Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το στίγμα μιας μικρής πληγής

Το στίγμα μιας μικρής πληγής

  • A-
  • A+

Τα είκοσι οκτώ μικρά κείμενα που απαρτίζουν το βιβλίο της Αρχοντούλας Διαβάτη Σκουλαρίκι στη μύτη μπορεί να είναι διηγήματα, μπορεί και όχι. Μπορεί να είναι βιωματικά, μπορεί και όχι. Συνδέονται όμως στη βάση ενός κοινού ζητήματος: στις ποικίλες χρήσεις και αποχρώσεις του χρόνου που έχει παρέλθει, ως τραύμα, απώλεια, μνήμη, συγκρότηση αυτού που ονομάζουμε γενιά, που στην περίπτωσή της είναι η γενιά του Πολυτεχνείου.

Πώς διαμορφώνεται μια συλλογικότητα, πώς μια ομάδα ανθρώπων με κοινές καταβολές διαπραγματεύεται τα κοινά της βιώματα, όσα την ενδιαφέρουν κι όσα την έχουν στιγματίσει, διαβάσματα, μουσικές, γεγονότα.

Αυτά που τη διαφοροποιούν από τις γενιές που προηγήθηκαν κι από αυτές που έπονται. Θέματα που είχαν απασχολήσει τη Διαβάτη και στην προηγούμενη συλλογή της Φεύγω αλλά θα ξανάρθω (2014).

Τα κείμενα της Διαβάτη στο Σκουλαρίκι ακολουθούν μια ερεθιστική φωτογραφική λογική, γεγονός που φαίνεται στην εμμονή που δείχνει στη φωτογραφία ως θέμα, π.χ. στο κείμενο «Εκθεση φωτογραφίας», όπως επίσης στη συνήθεια των χαρακτήρων να ανατρέχουν στα σκονισμένα άλμπουμ του παρελθόντος.

Ομως και η αφηγηματική ανάπτυξη των κειμένων πραγματώνεται φωτογραφικά: εκτίθενται σε κάθε περίπτωση μια σειρά οπτικών στοιχείων σε χαλαρή συστοιχία και με χαλαρές συνδέσεις: «Ελιές, συκιές, κλήματα και δυο-τρία σπίτια με κόκκινη στέγη και αυλή» (σελ. 41).

Υπάρχει όμως πάντα ένα κέντρο, μια στιγμή που ερεθίζει το συναίσθημα, το punctum της φωτογραφίας κατά τον Μπαρτ. Το σκουλαρίκι στη μύτη στο ομώνυμο κείμενο της συλλογής το φοράει ένα ξανθό κορίτσι σε αναπηρικό καροτσάκι.

Πρώτα ακούγεται το γέλιο της, προκαλώντας το αίνιγμα, κάνοντας την αφηγήτρια να αναρωτηθεί από πού προέρχεται. Μετά εμφανίζεται η ίδια σε μια αποκαλυπτική στιγμή που συμπυκνώνει την ένταση της ανάμνησης. Στις καλύτερες σελίδες του βιβλίου το νόημα της στιγμής ξεδιπλώνεται τελετουργικά, καθώς παρακολουθούμε τους χαρακτήρες να καταβυθίζονται στο πηγάδι της μνήμης:

Είχε να τον δει καιρό: της ήρθε να γελάσει που τον έβλεπε έτσι, με τα μαλλιά του άσπρα και γκρίζα και ανοικονόμητο – έναν ψηλό γερασμένο γίγαντα με τη δυνατή χαρακτηριστική φωνή του. Κοιτάχτηκαν μετέωροι για μια στιγμή, χαμογελώντας θαρρείς στον παλιό τους εαυτό και μετά στράφηκαν στην παρέα τους και στη ζωή τους.

Μέσα τους, όμως, το κακό δούλευε. [...] Μια εκδρομή στη θάλασσα, κι ήταν από τα πράγματα της πρώτης φοράς σ’ ένα κάδρο με ήλιο και ανυπομονησία. Είχαν ξανοιχτεί στα βαθιά και της έδωσε ένα αλμυρό φιλί και μετά άλλο κι άλλο και μετά την αγκάλιασε από τη μέση και μπήκε μέσα της. Η γη τρέμει – ο χρόνος σταμάτησε κι εκείνη αναμετρήθηκε με τη στιγμή («Το Κείον νόμιμον», σελ. 20).

Στην πλειονότητά τους τα κείμενα της Διαβάτη ενδοσκοπούν αποτελεσματικά τους χαρακτήρες αναλύοντας σε βάθος την ύπαρξή τους μέσα στον χρόνο. Υπάρχουν, ωστόσο, κάποιες εξαιρέσεις όπου η γραφή της αποφορτίζεται στην απόπειρα να περιγράψει ανθρώπους με βάση τα κοινωνικά τους χαρακτηριστικά, τη σκληρά εργαζόμενη μητέρα που περνάει το ρεπό της κάνοντας δουλειές στο σπίτι, τον μετανάστη που ζητιανεύει κ.λπ.

Εκεί, έχω την εντύπωση, θα ήταν σκόπιμη περισσότερη εμμονή στη λεπτομέρεια ώστε να αναδυθεί η ατομικότητα των χαρακτήρων. Αντίστοιχα, κοινό μοτίβο των κειμένων είναι η μελαγχολία και η ματαιότητα που συνοδεύει το πέρασμα του χρόνου: μεσήλικες που βλέπουν εφήβους προδικάζοντας το θλιβερό μεσήλικο μέλλον τους ή βλέπουν τα χαμένα νιάτα σαν την εποχή που 'δειχνε πως θα γίνονταν άλλοι.

Επαναλαμβανόμενο από κείμενο και κείμενο, το μοτίβο αυτό αποδυναμώνεται, όχι φυσικά γιατί το θέμα μελαγχολία δεν είναι δόκιμο αλλά γιατί χρειάζεται μια οξυμένη στιγμή, ένα punctum, για να τοποθετηθεί σε μια ουσιαστική συγκινησιακή βάση.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας