Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Μέσα από ένα μπέρδεμα σελίδων του Ντίκενς και του Μαλό»

Ο Δημήτρης Νόλλας

«Μέσα από ένα μπέρδεμα σελίδων του Ντίκενς και του Μαλό»

  • A-
  • A+

Το «Ανοιχτό Βιβλίο» σας παρουσιάζει σήμερα, μεταξύ άλλων, το νέο μυθιστόρημα του Δημήτρη Νόλλα «Μάρμαρα στη μέση» (κυκλοφόρησε χθες από τις εκδ. Ικαρος) και τη νέα συλλογή διηγημάτων της Βασιλικής Πέτσα «Μόνο το αρνί» (κυκλοφορεί λίαν συντόμως από τις εκδ. Πόλις). Διάβασαν και γράφουν ο φιλόλογος και κριτικός λογοτεχνίας Αριστοτέλης Σαΐνης και ο ιστορικός και συγγραφέας Ιάκωβος Ανυφαντάκης.

Μ.Φ.

Στη δεύτερη έκδοση του τελευταίου του μυθιστορήματος («Το Ταξίδι στην Ελλάδα», Ικαρος 2013, 2015), το οποίο βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο, ο Δημήτρης Νόλλας αναγγέλλει ένα σχεδιαζόμενο μυθιστορηματικό τρίπτυχο με τον κρίσιμο όσο και πολλά υποσχόμενο τίτλο «Δύσκολοι καιροί».

Πρόθεση του συγγραφέα, όπως προσδιορίζεται στο αποκαλυπτικό κείμενο του οπισθόφυλλου, να διατρέξει 70 χρόνια ελληνική ιστορία, καλύπτοντας τη χρονική περίοδο από το «έτος της εμφύλιας ανθρωποφαγίας» (1943) ώς τις μέρες μας, μέσα από τις παράπλευρες, παράλληλες και αλληλοδιαπλεκόμενες ιστορίες ενός πολυπρόσωπου θιάσου, τα μέλη του οποίου θα «πηγαινοέρχονται από το ένα βιβλίο στο άλλο, όπως κάνουν όλοι οι άνθρωποι ενόσω είναι ακόμα ζωντανοί».

Και πράγματι, το «Μάρμαρα στη μέση» αποτελεί τη συνέχεια και το κεντρικό μέρος αυτής της εν προόδω μυθιστορηματικής τριλογίας. Η χρονοτοπική μετατόπιση είναι μεγάλη: από τη «θαυμαστή» δεκαετία του 1960, τη Θεσσαλονίκη της εκσυγχρονιστικής ανοικοδόμησης και τη νοτισμένη σε αίμα και θρύλους βορειοελλαδίτικη ενδοχώρα, στην κεντρική Ευρώπη, το ομιχλώδες Μίνστερ και το κρίσιμο γύρισμα της δεκαετίας του 1990 που σημάδεψε με αλλεπάλληλες εκκωφαντικές καταρρεύσεις τον κόσμο όλο. Στην αφετηρία της αφήγησης, και πάλι μια σκηνή συνάντησης σε μια υπόγεια ταβέρνα.

Από τη «Βομβάη»του «Ταξιδιού στην Ελλάδα», το εξευρωπαϊσμένο κωλάδικο όπου χτυπούσε η καρδιά της Θεσσαλονίκης, στο «Αερόστατο» του Ζαχαρία, ένα υπόγειο καπηλειό του Μίνστερ, τους τοίχους του οποίου καλύπτει μια τεράστια ναΐφ τοιχογραφία διά χειρός Αρίστου Καραμπίνη.

Πρόκειται για τον ίδιο φοιτητή που με το μυαλό γεμάτο «από ηρωικά ολοκαυτώματα και εκατόμβες» είχε πραγματοποιήσει εκείνο το ταξίδι αυτογνωσίας πριν από χρόνια στην Ελλάδα, και τώρα αποδεικνύεται με την επιστροφή του ζωγράφος και επίδοξος συγγραφέας. Ποιο το νόημα της τεράστιας τοιχογραφίας του που ιστορούσε, γεφυρώνοντας «ανακόλουθα», το κίνημα των Αναβαφτιστών στην κεντρική Ευρώπη του 1535 με την επανάσταση των Ζηλωτών στη Θεσσαλονίκη του 1343, και τι συμβαίνει με το μυθιστόρημά του με τον περίεργο τίτλο «999», τμήματα του οποίου διατρέχουν το βιβλίο;

Την ώρα που η κεντρική Ευρώπη σείεται από κοσμοϊστορικές αλλαγές, καθώς η αιμάσσουσα Γιουγκοσλαβία κομματιάζεται, η Σοβιετική Ενωση βουλιάζει με σπασμούς αργά αλλά τελεσίδικα στη μαύρη τρύπα της ιστορίας, και «φτωχομπινέδες» από την πρώην Ανατολική Γερμανία κατακλύζουν ως φτηνό εργατικό δυναμικό τα λασποχώρια της Σαξονίας, όλοι χάνονται «στο κυνήγι του χρήματος και των απολαύσεων».

Σ’ αυτή τη συγκυρία κινούν τα αβέβαια βήματά τους οι ήρωες του Νόλλα, όλοι αξεδιάλυτα μπλεγμένοι σε ένα κουβάρι απίθανων μικροϊστοριών (επιχειρηματικές προδοσίες, ματαιωμένοι έρωτες, αδελφικές συγκρούσεις κ.λπ.) ενός «μελοδράματος», «σαν να είχαν όλοι τους αναδυθεί μέσα από ένα μπέρδεμα σελίδων του Ντίκενς και του Μαλό» (σ. 90): οι Αθηναίοι επιχειρηματίες Μπάμπης και Γιάννης που έρχονται να πουλήσουν ένα φορτίο μάρμαρο στους Γερμανούς συνεργάτες τους, ο ομοφυλόφιλος Γερμανός Χάινριχ, η Μαγιάρα σύζυγος του Αριστείδη, η κόρη του Γιάννη που απογοητευμένη αναζητά τη λύτρωση στο μοναστήρι, ο «Κοζάκος» ταξιτζής με την ελληνική καταγωγή από τον Καύκασο, αλλά και ο «Βούλγαρος» πρώην κομμουνιστής μαφιόζος Σταύρος…

Τα κίνητρα των ανθρώπων και των πράξεών τους όχι πάντα φανερά, άγνωστες οι ψυχικές τους ενορμήσεις, τα σκιρτήματα και οι επιθυμίες της ψυχής τους, και ποτέ ολοκληρωτικά «θηρία ή άγγελοι».

Παρίες όλοι της ζωής, δευτεραγωνιστές ενός έργου που τους περιέχει, ανεμομαζώματα, διαολοσκορπίσματα ενός κόσμου σε απόλυτη σήψη, θα συναντηθούν στην γκροτέσκα πασχαλιάτικη γιορτή του τελευταίου κεφαλαίου, έναν αναποδογυρισμένο, μεταξύ πραγματικότητας και παραμυθιού, Μυστικό Δείπνο, κατά το μότο του βιβλίου («έτι τόπος εστί») από τη γνωστή Παραβολή, στο κέντρο του οποίου θα δεσπόζει ο πάλλευκος όγκος του μαρμάρου.

Οπως και στο πρώτο μέρος της Τριλογίας, ο εξωτερικός αφηγητής εποπτεύει την ιστορία από ψηλά, γνωρίζει τα πάντα, παρακολουθεί τους ήρωές του εκ του σύνεγγυς ή εξ αποστάσεως και μπαινοβγαίνει στο ενδοδιηγηματικό επίπεδο κατά βούληση, αφού εξάλλου είναι ένας απ’ αυτούς κι έχει ζήσει ανάμεσά τους. Οπως και στο «Ταξίδι στην Ελλάδα», η αφήγηση είναι γεμάτη αυτοαναφορικές κύστες.

Οσο για τον τρόπο που γράφει ή ζωγραφίζει ο Καραμπίνης, «αδιαφορώντας για την αληθοφάνεια και τον ρεαλισμό» (σ. 21), αυτός αντανακλά και τον τρόπο του μεγάλου αφηγητή, με τα σχόλια στο βιβλίο του Καραμπίνη ν’ αποτελούν έμμεσα σχόλια στο δικό του μυθιστόρημα και την αληθοφάνεια στο δικό του έργο.

Το «Μάρμαρα στη μέση» αποτελεί σαφώς μια έκκεντρη,«υπερβολική» αφήγηση, γεμάτη συμπτώσεις, κενά, χάσματα, προλήψεις και ετεροχρονισμένες αποκαλύψεις. Εύκολες απαντήσεις στα ερωτήματα που τίθενται εκ των πραγμάτων δεν υπάρχουν.

Ιδεολογίες, ιδεολογήματα, αντιλήψεις και «πιστεύω», όλα τίθενται σε δοκιμασία, αν δεν αναιρούνται την ίδια στιγμή. Με τους μυθιστορηματικούς χαρακτήρες να δίνουν την αίσθηση ότι ακροπατούν στην πραγματικότητα, το «Μάρμαρα στη μέση» προσπαθεί ν’ αποδώσει την παράνοια ενός κόσμου σε διαρκή αποδιάρθρωση και την καταστροφή κάθε κοινότητας χωρίς συνεκτικό ιστό και κέντρο. Είναι δυνατή μια Νέα Ιερουσαλήμ;

Είναι φανερό ότι το τρίτο μέρος, μ’ ένα εξίσου μεγάλο εικοσαετές άλμα, θα εκβάλει στη δυστοπική καθημερινότητα της κρίσης των ημερών μας, ολοκληρώνοντας την τριλογία και επιτρέποντας τη συνολική, τελική αποτίμηση της μυθιστορηματικής εμβέλειας της τριλογίας και του εγχειρήματος του Νόλλα.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας