Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αλλάζοντας το αμερικανικό μυθιστόρημα

Αλλάζοντας το αμερικανικό μυθιστόρημα

  • A-
  • A+

«Είμαι Αμερικανός, γέννημα του Σικάγου, αυτής της σκοτεινής και μελαγχολικής πόλης»: Είναι τόσο βαθιά η εντύπωση που προκάλεσε το βιβλίο και τόσο έντονο το αποτύπωμα που άφησε για δεκαετίες στα αμερικανικά γράμματα, ώστε δεν θα ήταν υπερβολή να λεχθεί ότι με αυτή την εναρκτήρια φράση ο Ογκι Μαρτς δεν κάνει απλώς την εμφάνισή του, αλλά εκρήγνυται μέσα στο τοπίο της αμερικανικής μεταπολεμικής πεζογραφίας.

Και, πράγματι, ολόκληρο το περίφημο και ογκώδες μυθιστόρημα του Σολ Μπέλοου (Οι περιπέτειες του Ογκι Μαρτς) μοιάζει με έκρηξη. Σύμφωνα με τον βιογράφο του Μπέλοου, Τζέιμς Ατλας, ο σπουδαίος πεζογράφος εμπνεύστηκε το καλούπι της πρόζας του Ογκι Μαρτς από το θέαμα του νερού που πλημμύρισε μια μέρα έναν δρόμο του Παρισιού, όπου ζούσε εκείνη την περίοδο χάρη στην υποτροφία Γκούγκενχαϊμ.

Ορμητική και πληθωρική, δομημένη πάνω σε «φουσκωμένες» φράσεις, που περικλείουν όσο το δυνατόν περισσότερες εικόνες, ήχους και νοήματα, η αφήγηση στον Ογκι Μαρτς αποτελεί ένα συναρπαστικό επίτευγμα: χωρίς να εξελίσσει με γραμμικό τρόπο μια ιστορία, αλλά βασισμένη στην ιδιοσυγκρασία του κεντρικού χαρακτήρα και αφηγητή, η απαράμιλλης πυκνότητας πρόζα του Μπέλοου εμπλέκει τον αναγνώστη με έναν βαθύτερο τρόπο στα γρανάζια της, βομβαρδίζοντάς τον με αναρίθμητες λεπτομέρειες που φιλοτεχνούν την τοιχογραφία μιας Αμερικής όπως ποτέ μέχρι τότε δεν είχε εμφανιστεί στη λογοτεχνία.

Ακολουθώντας τη χαλαρή φόρμα του πικαρέσκου μυθιστορήματος, το βιβλίο στήνεται γύρω από τις πολυάριθμες περιπέτειες του κεντρικού ήρωα, ενός νεαρού ταπεινής καταγωγής που μεγαλώνει στο Σικάγο του Μεγάλου Κραχ, μέσα σε έναν αστερισμό από αξιομνημόνευτους χαρακτήρες. «Κάθε λογής επιρροές περίμεναν για να με επηρεάσουν.

Είχα γεννηθεί, και να τες, για να με διαμορφώσουν, που είναι ο λόγος που σας μιλώ περισσότερο γι’ αυτές παρά για μένα». Από τη γιαγιά Λάους και τον αδερφό του Σάιμον, μέχρι τον Ουίλιαμ Αϊνχορν, τους φτωχοδιαβόλους που συναντά στον δρόμο και στις διάφορες ευκαιριακές δουλειές στις οποίες απασχολείται και τις γυναίκες της ζωής του, ο Ογκι Μαρτς περιγράφει μια σειρά από γλαφυρούς χαρακτήρες, μεταφέροντας την εστίαση πότε στον έναν και πότε στον άλλον και αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίον διαμόρφωσαν και τον ίδιο.

Μεγαλώνοντας χωρίς τον πατέρα του, ο Μαρτς είναι ίσως γι’ αυτόν τον λόγο πιο ανοιχτός σε αυτές τις επιρροές, τις οποίες μοιάζει να αποδέχεται και να επιζητεί, όπως εξάλλου και τις κάθε είδους εμπειρίες και «περιπέτειες» που βρίσκονται στον δρόμο του.

Στην καρδιά του βιβλίου βρίσκεται το ζήτημα της διαμόρφωσης της ταυτότητας του ατόμου – αν και φαινομενικά τυχαίες, οι ποικίλες επιδράσεις που διαμορφώνουν την ταυτότητα και καθορίζουν τη μοίρα του Ογκι Μαρτς βρίσκονται τελικά σε μια βαθύτερη αντιστοιχία με τον χαρακτήρα του, με αυτό που εξαρχής ήταν: «Ο χαρακτήρας ενός ανθρώπου, ωστόσο, είναι το πεπρωμένο του, λέει ο Ηράκλειτος», όπως το θέτει ο ίδιος στην αρχή του βιβλίου, προϊδεάζοντας τον αναγνώστη για αυτό που θα ακολουθήσει: εκατοντάδες σελίδες με επίκεντρο όχι μια ιστορία, αλλά έναν χαρακτήρα.

Πέρα όμως από την ταυτότητα του ίδιου του αφηγητή, μέσα από τις διάφορες περιπέτειές του, ο Μπέλοου μοιάζει να πραγματεύεται και το ζήτημα της εξίσου πολυσυλλεκτικής και σύνθετης αμερικανικής ταυτότητας – ως ενός κράματος διαφορετικών εθνικοτήτων, πολιτισμών, ιδιοσυγκρασιών και αξιακών κωδίκων, με κοινή συνισταμένη τη φαινομενικά αέναη δυνατότητα για μεταμόρφωση και κοινωνική κινητικότητα.

Ολα τα παραπάνω καθρεφτίζονται κατεξοχήν στη γλώσσα του βιβλίου, ένα αμάλγαμα «υψηλού και χαμηλού», όπως έχει κατά κόρον χαρακτηριστεί. Ο Μπέλοου χρησιμοποιεί τόσο ακαδημαϊκά όσο και λαϊκά στοιχεία, τα οποία συγχωνεύει σε έναν χειμαρρώδη ρυθμό, κατ’ αντιστοιχία του χαρακτήρα του κεντρικού αφηγητή του, αλλά και του κόσμου που θέλει να περιγράψει.

Στη γλώσσα αυτή αντικατοπτρίζεται εξάλλου και η σχέση του ίδιου του αφηγητή με τα γράμματα – αν και βιβλιοφάγος και ευρυμαθής, διατηρεί μια αμφίθυμη στάση απέναντι στις ακαδημαϊκές σπουδές, ίσως απότοκη της αδυναμίας του να κατασταλάξει σε κάποιον συγκεκριμένο ρόλο.

Οπως και να 'χει, είναι κυρίως μέσω της γλώσσας αυτής που ο Μπέλοου καταφέρνει τελικά να δημιουργήσει ή, ακριβέστερα, να ανακαλύψει (όπως στο τέλος του βιβλίου μοιάζει να υπονοεί) τη ζωντανή, παλλόμενη, δική του Αμερική και να δώσει ζωή σε έναν από τους πιο επιδραστικούς χαρακτήρες της αμερικανικής λογοτεχνίας: έναν εμβληματικό ήρωα της κατάφασης στη ζωή, πρόδρομο αντίστοιχων χαρακτήρων που έκαναν την εμφάνισή τους στην αμερικανική πεζογραφία, καθορίζοντάς τη για το δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας