Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Σκοτεινές και παράξενες πρόζες

Θοδωρής Ρακόπουλος

Σκοτεινές και παράξενες πρόζες

  • A-
  • A+

Στο εξώφυλλο, σαν παλιά βικτωριανή λιθογραφία, χαρακτικό του Μιλτιάδη Πεταλά. Ενας καλοντυμένος μυστακοφόρος μάς κοιτά καπνίζοντας αρειμανίως.

Ο πυκνός καπνός συναντά τον μαυρισμένο ουρανό και τα καπνισμένα από την αιθάλη κτίρια πίσω του.

Μια νεκροκεφαλή παραμάσχαλα, φτερά κολεόπτερου στην πλάτη, ένας θυρεός στο χέρι και μια νυχτερίδα πεταρίζει στην τσέπη.

Οπως αυτή, που κατά το οπισθόφυλλο, τοποθετούν οι ιστορίες του βιβλίου «αθόρυβα στην τσέπη του αναγνώστη».

Οπως αυτή που λουφάζει στην τσέπη της αφηγήτριας στο διήγημα που δίνει τον τίτλο στη συλλογή: η μικρή Ελένη περιμένει τη χαμένη από τον Εμφύλιο συνονόματη θεία εξ Αυστραλίας μόνο και μόνο για να πάρουν τον δρόμο της επιστροφής μαζί: η μία στο πουκάμισο και η άλλη στο φορεματάκι της.

Μέσα, σύντομες υποβλητικά ατμοσφαιρικές πρόζες που επιζητούν εκβιαστικά διαδοχικές και επάλληλες αναγνώσεις για να αποκαλύψουν το σκοτεινό τους βάθος.

Μια γκροτέσκα λεπτομέρεια, μια ασήμαντη πληροφορία, αρκεί να αλλάξει την πρόσληψή τους.

Φαινομενικά ρεαλιστικά στον πυρήνα τους αφηγήματα, κάποια βιωματικά, στην αφετηρία τους, όλα αγκιστρωμένα σε μια πραγματικότητα που περιγράφεται συναισθητικά (εικόνες, μυρωδιές, ήχοι, αγγίγματα) και πλήθος οι χρονοτοπικοί δείκτες: ένα χωριό στη σκιά του Καϊμακτσαλάν, εργατικές κατοικίες στο Λονδίνο και σκοτεινά στρατόπεδα στην Κύπρο, ο υγρός Καράμπαμπας στην τρελή Χαλκίδα και βραχονήσια του Αιγαίου, ανηφοριές στου Ζωγράφου και παιδικές χαρές στο Αιγάλεω, εκκλησίες, δάση και εθνικές οδοί.

Γρήγορα τα ρεαλιστικά περιγράμματα σβήνονται, τα εξωτερικά σκηνικά γκρεμίζονται με απότομες αναδιπλώσεις στον αχανή ένδον χώρο.

Αναξιόπιστοι αφηγητές αφήνονται στην επικράτεια της παραισθητικής φαντασίας, ακολουθούν τις δαιδαλώδεις διαδρομές της μνήμης ή βυθίζονται στις ατραπούς του υπερρεαλίζοντος ονείρου.

Τα χρονικά επίπεδα μπερδεύονται, οι οπτικές αλληλοκαθρεφτίζονται, το συνηθισμένο συναντά το παράλογο. Κι όλα αυτά με απόλυτη συμπύκνωση των εκφραστικών τρόπων. «Σφηνωμένα σκάγια στα δόντια οι λέξεις», λίγα λένε και πολλά εννοούν.

Ανθρωποι, ζώα και πτηνά πρωταγωνιστούν σε είκοσι σκοτεινές ιστορίες απώλειας, μητρικής στοργής, υιικής αγάπης αλλά και ερωτικών τριγώνων. Θολά τζάμια και τοίχοι από τσιγαρόχαρτο διαλαλούν τα μυστικά τους.

Οι γραπτές αφηγήσεις αλλάζουν χέρια και αναγνώστες και οι προφορικές στόματα και ακροατές.

Ερωτικές ιστορίες σε ξενοδοχεία μεταδίδονται από βενζινάδικο σε βενζινάδικο («Το όνομά μου είναι Λεγεών»), δύο ερωτικοί αντίζηλοι αποτελούν τους μοναδικούς κατοίκους ενός νησιού («Και στον παράμεσό του το μονόπετρο») και στην αυγουστιάτικη Αθήνα μια αγέλη λύκων πλημμυρίζει το διαμέρισμα της πληθωρικής ηρωίδας σε μια επανεγγραφή της «Κοκκινοσκουφίτσας» («Οι λύκοι μιλούσαν τη γλώσσα της»).

Η μηχανή του Ρακόπουλου στήνεται στο πρώτο διήγημα και συνεχίζει ακάθεκτη μέχρι το τέλος.

Από το ζευγάρι των φίλων που κατεβαίνουν βουλιάζοντας στην εκκλησία για να θρηνήσουν ένα αγαπημένο γυναικείο πρόσωπο και μεταμορφώνονται σε μια «μπάλα πάνω στο μαλακό, παχύ χαλί» («Νεκροκεφαλή»), μέχρι τους «Μεγάλους θηρευτές» του τέλους: αυτός χώνεται στο ρουμάνι για να πετάξει τον λοστό και τα γάντια και αυτή, «με τη ράχη βαθυπράσινη από τις μελανιές», ξεφορτώνεται το σακί με το πτώμα.

Ενδιάμεσα μια χυμώδης ξαδέλφη αφυπνίζει ερωτικά έναν έφηβο («Γιορτή»), παιδικοί εφιάλτες αναβιώνουν σε ένα λεωφορείο της γραμμής («Με το αεροβόλο»), ένα ερειπωμένο αρχοντικό στην άκρη του χωριού γίνεται σύμβολο ερωτικού χωρισμού («Θυρεός») και ένα σκαριμπικό μανεκέν, μία ακόμα «Χαλκιδαία Γαλή», έλκει τον αφηγητή σε μια τελική αναμέτρηση πάνω από τον τάφο του Χαλκιδιώτη συγγραφέα («Είχε τα μάτια της γάτας»).

Αλλού μια κόρη θρηνεί τη μάνα της πάνω από ένα πιάτο γεμιστά («Ψυγείο»), η απώλεια ενός σκυλιού, προάγγελος ήδη άλλων αναχωρήσεων, μυεί την παιδική ματιά στο μυστήριο του θανάτου («Ο Θάνατος κολλά στα δάκτυλα»), και μια μητέρα με τον «φόβο του πνιγμού, όπως στο διήγημα του Βιζυηνού» λουφάζει δίπλα στη βουλιμική κόρη της («Με το κεφάλι στο σεντόνι»).

Γιατί ο μυστηριώδης στρατιώτης έχει επωμιστεί οικειοθελώς την πιο δύσκολη περίπολο της νύχτας («Περίπολος»);

Γιατί τα σκυλιά δεν γαβγίζουν ποτέ στη Γιαπωνέζα σύντροφο του συγκατοίκου του αφηγητή («Η Ικο και τα σκυλιά»);

Ποιο είναι το άλλο πρόσωπο που προκαλεί πανικό στον άτεκνο παντρεμένο αφηγητή που βρίσκει καταφύγιο σε μια παιδική χαρά («Περιπέτεια»); Ποιος είναι στην πραγματικότητα ο Αφρικανός γείτονας του άνεργου Ελληνα μετανάστη στο Λονδίνο («Το τάγμα των Χερουβείμ και Σεραφείμ προστατεύει αυτό το σπίτι»);

Πολλά ερωτήματα θα απαντηθούν, άλλα θα μείνουν εκκρεμή, όπως η κατάθεση για το τι ακριβώς συνέβη στο σπίτι του εφευρέτη με τη ρεντιγκότα («Εκκρεμές»);

Τέλος, στα δίδυμα «ορνιθολογικά» πεζά, που συνομιλούν με τη μακρά παράδοση του ψευδοδοκιμίου, βρισκόμαστε μπροστά σε ανησυχαστικές ανακαλύψεις για την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους («Το ήσυχο πουλί καζουάριος», «Το διάτρυμα»).

Είκοσι ιστορίες παραίσθησης και φρεναπάτης στο μεταίχμιο αλήθειας και επινόησης, με τον Ρακόπουλο να συνεχίζει να σφυροκοπά την αληθινή λογοτεχνία, με την ίδια λοξή και ιδιοσυγκρασιακή ποιητική που γνωρίσαμε στις αμιγείς (;) ποιητικές του συλλογές («Φαγιούμ», Μανδραγόρας, 2010, «Ορυκτό Δάσος», Νεφέλη, 2013).

Είκοσι επικίνδυνες, αλλά επιτυχείς ακροβασίες, ανάμεσα στην ποίηση και την πρόζα που εξερευνούν τις δυνατότητες της γλώσσας να δημιουργήσει μια πραγματικότητα.

Βραβευμένος ως πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας για την πρώτη του ποιητική συλλογή, υποψήφιος για βραβείο ποίησης με τα πεζόμορφα κείμενα της «Συνωμοσίας της πυρίτιδας» (2014).

Πώς να μη θυμηθεί κανείς τη συμπερίληψη της πρόζας του μινιατουρίστα Ε.Χ. Γονατά σε μεγάλη ποιητική ανθολογία;

 

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αλμυρές σταφίδες
Το «Ανοιχτό βιβλίο», για πέμπτη συνεχή χρονιά, φιλοξενεί στις σελίδες του πρωτότυπα διηγήματα. Δώδεκα συγγραφείς, διαφορετικής ηλικιακής κλίμακας, θεματικού άξονα και αφηγηματικής παλέτας, έγραψαν ευσύνοπτες...
Αλμυρές σταφίδες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πικρή σάτιρα της μνήμης της ύπαρξης
Οκτώ συλλογές διηγημάτων έχει στο ενεργητικό του ο Δημήτρης Πετσετίδης: Δώδεκα στο δίφραγκο (1986), Το παιχνίδι (1991), Επίλογος στα χιόνια (1993), Ο Σαμπατές ζει (1998), Σε ξένο γήπεδο (2003), Λυσσασμένες...
Πικρή σάτιρα της μνήμης της ύπαρξης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόκευτος
Αποχαιρετούμε το 2016 μ’ ένα τρυφερό, νοσταλγικό, εξομολογητικό, σχεδόν αυτοβιογραφικό διήγημα του ποιητή Μιχάλη Γκανά, που έγραψε ειδικά για τους αναγνώστες του Ανοιχτού Βιβλίου: «Μακάρι να μη ζούσα στην...
Βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόκευτος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Καλοκαίρι του 1936
Το «Ανοιχτό βιβλίο», για τέταρτη συνεχή χρονιά, φιλοξενεί στις σελίδες του πρωτότυπα καλοκαιρινά διηγήματα. Δώδεκα συγγραφείς, διαφορετικής ηλικιακής κλίμακας, θεματικού άξονα και αφηγηματικής παλέτας έγραψαν...
Καλοκαίρι του 1936
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Καρτ ποστάλ
Το «Ανοιχτό βιβλίο», για τέταρτη συνεχή χρονιά, φιλοξενεί στις σελίδες του πρωτότυπα καλοκαιρινά διηγήματα. Δώδεκα συγγραφείς έγραψαν ευσύνοπτες καλοκαιρινές ιστορίες ειδικά για τους αναγνώστες μας. Μετά τον...
Καρτ ποστάλ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις διακριτές φωνές
Εννιά χρόνια μετά τη συλλογή διηγημάτων «Το δόντι του λύκου», με την οποία είχε κάνει την εμφάνισή της στην πεζογραφία, η Χρύσα Φάντη επανέρχεται με ένα πολύτροπο μυθιστόρημα που τιτλοφορείται «Η ιστορία της...
Τρεις διακριτές φωνές

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας