• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 8.4°C / 11.8°C
    2 BF
    65%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    8°C 6.3°C / 10.3°C
    3 BF
    48%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.6°C / 12.6°C
    2 BF
    57%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    1 BF
    46%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 4.1°C
    2 BF
    81%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 5.7°C / 9.3°C
    1 BF
    57%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 4.4°C / 5.6°C
    2 BF
    48%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.3°C / 11.3°C
    2 BF
    59%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 8.8°C / 13.2°C
    2 BF
    89%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 8.5°C / 10.9°C
    3 BF
    58%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.4°C / 11.8°C
    3 BF
    58%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 7.3°C / 8.7°C
    2 BF
    66%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    4 BF
    76%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 8.9°C / 9.9°C
    0 BF
    46%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 10.5°C
    1 BF
    72%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.8°C / 12.8°C
    4 BF
    50%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.6°C / 12.0°C
    2 BF
    64%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 3.3°C / 4.9°C
    2 BF
    82%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.4°C / 10.0°C
    1 BF
    63%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    1 BF
    52%

ΜΑΡΙΑ ΗΛΙΟΥ. Μια φιλία στη Σμύρνη. Εκδόσεις Μίνωας, 2022. Σελ. 536

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μνημολόγιο για μία πόλη

  • A-
  • A+
Για όλους, αστούς και μη, η Σμύρνη, όπου η Ανατολή και η Δύση βρίσκονται σε συνεχή δημιουργικό διάλογο, είναι ο τόπος καταγωγής, με την έννοια της πατρίδας, πατρίδας κοινής.

Μια κοσμοπολίτικη πόλη. Ηδη από τον τίτλο του πρώτου κεφαλαίου του μυθιστορήματος της ακαταπόνητης Μαρίας Ηλιού έχουμε στη διάθεσή μας τα οδόσημα για να διαβάσουμε το ανά χείρας προϊόν μακράς ερευνητικής πορείας, που έχει, άλλωστε, περαιωθεί και στο ντοκιμαντέρ της και τώρα λεύκωμα Σμύρνη, η καταστροφή μιας κοσμοπολίτικης πόλης.

Μεταφερόμαστε στο Quai, διαβάζουμε σαν να είμαστε εκεί, τότε, στα χρόνια πριν την Καταστροφή. «Το Quai», λοιπόν, «ήταν ασφυκτικά γεμάτο κόσμο. Ολοι ντυμένοι με τα καλά τους είχαν γεμίσει τα καφενεία και την προκυμαία περιμένοντας την έναρξη των [ιστιοπλοϊκών] αγώνων. Είχε τόσο πολύ κόσμο που το τραμγουέι είχε σταματήσει από το πλήθος που στεκόταν και όσο κι αν φώναζε ο οδηγός κι αν χτυπούσε το κουδουνάκι του, τα άλογα δεν προχωρούσαν παρά ελάχιστα κάθε φορά. Στα αρχοντικά του Quai ο κάθε ιδιοκτήτης είχε ανεβάσει τη σημαία της εθνικότητάς του. Ανέμιζαν πολλές σημαίες, ελληνικές, ευρωπαϊκές, οθωμανικές αλλά και μερικές αμερικάνικες. [...] ».

Εσπευσα να δώσω τον λόγο στην ίδια την Ηλιού ακριβώς επειδή το πολυσέλιδο μυθιστόρημά της -καλύτερα: η μυθ-ιστορία της, για να θυμηθώ τον Μικρασιάτη Γιώργο Σεφέρη- δεν συγκροτεί μια νοσταλγική αναπόληση, ούτε ολισθαίνει στη συγκινησιακής κοπής ευκολία. Τοποθετεί τη Σμύρνη, το «Παρίσι της Ανατολής», στον καιρό της αξιοποιώντας με προσοχή το ιστορικό υλικό. Συγχρόνως, η θερμοκρασία των συναισθημάτων παραμένει σε υψηλό βαθμό πλήρως ελεγχόμενου βρασμού – εν προκειμένω, δεν είναι ασφαλώς τυχαίο σε ένα σπίτι «στη θάλασσα της Αττικής», στην Κινέτα, ένα σπίτι που έχτισε ο Σμυρνιός πατέρας, Αντρέας, «σε έναν κήπο όπου ανθίζει μόνο ό,τι άνθιζε στη Σμύρνη». Τις ιστορίες που ο πατέρας διηγούνταν μεταφέρει η Ηλιού, όπως μας εξομολογείται στην έξοδο του βιβλίου της, ιστορίες για την κοσμοπολίτικη Σμύρνη και την Καταστροφή.

Πρωταγωνιστούν πέντε οικογένειες, οι Βλαστοί (Ελληνες, εισαγωγείς υφασμάτων από τη Γαλλία, εξαγωγείς σταφίδας, σύκων και καπνού), οι Μπερμπεριάν (Αρμένιοι, ο Αράμ είναι ένας από τους καλύτερους γιατρούς στην πόλη), οι Μοντάνιο (Εβραίοι, ο Μαρκ είναι διευθυντής της Crédit Lyonnais), οι Κασαμπά (Τούρκοι, ο Μουφίτ είναι γαιοκτήμονας και έμπορος), οι Ουίταλ (Λεβαντίνοι, ο Εντμοντ είναι γαιοκτήμονας και έμπορος). Εξεικονίζοντας τα έργα και τις ημέρες τους, τις επαγγελματικές τους δραστηριότητες, τις σχέσεις και διασυνδέσεις τους, τα κτίρια εντός των οποίων δραστηριοποιούνταν, τις εξοχές, τις καθημερινές συνήθειες, τις κοινωνικές συναναστροφές και τελετουργίες τους, τα ενδύματά τους, τις γεύσεις και τους ήχους, η Ηλιού, με την προσεκτικά υφασμένη, ψιλοδουλεμένη αφήγησή της, ανασυστήνει και μας συστήνει τη ζωή τους και την πόλη τους, όπου η αλληλεγγύη και η σύμπνοια κυριαρχούν, ανεξαρτήτως θρησκευτικών ή πολιτικών προκρίσεων. Τρόπον τινά τη στήνει στα πόδια της μέσα από τα ερείπιά της.

Δεν ανασυγκροτεί μόνον το μήκους τριών και πλέον χιλιομέτρων Quai –η σχετική εργασία του Γιώργου Πουλημένου και του Αχιλλέα Χατζηκωνσταντή συνιστά εν προκειμένω έργο εμβληματικό– και τα κτίριά του, αλλά και τις εκκλησίες, λόγου χάριν την Αγία Φωτεινή, την εβραϊκή συναγωγή, την αρμενική συνοικία, το κεντρικό τζαμί Χισάρ και τον μιναρέ του, τα ξενοδοχεία, τον κινηματογράφο Pathé, το Sporting Club, την Crédit Lyonnais, «όπου είχαν τις καταθέσεις τους χάρη στον Μαρκ Μοντιάνο», αλλά και τις συνοικίες και του Χατζηφράγκου, «τη γειτονία με τα χαμηλά σπίτια και ένα φαρδύ Αλάνι, σαν μια μεγάλη χωμάτινη αυτοσχέδια πλατεία», όπου ζούσαν Ελληνες εργάτες στα σύκα, στα καπνά, στη σταφίδα, αλλά και ψαράδες – η Ηλιού δεν παραλείπει να αναδείξει και έναν λαϊκό χαρακτήρα, τον Γιακουμή. Για όλους, αστούς και μη, η Σμύρνη, όπου η Ανατολή και η Δύση βρίσκονται σε συνεχή δημιουργικό διάλογο, είναι ο τόπος καταγωγής, με την έννοια της πατρίδας, πατρίδας κοινής.

Πάνω απ’ όλα είναι Σμυρνιοί – η εκδήλωση και ανάδυση ποικιλώνυμων εθνικισμών διασπά τη συνοχή, τονίζει τις διαφορές, όσο πλησιάζουμε στην κορύφωση του δράματος και του μυθιστορήματος. Τότε τη σκυτάλη της πλοκής αναλαμβάνει η Αννα, ζωγράφος, κόρη του Βλαστού, φίλη του Ρεσί, μεγάλου γιου του Μουφίτ Κασαμπά –ο χαρακτήρας που συνέχει τρόπον τινά όλα τα πρόσωπα, οδηγεί τον βηματισμό τους στις σελίδες και στην πόλη, ως ημερολογιογράφος. Ενα ημερολόγιο που βρήκε το 1962 η κόρη της, στις ΗΠΑ πια, περιγράφει τα της Καταστροφής. Ο απoλεσθείς χρόνος και χώρος, χάρη στο εγχείρημα της Ηλιού, λογοτεχνικώ τω τρόπω, ξανακερδίζεται.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πολυφωνικό και πολυσυλλεκτικό αστυνομικό αφήγημα
Το αστυνομικό αφήγημα, στις διάφορες εκδοχές του, απενοχοποιημένο κριτικά και αναβαθμισμένο εκδοτικά, γνωρίζει παγκόσμια επιτυχία. Το προσαρμοστικό και πάντα δημοφιλές είδος δεν χρειάζεται, σήμερα, την...
Πολυφωνικό και πολυσυλλεκτικό αστυνομικό αφήγημα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις του κυπριακού τραύματος
Το Brandy Sour είναι ένα άρτιο αφηγηματικό εγχείρημα που φανερώνει την εξέλιξη της συγγραφικής πορείας της Σωτηρίου και προσθέτει μια καλογραμμένη σελίδα στη σύγχρονη κυπριακή πεζογραφία που εκπροσωπείται από...
Οψεις του κυπριακού τραύματος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διευρύνοντας το ατομικό και συλλογικό βίωμα
Ο Ρακόπουλος στη νέα συλλογή βαθαίνει τις θεματικές και τον ιδιαίτερο τόνο του. Εξακολουθεί να καταθέτει ιστορίες που δεν αφορούν το κλειστό ατομικό βίωμα αλλά συναρμόζουν την εμπειρία με το θεωρητικό υπόβαθρο...
Διευρύνοντας το ατομικό και συλλογικό βίωμα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας συνηθισμένα ασυνήθιστος άνθρωπος
Να, λοιπόν, δύο σταθερά χαρακτηριστικά του αφηγηματικού σύμπαντος του Ροτ: η νοσταλγία για έναν κόσμο διά παντός απολεσθέντα και η εις το διηνεκές διαπάλη ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν.
Ενας συνηθισμένα ασυνήθιστος άνθρωπος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Ενας μελαγχολικός [στενογράφος] του χρόνου»
Αν το απόφθεγμα είναι «ο νανισμός του δοκιμίου» και ο αφορισμός «κρύβει τη νοσταλγία του έπους», γιατί να μη θεωρήσουμε και αυτά τα «στενογραφήματα» του Μαυρουδή σαν γραμμένα από τον ήρωα ενός μυθιστορήματος,...
«Ενας μελαγχολικός [στενογράφος] του χρόνου»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στιγμιότυπα παρερμηνειών
Ετσι ο λόγος συμπυκνώνεται, ο χρόνος συρρικνώνεται και μένουν μόνο οι λέξεις που ο συγγραφέας κοιτά ευλαβικά, καθώς παρελαύνουν σαν μαριονέτες σε ένα θέατρο παρεξηγήσεων, σε μια commedia dell’ arte εντός...
Στιγμιότυπα παρερμηνειών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας