Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ευρώπη, Quo Vadis?

Ευρώπη, Quo Vadis?

  • A-
  • A+

Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις

Μπρος-πίσω

Επιμέλεια: Γιώργος Σταματόπουλος

Η Ευρωπαϊκή Ενωση, όπως εμφανίζεται σήμερα, με μια ηγεμονική δηλαδή Γερμανία που επιβάλλει τους όρους της στους εταίρους, και τους τελευταίους να μην έχουν δυνατότητα να ορθώσουν αντιρρήσεις, δεν έχει μεγάλη σχέση -μάλλον καμία- με μια ενωμένη Ευρώπη των Λαών, έτσι όπως τουλάχιστον την οραματίστηκαν οι πρώτοι που συνέλαβαν αυτήν την ιδέα.

Τη «φιλοσοφία» του γερμανικού ηγεμονισμού έχουν, όμως, ενστερνιστεί και τα άλλα κράτη-μέλη, είτε γιατί επιζητούν την εύνοια της ισχυρής δύναμης είτε γιατί ο τρόπος διανομής των αγαθών και της χρηματιστικής κυκλοφορίας του κεφαλαίου εξυπηρετούν και τα δικά τους εθνικά συμφέροντα.

Ουδείς δείχνει να νοιάζεται για την ιστορική αγνωμοσύνη της Γερμανίας (όταν το 1953 σβήστηκε σχεδόν ολοσχερώς το χρέος της εξαιτίας των δύο παγκόσμιων πολέμων που προηγήθηκαν και η Γερμανία ηττήθηκε και στους δύο).

Αν τα άλλα κράτη-μέλη δεν απελευθερωθούν από τον ασφυκτικό έλεγχο της Γερμανίας, είναι ανώφελο να μιλάμε για δημοκρατία στην Ευρώπη, εάν είναι εφικτή η περισσότερη δημοκρατία ή αν όλα έχουν τελειώσει και οδεύουμε μαθηματικά στο παρελθόν και στα άγρια τείχη των εθνικών συνόρων. Μια κάποια ελπίδα αναφάνηκε με τη διείσδυση στο πολιτικό προσκήνιο της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίοι απαίτησαν να συναποφασίζουν σε κρίσιμα θέματα που αφορούν την καθημερινότητα, την παιδεία, την υγεία, τον πολιτισμό κ.ά.

Οι προσπάθειες είναι αμυδρές και δεν γοήτευσαν την πλειοψηφία των ευρωπαϊκών λαών. Οι ηγεσίες, φερέφωνα και αυτές των ελίτ και του τραπεζικού συστήματος, φαίνεται να μην ενδιαφέρονται για την τύχη του ευρωπαϊκού Νότου και έδειξαν όλη τη σκληρότητά τους στο πώς αντιμετώπισαν την Ελλάδα. Η ελληνική Αριστερά φαίνεται να πήρε επίσης το μάθημά της· τι σημαίνει δηλαδή να τα βάλει η αριστερή ιδεολογία με τον επικρατούντα καπιταλισμό και την κοσμοκρατορία των αγορών.

Η συζήτηση, άρα, πρέπει να στραφεί σε γνωστά πράγματα πλέον και όχι να στηρίζεται σε ιδέες χωρίς αυτές να μπορούν να ενυλωθούν.

❖❖❖❖❖

Η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση κατέδειξε τα ιστορικά όρια και τους περιορισμούς της ευρωπαϊκής ενοποίησης, αλλά και τα καταστροφικά αδιέξοδα στα οποία οδηγεί ο νεοφιλελεύθερος δογματισμός, ο οποίος, προκειμένου να μην αποκλίνει από τις εμμονές του, οδηγεί την κοινωνία σε ακρωτηριασμούς και τους ανθρώπους στην κατάσταση της μόνιμης επισφάλειας.

Ο μείζων Γερμανός κοινωνιολόγος, Βόλφγκανγκ Στρέεκ (συνέντευξή του στην «Εφ.Συν.» ), διατυπώνει με ένα είδος νόμιμου αφορισμού το σημερινό δίλημμα που βιώνει η ευρωπαϊκή ήπειρος και όχι μόνο: «Η εναλλακτική λύση σ' έναν καπιταλισμό χωρίς δημοκρατία θα ήταν μια δημοκρατία χωρίς καπιταλισμό ή, τουλάχιστον, χωρίς τον καπιταλισμό όπως τον ξέρουμε».

Υποθέτω ότι απ' αυτή τη συλλογιστική είναι εμπνευσμένος και ο τίτλος του δίτομου έργου, το δεύτερο μέρος του οποίου κυκλοφόρησε φέτος, «Δημοκρατία ή καπιταλισμός, η Ευρώπη σε κρίση», από τις εκδόσεις Επίκεντρο. Πρόκειται για αρθρογραφία στο περιοδικό Blätter für deutsche und internationale Politik.

Το ίδιο δίλημμα διατυπώνεται σήμερα με πολλούς διαφορετικούς όρους, παρότι η ουσία του δεν διαφέρει και πολύ: «είναι συμβατός ο καπιταλισμός με τη δημοκρατία;», «δημοκρατία της αγοράς ή κοινωνική δημοκρατία;», «υπάρχει άλλος δρόμος ή η περίφημη Τ.Ι.Ν.Α. ισχύει και στην ευρωπαϊκή ενοποίηση;», «υπάρχουν περιθώρια κεϊνσιανής μεταρρύθμισης μιας Ευρώπης παραδομένης στα χέρια των χρηματοπιστωτικών ελίτ, των μεγα-εταιρειών και των λόμπι;», «Ποιος είναι ο οδικός χάρτης επιστροφής σε εθνικό νόμισμα και ποιος ο τελικός προορισμός της;», «ποιο το πραγματικό κόστος παραμονής και ποιο αποχώρησης από το ευρώ;», «σε τι διαφέρει ο ευρωσκεπτικισμός της Αριστεράς από εκείνον της Δεξιάς και των εθνικιστών;».

Εχει ιδιαίτερη σημασία ότι από τους έντεκα διανοούμενους που γράφουν στον τόμο αυτόν, οι εννέα είναι Γερμανοί, αφού, πλέον, ο ρόλος της Γερμανίας, όχι μόνο ως οικονομικής ατμομηχανής, αλλά, κυρίως, ως ηγεμονεύουσας πολιτικής δύναμης στην Ευρώπη, έχει προκαλέσει παγκόσμιο προβληματισμό και συζήτηση.

Στην καρδιά των αναλύσεων που παρουσιάζονται βρίσκεται το κυρίαρχο ερώτημα για το μέλλον της Ευρώπης, το οποίο συνοψίζεται στο δίλημμα «υποχώρηση προς τα πίσω» ή «φυγή προς τα μπρος». Φυσικά, τα επιχειρήματα της κάθε πλευράς είναι σε κάθε περίπτωση διπλής ανάγνωσης και εξαρτώνται απόλυτα από την οπτική γωνία από την οποία ο κάθε διανοητής τα προσεγγίζει. Για παράδειγμα, υπάρχει μεγάλη δόση σχετικότητας στο τι συνιστά το «πίσω» και τι το «μπρος».

Ο Στρέεκ προτείνει «να αποδομηθεί η Νομισματική Ενωση ως ένα κοινωνικά απερίσκεπτο τεχνοκρατικό εγχείρημα εκσυγχρονισμού», προκειμένου «να κερδηθεί χρόνος και να δημιουργηθούν νέα περιθώρια πολιτικής δράσης για την καταπολέμηση του νεοφιλελεύθερου σχεδίου κατάργησης της δημοκρατίας».

Από την πλευρά του ο Χάμπερμας τάσσεται αναφανδόν υπέρ της μεγαλύτερης ενοποίησης, η οποία, όπως λέει, μπορεί να δώσει ώθηση στον εκσυγχρονισμό, ξεπερνώντας παρωχημένες οικονομικές δομές προσανατολισμένες στις πελατειακές σχέσεις. Ο Γερμανός φιλόσοφος, όπως και οι περισσότεροι από τους συνυπογράφοντες το βιβλίο, εκτιμά ότι η έκβαση του μέλλοντος θα κριθεί στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.

«Αν δεν υπάρχει η πίεση της κοινωνίας των πολιτών, που κινητοποιείται για ζωτικής σημασίας αποφάσεις πέραν των εθνικών συνόρων, η αυτονομημένη εκτελεστική εξουσία των Βρυξελλών δεν έχει την ισχύ και το ενδιαφέρον για να ρυθμίσει και πάλι τον ανεξέλεγκτο σήμερα τρόπο λειτουργίας των αγορών, ώστε να είναι κοινωνικά αποδεκτός» γράφει.

Από την πλευρά του ο οικονομολόγος Καρλ Γκέοργκ Τσιν επαναφέρει στο προσκήνιο το πώς η Γερμανία μετατράπηκε σταδιακά από ικέτη έναντι των διεθνών πιστωτών της τη δεκαετία του 1930, εξαιτίας των βαρύτατων όρων της Συνθήκης των Βερσαλιών, σε εκείνον που σήμερα υπαγορεύει τους όρους, επιδεικνύοντας πρωτοφανή ιστορική αγνωμοσύνη και έλλειψη συνείδησης.

Ηταν η ίδια που ευεργετήθηκε από τους Συμμάχους το 1953, όταν σβήστηκε το μεγαλύτερο μέρος των χρεών της από τον Α' και τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, για λόγους γεωπολιτικούς, οικονομικούς και διεθνούς ασφάλειας. Ετσι, ο Τσιν μιλά για την «παγίδα του πιστωτή και το φαινόμενο του Σάιλοκ», ενώ σχετικά με τους σημερινούς κινδύνους τονίζει ότι «τις Δημοκρατίες δεν τις γκρεμίζουν ούτε τα εξτρεμιστικά κόμματα ούτε οι τρομοκράτες, αλλά η αποτυχία της εκλεγμένης ηγεσίας τους στην επίλυση των προβλημάτων».

Σε κάθε περίπτωση, οι προβληματισμοί σχετικά με το «περισσότερη ή λιγότερη Ευρώπη» βρίσκονται στο επίκεντρο του σημερινού πολιτικού αδιεξόδου και θα ήταν ευχής έργον εάν, τουλάχιστον, η Αριστερά άνοιγε μια μεγάλη δημόσια συζήτηση, παρουσιάζοντας στους πολίτες όλες τις δυνατές εναλλακτικές με τα υπέρ και τα κατά τους.

Η αδυναμία να το κάνει αποτέλεσε και την αχίλλειο πτέρνα στην προσπάθεια να διατηρήσει μάχιμες τις κινηματικές δυνάμεις που τη στηρίζουν και ενήμερες του διακυβεύματος, των ευκαιριών και των κινδύνων της συγκυρίας. Παράλληλα συνετέλεσε στην ισχυρή τάση προσαρμογής στις διεθνείς πιέσεις των χρηματοπιστωτικών ελίτ και των κυβερνήσεών τους, βοηθούσης και της έλλειψης διεθνών συμμαχιών και μετώπων συνεργασίας.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Ο αιώνας των μεγάλων αλλαγών»
O νεοφιλελευθερισμός δημιουργούσε πάντα ανισότητα, αλλά οι θιασώτες του ισχυρίζονταν ότι η ανισότητα θα συνέβαλλε στο γενικότερο καλό. Και αν μια μικρή ελίτ αποκτούσε τεράστιο πλούτο, τότε αυτός ο πλούτος θα...
«Ο αιώνας των μεγάλων αλλαγών»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Να αντισταθούμε, να παλέψουμε έως θανάτου»
Το βιβλίο του γνωστού σκηνοθέτη μεταφράστηκε στα γερμανικά και παρουσιάστηκε σε εκδήλωση στο Ινστιτούτο Γκαίτε. Ο ίδιος παρότρυνε: «Να βγούμε έξω από το σπίτι, μακριά από τα λάπτοπ, μακριά ακόμα και από τον...
«Να αντισταθούμε, να παλέψουμε έως θανάτου»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οχι περιθώριο, αλλά κέντρο ακριβώς*
«Να είσαι ριζοσπάστης σημαίνει να φτάνεις μέχρι τη ρίζα. Και ρίζα είναι ο ίδιος ο άνθρωπος», έλεγε ο Μαρξ. Αυτή η αρχή διέπει και το είδος της δημοσιογραφίας που ασκεί και υπηρετεί ο Περικλής Κοροβέσης και η...
Οχι περιθώριο, αλλά κέντρο ακριβώς*
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η πλήρης έκπτωση του οράματος
Ο Ζαν Κλοντ Μισεά στο βιβλίο του «Τα μυστήρια της Αριστεράς», διερευνά τους λόγους μετάλλαξης της Αριστεράς σε οικονομικό, πολιτικό και πολιτισμικό φιλελευθερισμό, ως αποτέλεσμα της θρησκευτικής της πίστης...
Η πλήρης έκπτωση του οράματος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από τα μικρά στα μεγάλα
Τα ονόματα ζώων και πραγμάτων πλουτίζουν τη γλώσσα και τη ζωή, είναι σαν η περιουσία των ανθρώπων. Στις «δύσκολες» περιοχές της χώρας η αναγνωρισιμότητα και του πιο μικρού αντικειμένου και του πιο ασήμαντου...
Από τα μικρά στα μεγάλα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Λίγο πριν από την Αποκάλυψη
Ο Ούγγρος συγγραφέας Λάζλο Κρασναχορκάι, με το έργο του αυτό, το οποίο πρωτοεκδόθηκε το 1999, επιχειρεί μια τομή. Το ανά χείρας βιβλίο είναι ένα οικουμενικό αριστούργημα, ενδεχομένως και για λόγους τους...
Λίγο πριν από την Αποκάλυψη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας