Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Πίσω από την πόρτα και τι είδε ο Ευγένιος εκεί»

«Πίσω από την πόρτα και τι είδε ο Ευγένιος εκεί»

  • A-
  • A+

Η λογοτεχνία, ρεαλιστική και φανταστική, βρίθει από κλειδωμένες και καλά κρυμμένες πόρτες, πύλες που οδηγούν σε άλλους οντολογικούς χώρους, μονοπάτια επικοινωνίας με το επέκεινα ή καταβύθισης στο ασυνείδητο, κρυφά περάσματα σε ένα ανώτερο επίπεδο εξέλιξης ή διαβάσεις που δίνουν συμβολικό τέλος στη μοίρα των χαρακτήρων, κρυψώνες, τέλος, μυστικών του μακρινού ή απωθημένου παρελθόντος.

Η κρυφή πόρτα, στο ομώνυμο πεζό του Αλέξη Πανσέληνου, μια ενδιάμεση δίοδος ανάμεσα σε δύο κατοπτρικά διαμερίσματα του ίδιου ορόφου, θα επιτρέψει την ανάπτυξη μιας επικίνδυνης ερωτικής «σχέσης-ταμπού» ανάμεσα σε δύο αταίριαστους «συγκατοίκους», αλλά και τη διαπίδυση στοιχείων του παρελθόντος στην παροντική πραγματικότητα. Ο χώρος των ονείρων θα αποδειχτεί εφιάλτης.

Κέντρο της Αθήνας. Ασκληπιού και τα γύρω στενά, από τις παρυφές του παραπαίοντος Κολωνακίου μέχρι την πάντα ανήσυχη πλατεία Εξαρχείων. Χρόνος, η περίοδος της «φοβερής κρίσης», κατά την τελευταία κυβέρνηση Σαμαρά μέχρι σχεδόν τις πρώτες εκλογές του 2015. Κι ενώ η παλιά αστική γειτονιά μεταμορφώνεται σε «κέντρο διερχομένων» και παρακμάζει, ακολουθώντας τη βιολογική φθορά των παλιών κατοίκων της, ένας μεσήλικας σέρνει τα μοναχικά του βήματα στους δρόμους της, πασχίζοντας να επιβιώσει.

Πρόωρα συνταξιοδοτημένος δημόσιος υπάλληλος, χωρίζει από τη γυναίκα του, «εξορίζει τον έρωτα» από τη ζωή του, απομακρύνεται από τους παλιούς του φίλους και επιστρέφει στο διαμέρισμα της νεκρής μητέρας του. Οχυρωμένος στη μονήρη ασφάλεια του γραφείου και της βιβλιοθήκης του, διάγει μια μετρημένη, μάλλον ασκητική, μίζερη και τακτική ζωή.

Στο άνυδρο εκδοτικό τοπίο νοσταλγεί τη μικρή επιτυχία των πρώτων του προσπαθειών και φιλοδοξεί να εκδώσει ξανά ένα βιβλίο του. «Αριστος μεταφραστής», προσπαθεί να ενισχύσει την πετσοκομμένη σύνταξή του με μεταφράσεις. Ωστόσο, οι οικονομικές του υποχρεώσεις διαρκώς αυξάνονται και οι λογαριασμοί στοιβάζονται στο γραφείο του.

Μπροστά στην επερχόμενη καταστροφή, με την κρίση ολοένα να βαθαίνει, ο Ευγένιος Σερδάρης παίρνει τη μεγάλη απόφαση: να περιορίσει τις δραστηριότητές του στο μισό διαμέρισμα και να νοικιάσει το όμοιο διπλανό, που η μητέρα του είχε αγοράσει, όταν ήταν φοιτητής, και το είχε ενώσει με το δικό της με μια εσωτερική πόρτα. Από αυτήν την κρυφή πόρτα το απωθημένο παρελθόν του θα επιστρέψει απειλώντας να εκτροχιάσει τη ζωή του καθώς νοικάρης δεν αργεί να βρεθεί.

Μια καυτή πιτσιρίκα, μια «μυρωδάτη κούκλα», που φυσικά την ερωτεύεται και την παρακολουθεί για να αντιληφθεί γρήγορα ότι αυτή εκδίδεται και ζητά ευθέως την προστασία του. Η κρυφή πόρτα δεν θα κλείσει ποτέ. Θα παραμείνει διακριτικά καμουφλαρισμένη και θα ανοίγει κατά βούληση, καθώς θα παρακολουθούμε τις μεταπτώσεις στη σχέση ενός νέου «αταίριαστου» ζεύγους Σουάν-Οντέτ (σελ. 98).

Αυτός θα τη σώσει από τη μανία ενός πελάτη και αυτή θα υπομείνει, κάποια στιγμή, την ερωτική του έκρηξη. Πώς ένας ορκισμένος, πλέον, εργένης που προσυπέγραφε την προτροπή του Πιερ Μπαλκόνσκι στο «Πόλεμος και Ειρήνη» να μην παντρευτεί ποτέ (σελ. 14) μεταμορφώνεται σε έναν Μίσκιν που ονειρεύεται να γίνει Ραγκόζιν για μια νέα Ναστάσια Φιλίποβνα (σ. 132);

Τι σχέση μπορεί να έχει η μικρή με ένα ασήμαντο παλιό ερωτικό μπλέξιμο του Ευγένιου με την «τρελή» Σωτηρία; Γιατί στο τέλος ο Ευγένιος καταρρέει στην είσοδο της πολυκατοικίας του δίπλα στον πρώτο άστεγο της γειτονιάς τους;

Εγκλωβισμένος στον μικρόκοσμό του, σε μόνιμο, σχεδόν αυτιστικό, παραμιλητό με τον εαυτό του, συναισθηματικά αμέτοχος σε όσα -φρικτά σχεδόν- διαδραματίζονται γύρω του, πολιτικά ουδέτερος στις επικείμενες εκλογές, κατά περιπτώσεις δε σνομπ και υπερόπτης, ο Ευγένιος βαδίζει στον όλεθρο σαν ήρωας αρχαίας τραγωδίας. Αθυρμα μιας σκληρής μοίρας, θα αγνοήσει επιδεικτικά τις προειδοποιήσεις των ονείρων και τα πνεύματα που τον στοιχειώνουν, θα προσπεράσει υποκριτικά τα σημάδια και τις προειδοποιήσεις και θα βαδίσει στα τυφλά.

Στο θολωμένο του μυαλό η πραγματικότητα παραμένει απροσπέλαστη, όπως και τα πρόσωπα γύρω του αδιάγνωστα στην ουσία και στις προθέσεις τους: από τον φίλο του Στέφανο και την εκδότρια Βεατρίκη μέχρι τη φιλόδοξη ποιήτρια-φουρνάρισσα της γωνίας, κανένα πρόσωπο δεν είναι αυτό που φαίνεται.

Σε αντίθεση με την προηγούμενη γενιά, η οποία παρά τη φορτική καταπίεση κατάφερε να απλωθεί εξασφαλίζοντας τουλάχιστον ζωτικό χώρο στα παιδιά της, η δική του γενιά συσπειρώθηκε μέχρι του σημείου να τρώει σάρκες από τις σάρκες της. Ισως, όπως ακριβώς έξω η κοινωνία αυτοκαταστρέφεται με τη μυρωδιά από τα δακρυγόνα να μπουκώνει τη μύτη μας;

Τα αγεφύρωτα χάσματα στη διαδοχή των γενεών, το πάθος της καλλιτεχνικής δημιουργίας, η αδήριτη ανάγκη, σε μια απορφανισμένη από αισθήματα εποχή, ανθρώπινης επαφής, ακόμα και στην εκδοχή του παράφορου και πέρα από ηθικούς φραγμούς έρωτα, θέματα δηλαδή που με διάφορες παραλλαγές απασχόλησαν τον Πανσέληνο στη μακρά χαρακτηριστική συγγραφική του πορεία, επανέρχονται εδώ με την ένταση ψυχολογικού θρίλερ αλλά και γκροτέσκου μελοδράματος.

Το ρεαλιστικό πλαίσιο της αισθησιακής αφήγησης, γεμάτο υπαινικτικούς συμβολισμούς, ονειρικές προσβολές και μια ανεπαίσθητη βικτοριανή αύρα, επαναδιαπραγματεύεται με σύγχρονους όρους ανάλογες «ηρωικές και τραγικές ιστορίες» που έχουν στοιχειώσει το φαντασιακό μας από την αρχαιότητα.

Αφήνοντας πίσω τις τοιχογραφίες ολόκληρων εποχών, ο Πανσέληνος εστιάζει εδώ τον πανοραμικό φακό του στην αισθητηριακή διάσταση της αφήγησης, κάνοντας ζουμ στην ψυχολογία του βασικού χαρακτήρα του.

Οσο για την ειδολογική κατάταξη του κειμένου, θα προτιμούσα τον τρίτο πόλο της τριμερούς διάκρισης της αφηγηματικής πεζογραφίας, δίπλα στην εκδοτική (;) επιλογή «μυθιστόρημα» και απέναντι από το «διήγημα».

Εκεί μας προσανατολίζουν τόσο η αφηγηματική ατμόσφαιρα, το ψυχολογικό κλίμα όσο και η έκταση (ιδιαίτερα για έναν συγγραφέα που έχει αποδείξει ότι αναπνέει άνετα σε πολυπρόσωπες συνθέσεις). Εξάλλου, όπως είπε κάποτε ο Γκέτε, «Ας το ονομάσουμε νουβέλα, διότι τι άλλο είναι μια νουβέλα, παρά ένα ανήκουστο γεγονός που συμβαίνει;».

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας