Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Από μιαν άλλη μελωδία

Ο Αλέξανδρος Ισαρης αποδίδει τους έξι ποιητές, μένοντας πιστός στο ιδίωμα του καθενός.

ΕΝΙ ΚΟΥΚΟΥΛΑ

Από μιαν άλλη μελωδία

  • A-
  • A+

Tώρα που η ευρωπαϊκή ιδέα έχει επανέλθει, με όλη την πολυπλοκότητά της, στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, άλλοτε για την ανάδειξη των ιστορικών αντιφάσεων και αδιεξόδων της και άλλοτε ως διερώτηση για τις θεμελιώδες αξίες και αρχές της, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και πλούσιες συνδηλώσεις μια έκδοση που συστεγάζει έξι ποιητές, επικεντρώνοντας, ήδη από τον τίτλο, στην ευρωπαϊκή τους ιδιότητα – «όλοι είναι άντρες, όλοι είναι Ευρωπαίοι και όλοι έχουν τον ίδιο μεταφραστή», τον Αλέξανδρο Ισαρη.

Πρόκειται για τους Γκέοργκ Τρακλ, Αρσένι Ταρκόφσκι, Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Τόμας Μπέρνχαρντ, Ιβάν Γκολ και Γκότφριντ Μπεν.

Διατρέχοντας την εξαιρετική και με πληθώρα εργοβιογραφικών στοιχείων εισαγωγή, αφήνεται κανείς στους συνειρμούς, συνδυάζει δεδομένα, δοκιμάζει να βρει κρυφούς αρμούς, καρφώνει πινέζες στον χάρτη της ηπείρου και φαντάζεται νοερές διαδρομές.

Τους ενώνει όλους, σκέφτομαι, η εμπειρία αυτού που ο Εντσο Τραβέρσο αποκαλεί «ευρωπαϊκό εμφύλιο πόλεμο», της περιόδου, δηλαδή, από το 1914 έως το 1945 (Διά πυρός και σιδήρου, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2013).

Οι Τρακλ, Ρίλκε και Μπεν υπηρέτησαν στον Α΄ Παγκόσμιο, ο Ταρκόφσκι έχασε το ένα του πόδι πολεμώντας στον Β΄. Ο Γκολ, αυτοεξόριστος κατά τη διάρκεια και των δύο∙ ο Μπεν, υποστηρικτής του ναζισμού, τουλάχιστον στις αρχές του, ο Μπέρνχαρντ, νεότερος όλων, φορέας μιας μνήμης τραυματικής, των παιδικών και εφηβικών του χρόνων.

Ο Ισαρης (γ. 1941), πολυσχιδής προσωπικότητα, με σπουδές Αρχιτεκτονικής, καλλιέργεια όλων των ειδών του λόγου και παράλληλη ενασχόληση με τη ζωγραφική, βραβευμένος στο παρελθόν για το μεταφραστικό του έργο, ιδίως από τη γερμανική γλώσσα, συγκεντρώνει στην κομψή αυτή έκδοση, εν είδει απολογισμού, το σύνολο των ποιητικών μεταφράσεων που έχει επιχειρήσει, τους δικούς του, θα λέγαμε, «ξένους» – για να θυμηθούμε και τον τίτλο της συνολικής έκδοσης των ποιημάτων του (Εγώ ένας ξένος, Κίχλη, 2013).

Παρότι, όπως διευκρινίζει ο ίδιος, θεωρεί την ποίηση είδος δυσμετάφραστο, ξεχώρισε τα ποιήματα αυτά και τα απέδωσε στα ελληνικά είτε από αγάπη είτε λόγω αναθέσεως.

Οι περισσότερες από τις μεταφράσεις είχαν δημοσιευτεί πρώτη φορά σε μια θεματική ανθολογία (Ορφέας και Ευριδίκη στην Ποίηση του Εικοστού Αιώνα, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, 1997), καθώς και στο περιοδικό Ποίηση (1997-2002). Κάποιες βρίσκονταν σκόρπιες σε σημειωματάρια των νεανικών του χρόνων, ενώ άλλες ολοκληρώθηκαν πρόσφατα, επί τούτου.

Από το Παρίσι στη Μόσχα, λοιπόν, και από την Πράγα στο Ζάλτσμπουργκ, μέσα από «μίλια γραμμένης ύλης», παρακολουθούμε τις παράλληλες ή διασταυρούμενες πορείες των έξι ποιητών για πάνω από έναν αιώνα, από το 1875, που γεννήθηκε ο Ρίλκε, έως το 1989, που πεθαίνουν ο Ταρκόφσκι και ο Μπέρνχαρντ.

Περνούμε από τις άγριες κι έντονες εικόνες του Τρακλ, αντλημένες από τη φύση ή από την άβυσσο της ύπαρξης, στην τρυφερή και στοχαστική ενατένιση της καθημερινότητας από τον Ταρκόφσκι. Στον Ρίλκε, έπειτα, εκκρεμή ανάμεσα στην εορταστική σαρκικότητα των φαλλικών ποιημάτων του και τον υψηλό λυρισμό των Σονέτων στον Ορφέα.

Κι είναι ακριβώς με την επίκληση αυτή, στη μυθική και αρχέγονη μορφή του Ποιητή, που θα συνομιλήσουν και οι υπόλοιποι, ο καθένας με τον τρόπο του.

Ανακαλούμε, προς στιγμήν, τη γνώριμη σκηνή του ορφικού θανάτου, όπως έχει αποτυπωθεί από τον Αλμπρεχτ Ντίρερ, σ’ ένα σχέδιο του 1494: σχεδόν γυμνός, γονατιστός στη ρίζα ενός δέντρου, με το ένα χέρι στηρίζεται στο χώμα, με το άλλο προσπαθεί να καλυφθεί. Η λύρα του πεσμένη κάτω. Δύο ξυπόλυτες Μαινάδες, μια πίσω του, μια μπρος, με ανασηκωμένα τα κλαδιά στα χέρια τους, την ώρα που ετοιμάζονται να τον χτυπήσουν.

Ο Ορφέας εκείνος, που έρχεται από πολύ μακριά, θα φτάσει κάποια στιγμή τον περασμένο αιώνα «στον χωματόδρομο της καθημερινής ζωής», όπως τον θέλει ο στίχος του Γκολ, και θα βρει τον κατεστραμμένο κόσμο, τον κόσμο που αποσυντίθεται, στον κυνικό μηδενισμό του Γκότφριντ Μπεν ή στον μνησιπήμονα πόνο του Τόμας Μπέρνχαρντ, στην εμπόλεμη και την ερειπωμένη Ευρώπη, στις ζωές και τους θανάτους των ποιητών. «Δεν κάνει», ωστόσο, «να πενθούμε».

Ο Αλέξανδρος Ισαρης αποδίδει τους έξι ποιητές, μένοντας πιστός στο ιδίωμα του καθενός, αλλά και χαρίζοντάς τους μια ενιαία θερμοκρασία, σαν να διατρέχουμε με τα δάχτυλά μας το ίδιο πάντα σώμα.

Εκεί που κυριαρχούν οι χαμηλοί τόνοι, αλλά και έρχονται να διακοπούν από βίαιες, καίριες εξάρσεις.

Στην «ανώδυνη κι αιώνια αποσύνθεση» των πάντων, που όμως υπόσχεται και μια «φωτιά μετά θάνατον», εντοπίζουμε τελικά ότι η προσωπική αυτή και ιδιοσυγκρασιακή ανθολόγηση συνέχεται και δικαιώνεται από την κοινή αίσθηση της υπαρξιακής επαγρύπνησης, αυτής που προσδιορίζει, εξάλλου, και την ίδια την ποιητική θέαση του κόσμου: μέσα σε άλλα, κάθε φορά, συμφραζόμενα, το βλέμμα παραμένει στραμμένο προς την πραγματικότητα, τη συναισθάνεται και την τραγουδά.

 

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
Ποικιλία μορφικών επιλογών, τολμηροί πειραματισμοί ή ωρίμανση κλασικότερων τάσεων, πολιτικές, ενδοσκοπικές ή ενδοποιητικές σκοπιές, τόνοι παιγνιώδεις, δραματικοί, αφηγηματικότεροι ή θραυσματικοί, αλλά και...
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
​Το τι παρακολουθούν οι μελετητές της λογοτεχνίας μάς δείχνει ποιον Κανόνα κατασκευάζουμε και συντηρούμε ως έθνος. Δείχνει δηλαδή ποια ονόματα και ποια έργα εξακολουθούν να έχουν απήχηση στη σκέψη του...
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Με πυξίδα τη μνήμη του μέλλοντος
Εχω τη γνώμη ότι δεν θα ήταν λάθος αν ισχυριζόταν κάποιος ότι όλη η ποιητική πορεία του Γιάννη Ευσταθιάδη μπορεί –για μην πω ότι απαιτείται– να ιχνηλατηθεί παράλληλα και σε συσχετισμό με τους φυσιολογικούς...
Με πυξίδα τη μνήμη του μέλλοντος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
Τα ποιήματα που περιλαμβάνονται στην ανθολογία «Η Πρέβεζα στη νεοελληνική ποίηση» φανερώνουν τόσο τη σύνδεση του Καρυωτάκη με την πόλη όσο και την επίμονη διάρκεια της απήχησής του. Το πρώτο —πλην του...
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος
Το αφηγηματικό κάδρο (άρα και πολιτισμικό και υφολογικό) του σημερινού φιλοξενούμενου της στήλης μας είναι πολύτροπο, μεταβλητό, εξελισσόμενο. Από τη μικροϊστορία στη μακροϊστορία, από το πανοπτικό στο...
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τελικός (ποιητικός) ισολογισμός
Ο ποιητής Γιάννης Καρατζόγλου (γενν. 1946) στις «Εγγραφές κλεισίματος» επιλέγει, όπως ο τίτλος σαφώς και ποιητικά δηλώνει, να καταθέσει την τελική του στάση προ του βιολογικού του τέλους. Αποσαφηνίζοντας πως...
Τελικός (ποιητικός) ισολογισμός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας