Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οταν δεν έχει μείνει τίποτα άλλο να περιμένεις
ΜΙΣΕΛ ΦΑΪΣ

Οταν δεν έχει μείνει τίποτα άλλο να περιμένεις

  • A-
  • A+

Στις 15 Αυγούστου 2015 πέθανε ο Ραφαέλ Τσίρμπες, ο συγγραφέας που σύμφωνα με τη Βάλερι Μάιλς της ισπανικής Γκράντα «είχε μια βαθιά γνώση του αιώνιου υπογάστριου της ανθρώπινης συνθήκης».

Το τελευταίο μυθιστόρημά του, το «Στην άκρη του γκρεμού», τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας της Ισπανίας, γνώρισε τεράστια επιτυχία και χαρακτηρίστηκε το σημαντικότερο βιβλίο στην Ισπανία τα τελευταία 25 χρόνια. Οι εκδόσεις Κέδρος το έφεραν στα ελληνικά σε μετάφραση της Βασιλικής Κνήτου με ένα πρωτότυπο τρισδιάστατο εξώφυλλο.

Το μυθιστόρημα έχει τη μορφή ενός επιμελώς οργανωμένου χάους. Παρένθετες φωνές με πλάγια γράμματα διακόπτουν τη βασική αφήγηση, του Εστέμπαν, φωτίζοντας τις ζωές των υπόλοιπων χαρακτήρων.

Η κάθε ιστορία δίνει μια διαφορετική, δραματική όψη της οικονομικής κρίσης: πείνα, απόγνωση, χαμένα όνειρα που οδηγούν στη βία, τη διάλυση των σχέσεων, την πορνεία. Ολες οι φωνές διακρίνονται από την υψηλή τους ένταση.

Θυμίζουν την παρατεταμένη παράκληση ενός ζητιάνου που στέκεται σε έναν άδειο δρόμο και ξέρει ότι κανείς δεν θα εμφανιστεί να τον βοηθήσει.

Ο κεντρικός ήρωας βρίσκεται στην άκρη του γκρεμού από πολλές απόψεις. Πλησιάζει τα εβδομήντα και ζει μόνος με τον βαριά άρρωστο πατέρα του στη μικρή Ολμπα κοντά στη Βαλένθια.

Το οικογενειακό ξυλουργείο που κληρονόμησε έχει κλείσει καταχρεωμένο μετά την αποτυχημένη επένδυση του ίδιου σε μια τεχνική εταιρεία που υποσχόταν τεράστιες αποδόσεις. Δεν του έχει μείνει ούτε χρόνος ούτε ενέργεια. Παριστάνει ότι όλα συνεχίζονται κανονικά στη ζωή του σε ένα θέατρο όπου όλοι γνωρίζουν την πραγματικότητα πίσω από τις μάσκες της μικρής κοινωνίας.

O Εστέμπαν εξετάζει τον βίο των φίλων του σαν να τους ανατέμνει κάτω από το μικροσκόπιο. Ο ένας εξαφανίστηκε από την Ολμπα μετά την αποτυχία των επενδύσεών του στον χώρο των κατασκευών, ένας από τους τύπους που καταφέρνει να μείνει πάντα στην επιφάνεια ακόμα και όταν βουλιάζουν οι υπόλοιποι.

Ο άλλος είναι ένας τοπικός εγκληματίας που εκμεταλλεύεται τους εργάτες από την Ανατολική Ευρώπη. Τέλος, ο κοσμοπολίτης Φρανθίσκο, γιος φαλαγγίτη και παιδικός φίλος του Αλφόνσο που πλούτισε και έγινε διάσημος στη Μαδρίτη ως γευσιγνώστης. Παντρεύτηκε και χήρεψε από τη Λεονόρ, τον μεγάλο έρωτα του Αλφόνσο, και μετακόμισε στην Ολμπα για τα τελευταία χρόνια της ζωής του.

Οι ιστορίες των τεσσάρων ανδρών αποτελούν το πλαίσιο πάνω στο οποίο ο Τσίρμπες στήνει τον καμβά και εκτείνει το δράμα μέσα από τους δευτερεύοντες χαρακτήρες. Μετανάστες από τη Λατινική Αμερική, την Αφρική και την Ανατολική Ευρώπη που πήγαν στην Ισπανία για να βρουν δουλειά και βρέθηκαν ξεκρέμαστοι και μόνοι.

Ανίκανοι να βιοποριστούν εκεί αλλά και να γυρίσουν πίσω, σε μια πατρίδα εξίσου χτυπημένη από άλλες κρίσεις, μένουν στην Ολμπα προσπαθώντας να επιβιώσουν χωρίς να έχουν κάτι στο οποίο να προσδοκούν.

Ομοια με τη δική μας αναζήτηση της ρίζας των ελληνικών δεινών στη μεταπολίτευση, τη δικτατορία, τον εμφύλιο και την Κατοχή, ο Τσίρμπες κάνει τη δική του ανασκόπηση στην ισπανική Ιστορία και στον ρόλο της δικτατορίας του Φράνκο, του εμφυλίου που προηγήθηκε και του τρόπου που έγινε η μετάβαση στη δημοκρατία.

Αναζητά τη ρίζα κάθε χαρακτήρα στην καταγωγή του, την πολιτική θέση της οικογένειάς του, κατασκευάζοντας τελικά ένα δέντρο με άφθονα κλαδιά που καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της ισπανικής Ιστορίας στον 20ό και τις αρχές του 21ου αιώνα.

«Συμβαίνει αυτό, το παθαίνουν πολλοί. Νομίζουν πως ζουν μια προσωρινή κατάσταση, ενώ στην πραγματικότητα αυτή είναι η ζωή τους, ό,τι έτυχε στον καθένα ή ό,τι επιδίωξε να ζήσει: στην Ολμπα μέχρι τελευταίας πνοής».

Οι ήρωες του Τσίρμπες είναι παγιδευμένοι στη μικρή πόλη, κυρίως, όμως, είναι παγιδευμένοι στη σωματική αδυναμία και στην οικονομική καταστροφή. Εχουν παγιδευτεί από τη μεγάλη ελπίδα που είχαν στις δεκαετίες της ανάπτυξης, όταν ο καθένας από αυτούς ήλπιζε ότι θα μπορούσε να θριαμβεύσει προδίδοντας τις αρχές του.

Το «Στην άκρη του γκρεμού» συνεχίζει στον ίδιο άξονα κοινωνικής κριτικής με τα δύο προηγούμενα βιβλία του Τσίρμπες που είχαν κυκλοφορήσει στα ελληνικά, την «Καλλιγραφία» (μτφρ. Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2004) και τις «Σκηνές κυνηγιού» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος, Αγρα, 2008). Εκεί, όμως, το παρόν ήταν η κατάληξη. Η αφήγηση επικεντρωνόταν στο παρελθόν των ηρώων για να αναδείξει την υποκρισία που κρυβόταν πίσω από την οικονομική ανάπτυξη.

Στο τελευταίο του βιβλίο οι πολλαπλές τραγωδίες που λαμβάνουν χώρα στη σύγχρονη κρίση οδηγούν τον Τσίρμπες να εστιάσει στο παρόν. Ο εμφύλιος και η φρανκική δικτατορία ήταν το υπόστρωμα πάνω στο οποίο χτίστηκε το σημερινό αδιέξοδο.

Κατορθώνει έτσι να δημιουργήσει το πορτρέτο του ανθρώπου που ασφυκτιά από τον συνδυασμό υπαρξιακού και οικονομικού αδιεξόδου, θύτη και θύματος της σημερινής κρίσης.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας