• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.8°C / 29.4°C
    1 BF
    57%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    30°C 28.3°C / 31.0°C
    2 BF
    51%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.0°C / 27.0°C
    1 BF
    57%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 21.1°C / 28.0°C
    1 BF
    44%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.0°C / 27.0°C
    1 BF
    61%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    27°C 26.7°C / 29.0°C
    2 BF
    26%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    29°C 29.0°C / 29.0°C
    2 BF
    26%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.9°C / 27.0°C
    1 BF
    57%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.0°C / 30.0°C
    2 BF
    69%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    29°C 29.0°C / 29.0°C
    3 BF
    58%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.0°C / 28.0°C
    3 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.2°C / 27.2°C
    1 BF
    50%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    30°C 30.0°C / 30.0°C
    4 BF
    42%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.0°C / 31.7°C
    2 BF
    51%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    29°C 27.8°C / 29.4°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.7°C / 30.0°C
    4 BF
    58%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    27°C 23.9°C / 30.0°C
    2 BF
    47%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.6°C / 27.0°C
    2 BF
    74%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    27°C 26.7°C / 26.7°C
    0 BF
    78%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    29°C 29.0°C / 29.0°C
    2 BF
    26%
Να μιλήσουμε για τα κοινά

Οι μεγάλες διαδηλώσεις στην πλατεία Συντάγματος το καλοκαίρι του 2011

EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ

Να μιλήσουμε για τα κοινά

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Επιμέλεια: Γιώργος Σταματόπουλος

Ο χώρος και ο χρόνος των «από κάτω»

Πώς μπορούν να αντισταθούν οι ανήμποροι και απελπισμένοι, οι ταπεινοί και καταφρονεμένοι, οι κάθε λογής περιθωριακοί (όχι από δική τους επιλογή...) στην επίθεση που έχει εξαπολύσει εναντίον τους ο καπιταλισμός, την ώρα που έχει εξανεμιστεί κάθε μυρωδιά κοινωνικού κράτους και επικρατεί η αγορά και μόνον αυτή;

Οχι βέβαια αναμένοντας τον περίφημο σοσιαλισμό, ούτε προσκολλώμενοι σε σωτηριολογικές μεγάλες αφηγήσεις ανθρώπων που πρεσβεύουν τη δική τους, μία και μοναδική αλήθεια για την αλλαγή του κόσμου.

Οσο αυτοί θα αναμένουν, ο πραγματικός κόσμος (αγοραίος και κυνικός και αδίστακτος) θα απλώνει τα πλοκάμια του σε όλες τις μορφές κοινωνικής οργάνωσης, θα διαλύει κάθε κοινωνική συνοχή με αποτέλεσμα την κυριαρχία ολοκληρωτικών μορφών εξουσίας και τη μετάλλαξη των πολλών σε παρίες και αθύρματα.

Οσο μεταφέρουν στο μέλλον την «πραγματικότητα των προσδοκιών τους» τόσο το μέλλον θα αρχίσει να δείχνει αδιάντροπα το φασιστικό του πρόσωπο και τόσο θα γίνονται ευένδοτοι στην παραίτηση από κάθε μάχη, αλλά και στην αλλοτρίωσή τους και μετάλλαξή τους σε άβουλα όντα. Η εθελοδουλεία έχει και εδώ τις ρίζες της...

Ολοι αυτοί, για να μπορέσουν να διατηρήσουν μια στοιχειώδη δημοκρατική κοινωνικότητα, μια ελάχιστη αξιοπρέπεια (στέγη, τροφή, μόρφωση) καλούνται να προσπαθήσουν να αντιταχθούν στην αγορά που ελέγχει την (μη) οργάνωση της ζωής τους, όπως και στους λογής σωτήρες, δεξιούς και αριστερούς. Οπως αποδείχτηκε περίτρανα και από τις τελευταίες πολιτικές εξελίξεις στη χώρα μας, οι κοινοβουλευτικοί εκπρόσωποι όλων των «χρωμάτων» ασχολούνται μόνο με τη διατήρηση του θώκου τους και όχι με τα προβλήματα των ασθενών κοινωνικών στρωμάτων.

Αυτό θα γίνει μόνο αν διεκδικήσουν τον δημόσιο χώρο (πλατείες, πάρκα, αρχαιολογικούς χώρους, εγκαταλελειμμένα σπίτια...) και αναγνωρίσουν σ' αυτόν το αναφαίρετο δικαίωμά τους να επικοινωνούν και να ανακαλύπτουν νέους τρόπους ομιλίας και οργάνωσης της ζωής τους, μέσα στο ασφυκτικό σύστημα αλλά και στις νησίδες ελευθερίας που, αν οι ίδιοι θέλουν, μπορούν να ιδρύσουν και να τις αναπτύξουν· όταν αποφασίσουν ότι ο χώρος και ο χρόνος είναι και δικά τους μεγέθη.

  ❖❖❖❖❖

Για τους Μαρξ και Ενγκελς ο κομμουνισμός δεν είναι ένα ιδεώδες αλλά η πραγματική κίνηση, που λαμβάνει χώρα στο τώρα και στη βάση της κοινωνίας. Τα κοινά δεν είναι πράγματα αλλά κοινωνικές σχέσεις για την αναπαραγωγή της ζωής, πέρα από το κράτος και την εμπορευματική αγορά, μέσα από το μοίρασμα των πόρων και τον συνεργατισμό.

Αποτελούν μία τρίτη μορφή κοινωνικής οργάνωσης με κέντρο την αυτοδιοικούμενη κοινότητα και συνθέτουν έναν ολόπλευρο τρόπο ζωής, που επανενώνει τον αστικό θρυμματισμό μεταξύ των σφαιρών της οικονομίας, της πολιτικής και του πολιτισμού. Μολονότι από τον 15ο αιώνα και έπειτα διαρκώς εξωθούνται σε βίαιη υποχώρηση με την ανάδυση του αγοραίου κράτους και τη διείσδυση του κεφαλαίου σε κάθε πτυχή της ζωής, υπολογίζεται ότι σήμερα από τα κοινά περίπου δύο δισ. ανθρώπων εξαρτούν την υλική τους επιβίωση.

Το βιβλίο του Αλέξανδρου Κιουπκιολή «Για τα κοινά της ελευθερίας» είναι ένα από τα πρώτα ελληνικά βιβλία που πραγματεύονται το ζήτημα των κοινών. Είναι όμως και ένα βιβλίο που ανοίγει την εγχώρια συζήτηση για τα κοινά με τον πιο ενδεδειγμένο τρόπο. Και αυτό γιατί ο Αλέξανδρος Κιουπκιολής καταφέρνει να συνδυάσει με αριστοτεχνικό τρόπο μια πληροφορημένη προσέγγιση των σύγχρονων ρευμάτων της ριζοσπαστικής σκέψης με τις εμπειρίες από τα εγχώρια μαζικά κινήματα της τελευταίας δεκαπενταετίας.

Από τον συνδυασμό αυτόν αντλεί έναν πλούτο συμπερασμάτων για την «κοινοποίηση» των λειτουργιών του κράτους, τον ριζοσπαστικό εκδημοκρατισμό της πολιτικής και το ξεδίπλωμα του εναλλακτικού παραδείγματος της κοινοτικής παραγωγής στην οικονομία, που αποτελούν παρακαταθήκη για το μέλλον των κοινωνικών αγώνων.

Τα παραπάνω καθιστούν τα «Κοινά της ελευθερίας» ένα από τα σημαντικότερα βιβλία της εγχώριας ελευθεριακής σκέψης των τελευταίων ετών, αλλά και ένα πόνημα που επάξια μπορεί να σταθεί σε σύγκριση με αντίστοιχα του εξωτερικού.

Τα κοινά είναι ο μεγάλος άλλος της εμπορευματικής αγοράς. Απλώνονται από την κοινή χρήση και διαχείριση των οικοσυστημάτων και του δημόσιου χώρου στο μοίρασμα και στην κοινή διαχείριση των υλικών πόρων, στις σχέσεις συλλογικότητας, φιλίας και συντροφίας, στον συνεργατισμό μεταξύ συναδέλφων στην εργασία, και φτάνουν μέχρι τη γλώσσα, την επικοινωνία, την πληροφορία, τις κατακτήσεις του ανθρώπινου πνεύματος, την ιστορική μνήμη και τον πολιτισμό.

Εμπερικλείοντας κάθε κοινωνική σχέση που αναπαράγεται εκτός κερδοσκοπικής συναλλαγής, τα κοινά αποτελούν τη βασική σφαίρα, πάνω στην οποία τελικά στηρίζεται η υλική, κοινωνική και διανοητική αναπαραγωγή. Τα κυκλώματα των κοινών κυκλοφορούν και συσσωρεύουν τις αξίες της συνεργασίας και της αλληλεγγύης, που σε τελική ανάλυση νοηματοδοτούν και καθορίζουν σε μεσο-μακροπρόθεσμο επίπεδο τις ζωές μας.

Τα κοινά σήμερα αντεπιτίθενται με νέα δριμύτητα απέναντι στον ολοκληρωτισμό κρατών/κεφαλαίου στα πεδία τόσο του κοινωνικού ανταγωνισμού, με τη μορφή των οριζόντιων κοινωνικών κινημάτων, όσο και της διανοητικής εργασίας με τη μορφή της κοινοτικής ομότιμης παραγωγής γνώσης και πολιτισμού. Σήμερα τα κοινά συνιστούν το βασικό όχημα για τη μετάβαση σε μετακαπιταλιστικές κοινωνίες αποανάπτυξης και ριζοσπαστικής δημοκρατίας.

Τα κοινά βρίσκονται σε μία ιδιότυπη διαλεκτική αλληλεπίδραση με το κεφάλαιο. Αποτελούν, από τη μία, την κύρια πηγή άντλησης της κοινωνικής εξουσίας του κεφαλαίου και, από την άλλη, τον βασικό αποδέκτη της απορρόφησης των αρνητικών εξωτερικοτήτων του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Ετσι, το κεφάλαιο υπεισέρχεται σε μία θανατηφόρο αδιέξοδη λαβή με τα κοινά, καθώς, όσο επιτείνει την καταστροφή τους, τόσο υπονομεύει τη δυνατότητά του για συσσώρευση κοινωνικής εξουσίας.

Φυσικά, δεν θα δαπανούσαμε ούτε στιγμή λύπης για τον «θάνατο» του κεφαλαίου, αν η ανθρωπότητα δεν ήταν εγκλωβισμένη στην ίδια αδιέξοδη αυτή λαβή. Ενώ όμως το κεφάλαιο εξαρτάται από τα κοινά, τα κοινά δεν εξαρτώνται από το κεφάλαιο. Οι κοινωνίες της υπαγωγής στην εξουσία του κεφαλαίου δεν είναι το τέλος της Ιστορίας. Αντιθέτως, οι βασισμένες στα κοινά κοινωνίες μετάβασης σημειώνουν την απαρχή της Ιστορίας της ανθρωπότητας.

Ο μεγάλος άλλος των κοινών καθιστά δυνατή μία εναλλακτική πρόσληψη της πραγματικότητας πέρα από την εμμονή στη μονοπώληση από το κράτος και το κεφάλαιο της κοινωνικής αναπαραγωγής. Είναι λοιπόν πιεστική ανάγκη να στραφούμε σε μία κριτική ανάλυση του τρόπου κυκλοφορίας και συσσώρευσης της δικής μας αντιεξουσίας και να συναντηθούμε έτσι με τον κόσμο των κοινών. Με το βιβλίο του ο Αλέξανδρος Κιουπκιολής βάζει το δικό του μικρό λιθαράκι σε μια τέτοια οπτική. Γι’ αυτόν τον λόγο το βιβλίο «Για τα κοινά της ελευθερίας» αξίζει να διαβαστεί.

*Ο Aντώνης Μπρούμας είναι νομικός.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα ερωτήματα της δημοκρατίας
Εδώ και καιρό η δημοκρατία παρουσιάζεται ως ο κοινός τόπος της πολιτικής ρητορικής, κάπου ανάμεσα στην αβροφροσύνη της διπλωματίας και στις καθημερινές πολιτικές πολεμικές. Ωστόσο, η οικονομική κρίση, η όξυνση...
Τα ερωτήματα της δημοκρατίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από τη ρητορική στη λογοτεχνία
Ενα πανόραμα της πρώιμης και της μεσοβυζαντινής λογοτεχνικής θεωρίας και πρακτικής με επίκεντρο τις ημέρες και, κυρίως, τα έργα ενός πληθωρικού επαγγελματία διανοούμενου και παθιασμένου παιγνιώδη δημιουργού...
Από τη ρητορική στη λογοτεχνία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μνημειώνοντας τη φθορά
Η φωτογραφία αποτελεί το στίγμα, το φυσικό αποτύπωμα, τη νεκρική μάσκα του πραγματικού. Εχει χαρακτηριστεί τέχνη ελεγειακή, τέχνη του λυκόφωτος, καθώς οι φωτογραφίες ως memento mori και ως όργανο της μνήμης...
Μνημειώνοντας τη φθορά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποίηση για το επιτήδευμα της ζωής
Μου αρέσει καμιά φορά να παραφράζω, να λέω δηλαδή με δικά μου λόγια ποιήματα που έχω διαβάσει, αρκεί να προσφέρονται, εννοείται, γι’ αυτή τη δουλειά. Τη θεωρώ ως διαδικασία δημιουργική, διδακτική και...
Ποίηση για το επιτήδευμα της ζωής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα
Αν κάτι δεν αμφισβητείται πια, όπως έχει γίνει κατά καιρούς στο παρελθόν, και από σημαίνοντες μάλιστα κριτικούς και φιλολόγους, είναι το πρωτείο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη μεταξύ όλων των Ελλήνων πεζογράφων.
Ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός
Πρόκειται δίχως άλλο για μια ευδιάκριτη τάση στις εκδόσεις διεθνώς: ανασκάλεμα σε οικογενειακές αναμνήσεις και φωτογραφίες και ιστορική ή ιστοριοδιφική αναζήτηση που συχνά διευκολύνεται από τις δυνατότητες...
Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας