• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 5.1°C / 10.1°C
    2 BF
    69%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 5.5°C / 9.3°C
    2 BF
    52%
  • Πάτρα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    7°C 5.5°C / 9.5°C
    4 BF
    86%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 2.5°C / 6.9°C
    3 BF
    39%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 9.6°C
    3 BF
    39%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 5.7°C / 8.7°C
    2 BF
    45%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.4°C / 5.1°C
    3 BF
    56%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.1°C / 7.6°C
    3 BF
    50%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.2°C / 15.8°C
    3 BF
    59%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    2 BF
    46%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 9.4°C / 13.8°C
    4 BF
    62%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.7°C / 8.6°C
    4 BF
    81%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    4 BF
    76%
  • Λάρισα
    Ψιχάλες μικρής έντασης
    7°C 3.5°C / 7.1°C
    4 BF
    59%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.5°C / 5.0°C
    2 BF
    94%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 12.1°C / 12.8°C
    2 BF
    55%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 5.3°C / 10.3°C
    3 BF
    69%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 6.5°C / 7.7°C
    0 BF
    55%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 6.4°C / 9.4°C
    3 BF
    53%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    2 BF
    52%
ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ

Δροσερά καλάμια

  • A-
  • A+

«Οταν προ πολλών χρόνων εγκαταστάθηκα εδώ, η ηλικιωμένη φίλη μου Χάνα, εξελληνισμένη Γερμανίδα, μου έφερε μια γλάστρα με γιασεμί, στηριγμένο σε ένα λεπτό, ξερό, καλάμι. Ο αέρας δεν άφησε το γιασεμί να προκόψει. Πρόκοψε το καλάμι.

Την άνοιξη βλάστησε. Τα επόμενα εφτά-οχτώ χρόνια δημιούργησα έναν καλαμιώνα, σε βαθιές ξύλινες γλάστρες, που άνοιγαν, για να ανανεώνεται το χώμα. Από αυτό το αρχικό, ξερό, στέλεχος»,

Τα γόνιμα καλάμια στο διήγημα «Βενέτα Σλάβεβα Στοΐλκοβα» από την τελευταία συλλογή του Θανάση Βαλτινού «Επείγουσα ανάγκη ελέου» βρίσκουν την ευκαιρία να ριζώσουν σε αφιλόξενο έδαφος, στις γλάστρες της ταράτσας προσφέροντας κάλυψη στον συγγραφέα και την ελευθερία να δρα χωρίς να τον ενοχλούν τα καχύποπτα βλέμματα των γειτόνων του.

Η εικόνα είναι εισαγωγική, δείχνει χωρίς δεύτερες αναγνώσεις, όμως στη λιτή και πυκνή λογοτεχνία του Βαλτινού κάθε εικόνα είναι πλούσια σε βάθος και συνδηλώσεις.

Ομοια με τα γόνιμα καλάμια στο μπαλκόνι το έργο του Βαλτινού άνθισε σε ένα απροσδόκητο σταυροδρόμι. Από τη μια πλευρά έρχονται οι βαθιές ρίζες της ελληνικής Ιστορίας, που συγκροτούν και τον κυρίαρχο άξονα της πεζογραφίας του.

Ο συγγραφέας αφηγείται τις ιστορίες της πατρογονικής του γης, της Αρκαδίας, σε θεμελιώδη έργα του όπως η «Κάθοδος των εννιά», η «Ορθοκωστά», ο «Εθισμός στη νικοτίνη». Οι εικόνες που χρησιμοποιεί ανακαλούν τη φύση και οι περιγραφές αντλούν στοιχεία από το βάθος της ελληνικής γλώσσας.

Από την άλλη, έχουμε την Ευρώπη και τον κόσμο, μια κοσμοπολίτικη επιρροή προερχόμενη συνήθως από την αστική τάξη που εκφράζεται συχνά με τη γυναικεία παρουσία στο έργο του. Αυτή η γραμμή ίσως να σχετίζεται και με την ελευθερία της δεκαετίας του εξήντα, εποχή που ανδρώνεται λογοτεχνικά ο Βαλτινός και δημιουργεί τα προσχέδια πολλών από τα βιβλία που θα εκδώσει αργότερα.

Ενα από τα σημαντικότερα έργα του Βαλτινού, η νουβέλα «Μπλε βαθύ, σχεδόν μαύρο», είναι προϊόν αυτού του ρεύματος, όπως και ο πρόσφατος «Ανάπλους». Παρόμοια στοιχεία είναι ανιχνεύσιμα στον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε ο Βαλτινός τον Διονύσιο Σολωμό στα «Ανθη της αβύσσου».

Επιστρέφοντας στην τελευταία του συλλογή, στο διήγημα «Αυτή η Γαλλίδα» η συνάντηση των δύο δρόμων οδηγεί σε εκρηκτικά αποτελέσματα.

Ηρωας του διηγήματος είναι ο θείος Ζαχαρίας που έχασε το δεξί του χέρι και το δεξί του μάτι από ένα φουρνέλο. Καθυστέρησε να φύγει από το σημείο που είχε τοποθετήσει ο ίδιος τη δυναμίτιδα μαγεμένος από το θέαμα μιας νεαρής γυμνής γυναίκας στην παραλία. «Τον θείο Ζαχαρία τον μάζεψαν μέσα στα αίματα.

Δεν περίμεναν να ζήσει. Εζησε. Και δεν μίλησε ποτέ γι’ αυτήν την ιστορία, σε όλη του τη ζωή. Την κράτησε μέσα του. Οσο για κείνη τη γυναίκα, ρώτησα κάποτε τη μάνα μου γιατί την έλεγε Γαλλίδα. Γιατί, τι άλλο ήταν, μου είπε κοφτά».

Η νεαρή γυναίκα που εισβάλλει στον παραδοσιακό κόσμο φορέας άλλων ιδανικών δημιουργεί μια ρήξη που ανατρέποντας τα ήθη ανατρέπει και την ομαλή συνέχεια.

Οι δύο κόσμοι συνυπάρχουν στον Θανάση Βαλτινό, που μεγάλωσε στην Πελοπόννησο αλλά έζησε στην Αθήνα, στη Γερμανία και στην Αμερική. Στο έργο του έρχονται σε γόνιμη σύγκρουση. Από τη μια πλευρά οι μητέρες που μετρούν τον ανθρώπινο χρόνο με βάση τις εκκλησιαστικές γιορτές και δηλητηριάζουν τα «θηλυκά» που συνέλαβαν εκτός γάμου, από την άλλη η Χάνα η οποία υπέργηρη περιγράφει την απογοήτευση από την ανεπιτυχή κατάληξη μιας μαραθώνιας προσπάθειας αυνανισμού.

Ανάμεσα στις δύο οι χαρακτήρες που προσπαθούν να υπερβούν την εποχή τους και καταλήγουν άλλοτε τραγικά και άλλοτε ηρωικά. Η Κασία Φράγκου από το ομώνυμο διήγημα, μια πωλήτρια σε πολυκατάστημα που προσπαθεί μάταια να γίνει ηθοποιός, ανήκει στην πρώτη κατηγορία, η γιαγιά Μάρθα που επιμένει να υιοθετήσει το κοριτσάκι που βρήκε στην πόρτα της παρότι δεν είναι δικό της αίμα, στη δεύτερη.

Τα δεκαοχτώ μέχρι σήμερα βιβλία του Θανάση Βαλτινού, πέρα από τις αναρίθμητες λογοτεχνικές αρετές τους μέσα από τις διαρκείς αναζητήσεις του για τα όρια της αφήγησης, αποτελούν και μια ιδιαίτερη προσέγγιση στην Ιστορία του τόπου με έμφαση στον 20ό αιώνα.

Εργα του έχουν αποτελέσει αφορμή να ξανανοίξει ή να αλλάξει κατεύθυνση η συζήτηση για κορυφαία ιστορικά ζητήματα, όπως συνέβη με την «Κάθοδο των εννιά» για το τέλος των μαχητών του Δημοκρατικού Στρατού, την «Ορθοκωστά» για τις αιτίες δημιουργίας των Ταγμάτων Ασφαλείας και το «Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη. Βιβλίο δεύτερο: Βαλκανικοί-'22» για τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Η προσέγγιση του Βαλτινού στην Ιστορία ήταν σχεδόν πάντα από τη βάση, είχε σημείο αναφοράς τον ανώνυμο στρατιώτη ή αντάρτη, τον αγρότη που δεν είχε χρήματα να κατέβει στην Αθήνα ή τη γυναίκα της οποίας η επιθυμία δεν επιτρεπόταν να εκφραστεί. Ακόμα και οι εξαιρέσεις -μπορούμε εδώ να αναφέρουμε την αστή αφηγήτρια από το «Μπλε βαθύ, σχεδόν μαύρο», την πλούσια γυναίκα από τη Σμύρνη στο δεύτερο συναξάρι του Κορδοπάτη και τον Βαρλάμη στο ομώνυμο βιβλίο- ήταν τόσο ιδιαίτερες περιπτώσεις που έμεναν παραγνωρισμένες.

Η γονιμότητα της γραφής του Θανάση Βαλτινού δεν περιορίζεται μόνο στις παραπάνω αιτίες. Για περισσότερο από μισό αιώνα επιμένει στον μορφολογικό πειραματισμό και τη σπαρτιατική λιτότητα των φράσεων που συνθέτουν τις έντονες εικόνες του.

Οι δύο δρόμοι όμως που διασταυρώνονται, που συχνά συγκρούονται και άλλοτε καταφέρνουν να ενωθούν σε μια ευρύχωρη οδό, αποτελούν τη βάση της νεοελληνικής ταυτότητας μετατρέποντας το έργο του σε μια μοναδική βυθομέτρηση της σύγχρονης Ελλάδας.

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
Το βραβευμένο βιβλίο (Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ, 2018) της Σίγκριντ Νιούνεζ προκάλεσε κριτικές και συζητήσεις με τον θάνατο και το μελαγχολικό πένθος να είναι από τα βασικά θέματά του.
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας