Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η Ανατολή που θέλει να γίνει Δύση

Η Ανατολή που θέλει να γίνει Δύση

  • A-
  • A+

Αν ο Ορχάν Παμούκ έθελξε και θέλγει την Ευρώπη, αν η γραφή του θεωρήθηκε παγκόσμιας εμβέλειας, είναι επειδή έφερε το ανατολίτικο ήθος και το μπόλιασε με τις δυτικές αξίες. Κι αυτός είναι ο βασικός λόγος που η σουηδική Ακαδημία αποφάσισε πριν από μερικά χρόνια να τον τιμήσει με το Βραβείο Νόμπελ.

Είναι που ο συγγραφέας εκφράζει, όπως τουλάχιστον τον βλέπουν όσοι δεν είναι Τούρκοι, το τουρκικό πρόσωπο, το οποίο έχει μεν τα δικά του χαρακτηριστικά, διαθέτει δηλαδή το τοπικό παραδοσιακό υπόβαθρο, αλλά συνάμα κοιτάζει φανερά ή κρυφά προς τη Δύση και επιδιώκει να εκδυτικιστεί, να προσεγγίσει το μοντέρνο και το σύγχρονο, να ντυθεί με κοστούμι πάνω από την οθωμανική αμφίεση.

Η ιστορία στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα αφορά στον Μεβλούτ από ένα χωριό κοντά στην Κόνια, που πήγε, νεαρός ακόμα, στην Ιστανμπούλ για να προκόψει.

Το ογκώδες κείμενο έχει βασικό άξονα τρεις διαδοχικούς γάμους, κατ' αρχάς του ξαδέλφου του Κορκούτ με τη Βεντιχά, γάμο στον οποίο ο Μεβλούτ αγάπησε την όμορφη αδελφή της νύφης, ονόματι Σαμιχά, αλλά από λάθος παντρεύτηκε την άλλη της αδελφή, τη Ραγιχά.

Η Σαμιχά τελικά πήρε τον φίλο του Μεβλούτ, τον Φερχάτ.

Ο Μεβλούτ, που αποτελεί τον πρωταγωνιστή σε όλο το έργο, ξεκίνησε ως πλανόδιος γιαουρτσής και μποζατζής (μποζάς είναι ένα γλυκό οινοπνευματώδες ρόφημα) και έτσι περιδιάβαινε τα σοκάκια της Πόλης, παρακολουθώντας τις οικιστικές και κοινωνικές αλλαγές διαμέσου των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών.

Το έργο είναι γραμμένο σε τριτοπρόσωπο λόγο, ο οποίος εστιάζει στη ζωή του Μεβλούτ και τον παρακολουθεί στη διάρκεια της ζωής του, από τότε που συνόδευε τον ιδιότροπο πατέρα του Μουσταφά ώς τη σύμπηξη της δικής του οικογένειας, που περιελάμβανε τις δυο κόρες του.

Ενδιάμεσα παρεμβαίνουν πολυάριθμοι μικροί μονόλογοι από ποικίλα πρόσωπα, τα οποία καταθέτουν την οπτική τους γωνία απέναντι στα γεγονότα και φωτίζουν πολύπλευρα όσα εμείς εισπράττουμε από τη σκοπιά του πρωταγωνιστή. Ετσι, με μια πολυπρόσωπη ματιά, η εξέλιξη του κεντρικού χαρακτήρα και της τουρκικής κοινωνίας αναδεικνύεται πολύπλευρα και πανοραμικά.

Τονίζω πάλι ότι οι δεκαετίες που περιγράφονται από το μακρινό 1957 μέχρι τις μέρες μας παρακολουθούν την κοινωνική πορεία της Ιστανμπούλ και εν μέρει ολόκληρης της Τουρκίας.

Το ανατολίτικο σκέλος κυριαρχεί και δεσπόζει σε μια οικογενειακή σάγκα που έχει γερές ρίζες στη νοοτροπία της Ανατολής, με τους στενούς δεσμούς μεταξύ των μελών της, με τα παραδοσιακά επαγγέλματα των μικροπωλητών γιαουρτιού, μποζά, πιλαφιού, κεμπάπ κ.λπ. τα οποία παραξενεύουν τους Κωνσταντινουπολίτες ή τους προξενούν γλυκιά νοσταλγία, με την απαγωγή της νύφης έστω και με τη συναίνεσή της κ.ά.

Αυτές οι παραδοσιακές δομές σταδιακά καταργούνται και αντικαθίστανται από το νέο πρόσωπο της Ιστανμπούλ, η οποία αστικοποιείται, εξελίσσεται, χτίζεται συνεχώς σε λόφους όπου στην αρχή ξεφυτρώνουν αυθαίρετα σπίτια, τα οποία σιγά σιγά μετασχηματίζονται σε προάστια, και με ταχύτατους ρυθμούς δυτικοποιείται.

Η παράνομη οικοδόμηση, οι αριστεροί που σφάζονται με τους ακροδεξιούς, η συσσώρευση χιλιάδων επαρχιωτών στο γεμάτο ευκαιρίες άστυ, ο καπιταλισμός που προελαύνει, ο μετασχηματισμός του Μπέγιογλου μετά τον διωγμό των Ρωμιών αποτελούν δείγματα ραγδαίων αλλαγών, που ξεκίνησαν από τη δεκαετία του 1950 και συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Η ωρίμαση του Μεβλούτ συμπορεύεται με αυτήν την αστική και κοινωνική εξέλιξη, κάνοντας τον πρωταγωνιστή το σύμβολο της παλιάς ζωής που αναπολείται με σεβασμό αλλά και της ανάγκης για εκσυγχρονισμό σε μια εποχή που τρέχει.

Ο Μεβλούτ είναι ο αντίστοιχος του Σιούλα του ταμπάκου του Δ. Χατζή, είναι ο φορέας της αλλαγής που δεν μπορεί να αφήσει ανεπηρέαστο κανέναν, είναι ο απλός άνθρωπος που δεν ξεχνά το παρελθόν αλλά αναγκάζεται να συμπορευτεί με το μέλλον.

Ο αναγνώστης συλλαμβάνει τη νοητική διελκυστίνδα που στήνει ο Ορχάν Παμούκ, διελκυστίνδα μεταξύ του παραδοσιακού, το οποίο αποτελεί τις ρίζες και τη βαθύτερη ταυτότητα της Τουρκίας, και του καινούργιου, που έρχεται δρομαίο, φέρνει αναγκαστικές αλλαγές και είναι εντέλει το μόνο που μπορεί να οδηγήσει την κοινωνία σε μια προηγμένη στάθμη πολιτισμού.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στα δεκαοχτώ είχα αποφασίσει πως θα γινόμουν συγγραφέας…
Από τη φαντασμαγορία των «Κλασσικών Εικονογραφημένων» στο θάμβος των τριών ελληνικών Νόμπελ Λογοτεχνίας. Ο Αρκουδέας ξεφυλλίζοντας την αυτοβιβλιογραφική μνήμη του περνάει ανάμεσα στις σελίδες και στις μέρες...
Στα δεκαοχτώ είχα αποφασίσει πως θα γινόμουν συγγραφέας…
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Αναζητώντας τις σωστές λέξεις»
Τρυφερός και αδέκαστος, υψιπέτης και γήινος, λαϊκός και ευγενής, πραγματικά προοδευτικός και ουσιαστικά θρησκευόμενος, ανθρώπινα διπλός, διχασμένος και δίδυμος, ο Χρήστος Αγγελάκος ήταν προσφιλής σε όλους....
«Αναζητώντας τις σωστές λέξεις»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα ημερολόγιο-πνευματικός οδηγός
Οι περίφημες Μέρες, όπως ονόμασε ο Σεφέρης το ημερολόγιό του, που άρχισαν να γράφονται τον Φεβρουάριο του 1925 και τερματίστηκαν με τον θάνατο του ποιητή (1971), καλύπτουν περίοδο 46 ετών, με άλλα λόγια...
Ενα ημερολόγιο-πνευματικός οδηγός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος
Το αφηγηματικό κάδρο (άρα και πολιτισμικό και υφολογικό) του σημερινού φιλοξενούμενου της στήλης μας είναι πολύτροπο, μεταβλητό, εξελισσόμενο. Από τη μικροϊστορία στη μακροϊστορία, από το πανοπτικό στο...
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας