να έχω ένα εισόδημα, έτσι πρέπει να είμαι ελεύθερος να πουλάω (νοικιάζω) την κοιλιά μου για να κάνω ένα παιδί, αρκεί να βρω έναν αγοραστή, ομόφυλο ή ετερόφυλο ζευγάρι, που να μου προσφέρει με όρους αγοράς μια καλή τιμή.

Με τον ίδιο τρόπο η αγορά και ο νόμος θα ρυθμίσουν την προσφορά και τη ζήτηση για εργάτριες του σεξ, οίκους για κτηνοβάτες, οίκους για παιδόφιλους κ.τ.λ. Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης μιας παρένθετης μητέρας, μιας νοικιασμένης μήτρας έχουν ισορροπήσει σήμερα στις 50.000 έως 70.000 ευρώ.

Το πιθανότερο είναι βέβαια, όταν νομοθετηθεί η δυνατότητα να έχει παιδιά ένα ομόφυλο ζευγάρι, λόγω της αύξησης της ζήτησης για μήτρες, να αυξηθεί και η προσφορά για μήτρες και άρα η τιμή του ενοικίου, αφού οι νοικιασμένες μήτρες θα είναι η κύρια πηγή απόκτησης παιδιών.

Ενας φιλελεύθερος δεξιός θα υπερασπιστεί τη σοφία της αγοράς να λύνει ειρηνικά τις ανθρώπινες επιθυμίες και το δικαίωμα του ατόμου να ζει όπως το ίδιο νομίζει και ένας αριστερός θα διεκδικήσει με αγώνες να νοικιαστεί η μήτρα σε υψηλότερη τιμή γιατί πρέπει να υπερασπίσει τα εργατικά δικαιώματα.

Τα παιδιά ως εμπόρευμα. Ενα όραμα της Αριστεράς για τον 21ο αιώνα. Η πλήρης έκπτωση του οράματος για έναν κόσμο χωρίς εμπορευματοποίηση του σώματος, της ίδιας της ανθρώπινης ύπαρξης.

Τι σχέση έχουν όλα τα παραπάνω με το ιδεώδες της ατομικής αυτονομίας, της ελευθερίας και της προσωπικής ολοκλήρωσης εντός της κοινωνίας;

*Καθηγητής Οικονομικών στο ΤΕΙ Ηπείρου, συγγραφέας

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα αίτια μιας κατάρρευσης
Στις αρχές της δεκαετίας του ’90 οι θριαμβολογίες ήταν εκκωφαντικές. Πολιτικοί, διανοούμενοι, δημοσιογράφοι, ποικίλης προέλευσης και σοβαρότητας, αναπαρήγαγαν ένα απλό μήνυμα: δεν υπάρχει εναλλακτική λύση...
Τα αίτια μιας κατάρρευσης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Να αντισταθούμε, να παλέψουμε έως θανάτου»
Το βιβλίο του γνωστού σκηνοθέτη μεταφράστηκε στα γερμανικά και παρουσιάστηκε σε εκδήλωση στο Ινστιτούτο Γκαίτε. Ο ίδιος παρότρυνε: «Να βγούμε έξω από το σπίτι, μακριά από τα λάπτοπ, μακριά ακόμα και από τον...
«Να αντισταθούμε, να παλέψουμε έως θανάτου»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από τα μικρά στα μεγάλα
Τα ονόματα ζώων και πραγμάτων πλουτίζουν τη γλώσσα και τη ζωή, είναι σαν η περιουσία των ανθρώπων. Στις «δύσκολες» περιοχές της χώρας η αναγνωρισιμότητα και του πιο μικρού αντικειμένου και του πιο ασήμαντου...
Από τα μικρά στα μεγάλα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ευρώπη, Quo Vadis?
Η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση κατέδειξε τα ιστορικά όρια και τους περιορισμούς της ευρωπαϊκής ενοποίησης, αλλά και τα καταστροφικά αδιέξοδα στα οποία οδηγεί ο νεοφιλελεύθερος δογματισμός, ο οποίος,...
Ευρώπη, Quo Vadis?
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Λίγο πριν από την Αποκάλυψη
Ο Ούγγρος συγγραφέας Λάζλο Κρασναχορκάι, με το έργο του αυτό, το οποίο πρωτοεκδόθηκε το 1999, επιχειρεί μια τομή. Το ανά χείρας βιβλίο είναι ένα οικουμενικό αριστούργημα, ενδεχομένως και για λόγους τους...
Λίγο πριν από την Αποκάλυψη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενηλικίωση μέσα στη δίνη του φασισμού
Στο «Δώσε μου λίγη ζωή», ο συγγραφέας δοκιμάζεται στο γραμματειακό είδος της μυθοπλαστικής βιογραφίας, στην οποία παρακολουθούμε μυθιστορηματικά δοσμένα στιγμιότυπα του σύντομου, αλλά αγωνιστικού βίου του...
Ενηλικίωση μέσα στη δίνη του φασισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

ΚΛΕΙΣΙΜΟ