Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο γύρος του κόσμου μ’ ένα βιβλίο
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΙΤΤΑΣ

Ο γύρος του κόσμου μ’ ένα βιβλίο

  • A-
  • A+

ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΣΑΝ ΤΟ 2015

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις

Για τις τρεις επόμενες βδομάδες, κριτικοί, φιλόλογοι, δοκιμιογράφοι, πανεπιστημιακοί, ιστορικοί, πεζογράφοι και ποιητές, μέσα από τις σελίδες του «Ανοιχτού Βιβλίου», θα διακρίνουν τα σημαντικότερα βιβλία της απερχόμενης χρονιάς. Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων, βιβλία που αξίζει να διαβάσετε ή να χαρίσετε στα αγαπημένα σας πρόσωπα.

Σήμερα παρουσιάζονται οι ενότητες: Ξένη Ποίηση (από τον ποιητή Γιάννη Δούκα), Ελληνική Ποίηση (από τον ποιητή Πέτρο Γκολίτση), Ξένη Λογοτεχνία (από τους πεζογράφους και βιβλιοκριτικούς Ιάκωβο Ανυφαντάκη, Ακη Παπαντώνη και Χρίστο Κυθρεώτη) και Δοκίμιο-Μελέτη (από τον φιλόλογο και κριτικό λογοτεχνίας Γ.Ν. Περαντωνάκη).

Οι φωτογραφίες που θα κοσμούν τις σελίδες σε όλο το αφιέρωμα είναι της Καλλιόπης Ασαργιωτάκη, του Ηλία Κοσίντα, του Κωνσταντίνου Πίττα και του Χάρη Παπαδημητρακόπουλου.

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

≈≈≈≈≈

Τροχιές αγγλόφωνης πεζογραφίας

Tου Ιάκωβου Ανυφαντάκη

Οι πλούσιες μεταφράσεις αγγλόφωνης πεζογραφίας το 2015 απέδειξαν για ακόμα μία χρονιά ότι οι Ελληνες εκδότες παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στη Μεγάλη Βρετανία και την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Ιδανική απόδειξη είναι η «Πόλη στις φλόγες» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής) του Γκαρθ Ρισκ Χάλμπεργκ που εκδίδεται σχεδόν ταυτόχρονα στις ΗΠΑ και εδώ. Το δεύτερο βιβλίο του τριανταεπτάχρονου συγγραφέα, μετά την πειραματική νουβέλα «A Field Guide to the North American Family», είναι μια επική σύνθεση για τη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του ’70. Από τον Κέδρο κυκλοφόρησε και το πιο πρόσφατο βιβλίο του Τζόναθαν Λέθεμ, «Κόκκινες βασίλισσες» (μτφρ. Ελένη Ηλιοπούλου) που εστιάζει στο παραγνωρισμένο θέμα του πολιτικού ακτιβισμού τον 20ό αιώνα στην Αμερική.

Οι εκδόσεις Πατάκη, μόνιμοι πρεσβευτές του Ιαν ΜακΓιούαν τα τελευταία χρόνια, γύρισαν στα ελληνικά και το τελευταίο βιβλίο του, «Νόμος περί τέκνων» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά). Ο Βρετανός συγγραφέας επιστρέφει σε ζητήματα που αποτελούν σταθερούς άξονες της έως τώρα εργογραφίας του, όπως τα όρια της ελεύθερης βούλησης και η σύγκρουση της θρησκευτικής πίστης με τον ορθολογισμό. Αντίστοιχα, οι εκδόσεις Ικαρος παραμένουν πιστές στο έργο του Ιρλανδού Κολμ Τόιμπιν, προσφέροντας στο αναγνωστικό κοινό τη «Νόρα Γουέμπστερ» (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου), ένα μυθιστόρημα για την απώλεια και την εσωτερική δύναμη.

Οι προθήκες των βιβλιοπωλείων ενισχύθηκαν όμως και με σημαντικά παλαιότερα βιβλία, που για τον έναν ή τον άλλον λόγο έλειπαν από τη γλώσσα μας. Εντύπωση προκάλεσε το φθινόπωρο η συλλογή διηγημάτων «Τριλοβίτες» (μτρφ. Γιάννης Παλαβός, Μεταίχμιο) το πρώτο και τελευταίο βιβλίο του Μπρις Ντ’ Τζ. Πάνκεϊκ, που έθεσε τέλος στη ζωή του σε ηλικία 27 ετών το 1979. Στην εποχή του ο Πάνκεϊκ είχε θεωρηθεί άξιος διάδοχος των μεγάλων Αμερικανών πεζογράφων της προηγούμενης γενιάς και οι «Τριλοβίτες» δίνουν ψήγματα του τι θα μπορούσε να πετύχει ο συγγραφέας αν δεν είχε αποφασίσει να φτάσει στο τέλος τόσο νωρίς.

Οι «Περιπέτειες του Ωγκι Μαρτς» (Καστανιώτης, μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος) από την άλλη, που κυκλοφορεί για πρώτη φορά στα ελληνικά, επιβεβαιώνουν τη μαστοριά ενός από τους σημαντικότερους πεζογράφους του 20ού αιώνα. Το ογκώδες μυθιστόρημα του νομπελίστα Αμερικανοεβραίου Σολ Μπέλοου έχει συγκριθεί με τον Δον Κιχώτη και ήταν αυτό που έδωσε την ευκαιρία στον τριανταοκτάχρονο τότε συγγραφέα να ξεφύγει από την αφάνεια και να βραβευτεί με το πρώτο από τα τρία National Book Awards που του απονεμήθηκαν συνολικά.

Το σημαντικότερο έργο του στιλίστα Γκράχαμ Γκριν «Η δύναμις και η δόξα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επιμ. Στ. Ζουμπουλάκης, Πόλις) είναι ακόμα μία ερεθιστική σπουδή του Αγγλου συγγραφέα στο αγαπημένο του θέμα, της σχέσης του ανθρώπου με τον Θεό. Ξεφεύγοντας από τον καθαρό χώρο της λογοτεχνίας, το «Ημερολόγιο προσευχής» της Φλάνερι Ο’ Κόνορ (μτφρ. Γιάννης Παλαβός, Αντίποδες) καταγράφει τη διαδρομή της Αμερικανίδας συγγραφέως προς τη συνειδητοποίηση της συγγραφικής της ταυτότητας.

 

Ο αναστοχασμός της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας

Του Ακη Παπαντώνη

Η ευρωπαϊκή λογοτεχνική παραγωγή, παλαιότερη ή σύγχρονη, δεν έπαψε ποτέ να συνομιλεί με τη διαρκώς μεταβαλλόμενη, εμφανώς κυκλοτερή, ευρωπαϊκή Ιστορία. Ξεκινώντας από το «Τα πάντα ρει» του Βασίλι Γκρόσμαν (Γκοβόστης, μτφρ. Γιώργος Μπλάνας) όπου η απομόνωση και η παραίτηση γίνονται αφηγηματικά εναύσματα, μέχρι τη νουβέλα του Γκαϊτό Γκαζντάνοφ (Αντίποδες, μτφρ. Ελένη Μπακοπούλου) όπου ο ήρωας προσπαθεί να διαφύγει από τη φασματική παρουσία του «Φαντάσματος του Αλεξάντερ Βολφ», υπενθύμιση της φρίκης του πολέμου, ή το μυθιστόρημα «Ομαδικό πορτραίτο με μια κυρία» του Χάινριχ Μπελ (Πόλις, μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου), σκιαγραφείται η τρομακτική γιγάντωση του ναζισμού στη Γερμανία.

Στον ίδιο τόνο δύο υβριδικά βιβλία: το χρονικό της φιλίας της Μαργκαρέτε Μπούμπερ-Νόιμαν με τη Μίλενα Γιέσενκα εντός του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Ράβενσμπρουκ στο «Μίλενα από την Πράγα» (Κίχλη, μτφρ. Τούλα Σιετή, επίμετρο Ανδριανή Δημακοπούλου) -μια αναπαράσταση της μάχης μεταξύ του κεντροευρωπαϊκού πολιτισμού και του ολοκληρωτισμού- και το «ΗΗhH» του Λοράν Μπινέ (Κέδρος, μτφρ. Γιώργος Ξενάριος), όπου η απόπειρα δολοφονίας του «δήμιου της Πράγας» Ράινχαρντ Χάινριχ στην Τσεχοσλοβακία του ’42 μας μεταφέρει στο μέσο της προσπάθειας αποτίναξης του ναζισμού.

Στον ίδιο ζοφερό τόνο και «Τα όνειρα στο Τρίτο Ράιχ» (μτφρ.-επιμ. Αχ. Κυριακίδης, Αγρα) της Σάρλοτ Μπέραντ, όπου Γερμανοεβραία δημοσιογράφος, φίλη και μεταφράστρια της Χάνα Αρεντ, συνέλεξε όνειρα Γερμανών, εβραίων και μη, την εποχή που προετοιμαζόταν ο ναζισμός, τα κρυπτογράφησε και τα προώθησε κρυφά στο εξωτερικό.

Το αποτέλεσμα είναι συγκλονιστικό. Ο έλεγχος, η προπαγάνδα και η τρομοκρατία του ναζισμού ρύθμιζε και το υποσυνείδητο πολλών εξ αυτών που συμμετείχαν στην έρευνά της. Τέλος, η τριλογία «Δάκρυ στον ωκεανό» του Μάνες Σπέρμπερ (Καστανιώτης, μτφρ. Εμη Βαϊκούση) μας μιλά για την Ανατολική Ευρώπη μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, για τη μοίρα των διαφωνούντων με το σταλινικό καθεστώς, για τους φόβους μιας νέας παγκόσμιας πυρκαγιάς - ενός Τρίτου Παγκόσμιου Πολέμου.

Στην πιο πρόσφατη παραγωγή, οι κοινωνικοπολιτικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών έρχονται στο προσκήνιο. Ο νομπελίστας Πατρίκ Μοντιανό στο «Για να μη χάνεσαι στη γειτονιά» (Πόλις, μτφρ. Ρούλα Γεωργακοπούλου) επινοεί μια συγκινητική συνομιλία υπό το φως της χαμένης μνήμης, σε μια Γαλλία που σταδιακά ανακάμπτει από το τραύμα του πολέμου. Στη συλλογή διηγημάτων «Πρόζα» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής, Κριτική) ο σπουδαίος Αυστριακός πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας Τόμας Μπέρνχαρντ επανέρχεται με τον σπειροειδή, μακροπερίοδο λόγο του στα αγαπημένα του μοτίβα της δυσθυμίας, της οργής, της αποξένωσης, της εξέγερσης.

Ο Λάζλο Κρασναχορκάι στο χειμαρρώδες και θραυσματικό «Πόλεμος και πόλεμος» (Πόλις, μτφρ. Ιωάννα Αβραμίδου) παρασύρει τον αναγνώστη σε ένα ασθματικό ταξίδι από την Ευρώπη ώς τις ΗΠΑ και από τον φόβο της Αποκάλυψης ώς την αναζήτηση του πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ο Ράφαελ Τσίρμπες (Κέδρος, μτφρ. Βασιλική Κνήτου) μας συστήνει τέσσερις ήρωες στην «Ακρη του γκρεμού», αναστοχάζεται τον ισπανικό εμφύλιο και τη γερμανική κατοχή και παράγει γόνιμο προβληματισμό μέσα από την αναζήτηση της ρίζας της σύγχρονης πραγματικότητας.

Ο Φρανσουά Βαλεζό στις «Μεταμορφώσεις» του (Πόλις, μτφρ. Γιάννης Στρίγκος) περιγράφει με ακρίβεια τη ριζοσπαστικοποίηση ενός νεαρού Γάλλου προς τον τζιχαντισμό, την ώρα που ο αιρετικός Μισέλ Ουελμπέκ στην «Υποταγή» (Εστία, μτφρ. Λίνα Σιπητάνου) οραματίζεται το εγγύς μέλλον της Γαλλίας με το μουσουλμανικό κόμμα στην εξουσία και την αποσύνθεση της γαλλικής κοινωνίας στο ζενίθ.

Αντί κατακλείδας, ο αδικοχαμένος Βόλφγκανγκ Χέρντορφ πλανάται, μέσα από τους χαρακτήρες δύο αγοριών, στην επικράτεια της πρώην Ανατολικής Γερμανίας με ένα κλεμμένο Λάντα στο «Βερολίνο, γεια» (Κριτική, μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός), αναβιώνοντας την αίσθηση του διαχωρισμού των δύο Γερμανιών μέσα από τα μάτια ενός γηγενούς και ενός μετανάστη δεύτερης γενιάς.

Και ο sui generis Karl Ove Knausgård, στο δεύτερο μέρος του εξάτομου «Ο αγώνας μου», μας συστήνει «Εναν ερωτευμένο άνδρα» (Καστανιώτης, μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης) - μια αφήγηση-ποταμό 550 σελίδων, όπου καμία λεπτομέρεια της σύγχρονης αστικής πραγματικότητας δεν μένει ασχολίαστη και κανένα μυστικό δεν μένει ανείπωτο.

Τέλος, ένας πρωτοεμφανιζόμενος δυναμικός εκδοτικός οίκος, η Ποικίλη Στοά, μας προτείνει δύο στοχαστικούς στιλίστες: το πλάγια εξομολογητικό αφήγημα «Ενας άντρας πενήντα ετών» (μτφρ. Σμαράγδα Αλεξάνδρου), του Γ.Β. Γκέτε, ένα κείμενο που κατόπιν ενσωμάτωσε στο μυθιστόρημά του «Βίλχελμ Μάιστερ» και το οποίο έγραψε στο κατώφλι των πενήντα, και τη φλεγματικά σκοτεινή νουβέλα του Τόμας Ντε Κουίνσι «Εκδικητής» (μτφρ. Γιώργου Μπαρουξή), που περιστρέφεται γύρω από το κοινωνικό υπόβαθρο.

Φυλλο­μετρώντας τον υπόλοιπο κόσμο

Του Χρίστου Κυθρεώτη

Εναν χρόνο μετά τη γνωριμία του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες με το ελληνικό κοινό (με το εντυπωσιακό «Ο ήχος των πραγμάτων όταν πέφτουν»), οι εκδόσεις Ικαρος εξέδωσαν και τους «Πληροφοριοδότες» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης), ένα παλιότερο μυθιστόρημα όπου ο Κολομβιανός συγγραφέας πραγματεύεται την πολυεπίπεδη διαμάχη ανάμεσα σε γενιές, ιδεολογίες και κοσμοθεωρίες για τον χειρισμό της συλλογικής μνήμης.

Στον «Μουγκό Ουζμπέκο» από την άλλη, τη συλλογή διηγημάτων του Χιλιανού Λουίς Σεπούλβεδα (μτφρ. Αχ. Κυριακίδης, Opera), προκρίνεται η παρωδία ως ο καλύτερος τρόπος αναμέτρησης με το παρελθόν, ατομικό και συλλογικό, ενώ στο πλαίσιο της έκδοσης των απάντων του Χόρχε Λουίς Μπόρχες (και πάλι από τον χαλκέντερο Αχ. Κυριακίδη, δεινό αναγνώστη του Αργεντίνου), οι εκδόσεις Πατάκη εξέδωσαν φέτος σε δύο τόμους τα δοκίμια του πολυπρισματικού συγγραφέα.

Από τις εκδόσεις Μεταίχμιο κυκλοφόρησαν οι «Ψαράδες», το εντυπωσιακό ντεμπούτο του εικοσιεννιάχρονου Τσιγκόζι Ομπιόμα - ο Νιγηριανός συγγραφέας αξιοποιεί την παράδοση και την πρόσφατη ιστορία της χώρας του και μέσα σε αυτό το πλαίσιο τοποθετεί την ιστορία της οικογένειας των ηρώων του.

Στο ογκώδες μυθιστόρημα «Ο Κάφκα στην ακτή» (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, Ψυχογιός), ο διάσημος Ιάπωνας συγγραφέας Χαρούκι Μουρακάμι στήνει δύο συγκλίνουσες αφηγήσεις, ενός νέου και ενός γέρου, τους οποίους οι φαινομενικά άσχετες αναζητήσεις τους τους φέρνουν κοντά, ενώ με την ιστορία της πόλης του, μέσα από τις ποικίλες μεταλλάξεις της, συνομιλεί ο πλανόδιος Μεβλούτ, ο ήρωας του νέου μυθιστορήματος του Τούρκου Ορχάν Παμούκ «Κάτι παράξενο στον νου μου» (μτφρ. Στέλλα Βρεττού, Ωκεανίδα).

  

 

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στη μετάφραση ευρισκόμενα…
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου, μετά τις ενότητες Φιλοσοφία, Ελληνική Πεζογραφία και Νεοελληνικό Δοκίμιο-Μελέτη, συνεχίζουμε με Ποίηση καθώς και Ξένη Λογοτεχνία. Βιβλία που απασχόλησαν...
Στη μετάφραση ευρισκόμενα…
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφικές χειραψίες
15 συγγραφείς συστήνουν τα υπό έκδοση βιβλία τους. Επιλέγοντας δεκαπέντε τίτλους από τη συνολικά αξιοσύστατη φθινοπωρινή εκδοτική σοδειά, το «Ανοιχτό Βιβλίο» επιχειρεί να συγκροτήσει ένα πολυφωνικό πεζογραφικό...
Πεζογραφικές χειραψίες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
Ποικιλία μορφικών επιλογών, τολμηροί πειραματισμοί ή ωρίμανση κλασικότερων τάσεων, πολιτικές, ενδοσκοπικές ή ενδοποιητικές σκοπιές, τόνοι παιγνιώδεις, δραματικοί, αφηγηματικότεροι ή θραυσματικοί, αλλά και...
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
​Το τι παρακολουθούν οι μελετητές της λογοτεχνίας μάς δείχνει ποιον Κανόνα κατασκευάζουμε και συντηρούμε ως έθνος. Δείχνει δηλαδή ποια ονόματα και ποια έργα εξακολουθούν να έχουν απήχηση στη σκέψη του...
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
Τα ποιήματα που περιλαμβάνονται στην ανθολογία «Η Πρέβεζα στη νεοελληνική ποίηση» φανερώνουν τόσο τη σύνδεση του Καρυωτάκη με την πόλη όσο και την επίμονη διάρκεια της απήχησής του. Το πρώτο —πλην του...
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος
Το αφηγηματικό κάδρο (άρα και πολιτισμικό και υφολογικό) του σημερινού φιλοξενούμενου της στήλης μας είναι πολύτροπο, μεταβλητό, εξελισσόμενο. Από τη μικροϊστορία στη μακροϊστορία, από το πανοπτικό στο...
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας