• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 1.8°C / 4.0°C
    3 BF
    67%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    1°C -1.4°C / 3.0°C
    2 BF
    45%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.8°C / 5.5°C
    5 BF
    58%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    0°C -0.1°C / -0.1°C
    3 BF
    40%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    1°C -0.4°C / 0.9°C
    4 BF
    60%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    -1°C -3.4°C / -0.4°C
    0 BF
    53%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    -6°C -5.6°C / -4.4°C
    2 BF
    54%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    1°C 1.3°C / 1.3°C
    2 BF
    70%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 4.9°C / 7.8°C
    4 BF
    62%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    1°C 1.2°C / 1.2°C
    3 BF
    73%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.2°C / 6.6°C
    6 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 2.3°C / 2.3°C
    5 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.3°C / 6.3°C
    5 BF
    61%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    2°C -0.5°C / 1.9°C
    3 BF
    48%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    2°C 0.5°C / 1.7°C
    1 BF
    89%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 6.8°C / 6.8°C
    3 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    1°C 0.8°C / 3.6°C
    3 BF
    87%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C 1.6°C / 1.6°C
    1 BF
    49%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    0°C -3.3°C / 0.3°C
    2 BF
    53%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    -3°C -3.4°C / -3.4°C
    1 BF
    65%

Μιχάλης Τριανταφυλλίδης. Η πόλη που αγαπούσαμε. Αποσπάσματα μνήμης και απορίας για τη Θεσσαλονίκη. Εκδόσεις Επίκεντρο 2022, σελ. 288.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αυτογνωσία συλλογικής μνήμης

  • A-
  • A+
Λάθος είναι και να θεωρήσουμε ότι διαβάζουμε το βιβλίο ενός ρομαντικού. Στην πραγματικότητα, μιλώντας για το παρελθόν, ο συγγραφέας μιλάει για το παρόν του – αναζητά τα στοιχεία που τον καθόρισαν, γράφει ένα βιβλίο αυτογνωσίας.

Οποιος διαβάσει το γοητευτικό βιβλίο του Μιχάλη Τριανταφυλλίδη, καταλαβαίνει ότι ο συγγραφέας του ανήκει σε ένα σπάνιο νεοελληνικό είδος, μάλλον υπό εξαφάνιση. Το είδος παρεπιδημεί μόνο στη Θεσσαλονίκη και τα πέριξ της (ως εκ τούτου δεν είναι παράξενο ότι τον πρόλογο του βιβλίου τον γράφει ο Πάνος Θεοδωρίδης, ο σοφός εκ Γιαννιτσών, διακεκριμένο μέλος του ίδιου είδους – προς τα πίσω πηγαίνοντας, ίσως κανείς φτάσει και στον Πεντζίκη). Το χαρακτηριστικό του είδους είναι η συνύπαρξη στο ίδιο άτομο από τη μια μεριά μιας έντονης λαϊκότροπης χροιάς, που αναδεικνύει και προβάλλει την καταγωγή, τα παιδικά χρόνια, τις ξεχασμένες τοποθεσίες, ονομασίες και γεύσεις, κυρίως τη ντοπιολαλιά εμπλουτισμένη μάλιστα με ευρηματικές (πάλι λαϊκότροπες) νεολεξίες, και από την άλλη της εξωστρέφειας, της κοινωνικότητας, της μανιακής ενεργητικότητας, αλλά και της αγάπης για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό και τις δυτικές αξίες.

Η (αναμφισβήτητη) λαϊκότητα του Τριανταφυλλίδη είναι λοιπόν εμφανώς ιδιότυπη. Είναι λάθος, διαβάζοντας το βιβλίο, να μείνει κανείς μόνο στις καταπληκτικές περιγραφές για τις λάσπες της Χαριλάου, για τη διευρυμένη ποντιακή οικογένεια της μητέρας, για τις κουζίνες-κρεβατοκάμαρες και τις μυστικές συνταγές των τσουρεκιών, και να προσπεράσει τα ιδιωτικά δημοτικά σχολεία, την αγάπη για την κλασική μουσική, και κυρίως την καθοριστική μορφή του πατέρα, που ήταν ο πολύ γνωστός και σεβαστός στη Θεσσαλονίκη δικηγόρος Γιώργος Τριανταφυλλίδης (Σκέφτομαι πόσο συγκλονιστικό θα ήταν ένα ανάλογο βιβλίο γραμμένο από τον πατέρα Τριανταφυλλίδη, για τη δική του οικογένεια και τη δική του Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου. Αυτός κι αν πατούσε σε δύο βάρκες! Η γενιά όμως αυτή προτιμούσε να κρατά κρυμμένα μυστικά και ντοκουμέντα).

Λάθος είναι και να θεωρήσουμε ότι διαβάζουμε το βιβλίο ενός ρομαντικού. Είναι άλλο να δείχνεις ότι αγαπάς την πόλη σου και τη γειτονιά σου και άλλο να νοσταλγείς κάποιον χαμένο παράδεισο. Στην πραγματικότητα, μιλώντας για το παρελθόν, ο συγγραφέας μιλάει για το παρόν του – αναζητά τα στοιχεία που τον καθόρισαν, γράφει ένα βιβλίο αυτογνωσίας. Με την ίδια άλλωστε άνεση που τότε περνούσε από τα καπηλιά της φτωχομάνας στο Ολυμπος Νάουσα, με την ίδια άνεση κινείται τώρα ανάμεσα στις Βρυξέλλες και στα χωριά της Ανατολίας (παρεμπιπτόντως, δεν ξέρω άλλον που να γνωρίζει τόσο καλά τη σύγχρονη τουρκική πραγματικότητα).

Σκέψεις τώρα που μου δημιούργησε το βιβλίο. Δεν είναι κομψό να μιλάς και για τον εαυτό σου παρουσιάζοντας το βιβλίο ενός φίλου, αλλά το συγκεκριμένο βιβλίο σε προσκαλεί να το κάνεις, αφού κατά κύριο λόγο συνομιλεί με συμπολίτες και συνομηλίκους. Τι είναι λοιπόν αυτό που κάνει τον Μιχάλη τόσο Θεσσαλονικιό και όχι εμένα – και χρησιμοποιώ τον εαυτό μου ως παράδειγμα, γιατί, εκτός από την ηλικία, την πόλη, την ένταξη στην ίδια Αριστερά, μας συνδέει επιπλέον η προσφυγική καταγωγή και μια αρμονική οικογενειακή ατμόσφαιρα (για την οποία αισθανόμαστε και οι δύο μεγάλη ευγνωμοσύνη).

Γιατί ο Τριανταφυλλίδης ψάχνει με τόση επιμονή την ιστορία των προσώπων του οικογενειακού του περιβάλλοντος, τις πατημασιές των παιδικών του χρόνων, εικόνες και γεύσεις του παρελθόντος; Πώς γίνεται να μιλά με τόση αγάπη –και μόνο με αγάπη– για τόσα πρόσωπα, για τη γειτονιά και την πόλη του, για την οικογένειά του, ακόμη και για τη θητεία του στην Αριστερά και στις εκκλησίες. Δεν αισθάνθηκε ποτέ και τα αντίθετα συναισθήματα; Δεν αισθάνθηκε να πνίγεται από όλα αυτά; Αν μπορώ να αποκαταστήσω τη δική μου μετεφηβική διάθεση, η τάση μου ήταν να ρίξω πίσω μαύρη πέτρα – μεταξύ σοβαρού και αστείου θυμάμαι με φίλους να λέμε «καλύτερα άπατρις και ορφανός» (αφού για το άθρησκος δεν ετίθετο θέμα). Τι είναι τελικά αυτό που διαμορφώνει σε κάποιους την εντοπιότητα;

Στο ίδιο πνεύμα. Ο Μιχάλης συχνά οικτίρει το παρόν και τη σημερινή κακοδαιμονία της Θεσσαλονίκης, την ευκαιρία που οριστικά έχασε (μάλλον μετά τη δεκαετία του 1960) να γίνει μια ανοικτή σύγχρονη πόλη, να διατηρήσει κάτι από το πολυεθνικό και πολυσυλλεκτικό της παρελθόν. Ολοι βλέπουμε αυτήν τη φθίνουσα πορεία και όλοι τη συζητάμε. Από το βιβλίο προκύπτουν ευθύνες προσώπων, κυρίως όσων ανέλαβαν από πολιτικό πόστο τις τύχες της πόλης. Υπάρχει όμως νομίζω και μια ευρύτερη συλλογική ευθύνη. Ας προσθέσω λοιπόν έναν παράγοντα, που στα μάτια μου είναι σημαντικός. Τότε ακριβώς, στο τέλος της δεκαετίας του 1960, άρχισαν οι Θεσσαλονικείς να αυτοπροσδιορίζονται ως εντόπιοι και Μακεδόνες. Για τους γονείς μας, και σίγουρα για τους παππούδες του Μιχάλη, πατρίδα ήταν η Μικρασία και ο Πόντος. Μήπως εδώ κρύβεται και μια αιτία της κακοδαιμονίας;

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Yπαρξιακές αντιφάσεις
Το «Αργά μέσα στη μέρα» είναι ένα χορταστικό μυθιστόρημα χαρακτήρων, η Χάντλι με γραφή μετρημένη αλλά αφοπλιστικά διεισδυτική αποδίδει με ακρίβεια τις αντιφάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης.
Yπαρξιακές αντιφάσεις
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
To βίωμα της σκλαβιάς
Η «Ελληνίδα σκλάβα» είναι ένα συμπυκνωμένο μωσαϊκό των ιστορικών εξελίξεων στην Ευρώπη και στην Αμερική του 19ου αι., μια ψυχολογική εμβάθυνση στο βίωμα της σκλαβιάς και στο πάθος των ανθρώπων για ελευθερία.
To βίωμα της σκλαβιάς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από τον Σάμσα στη Σάσα
Η Μιχαλοπούλου στην ανά χείρας νουβέλα εμπνέεται από τον Κάφκα, τη Σιμόν ντε Μποβουάρ (γυναίκα δεν γεννιέσαι, γίνεσαι) και τις ιδέες της Judith Butler, αλλά δεν μένει σ’ αυτές.
Από τον Σάμσα στη Σάσα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σπουδάζοντας στις μετόπες της ποίησης
Η ελεγειακή τονικότητα στη φωνή του Δασκαλόπουλου, χωρίς συναισθηματικές κορόνες και ξαφνιάσματα, γλυκαίνει από την αχλή της μνήμης και του ερωτισμού που αποπνέει το γυναικείο σώμα.
Σπουδάζοντας στις μετόπες της ποίησης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πολυφωνικό και πολυσυλλεκτικό αστυνομικό αφήγημα
Το αστυνομικό αφήγημα, στις διάφορες εκδοχές του, απενοχοποιημένο κριτικά και αναβαθμισμένο εκδοτικά, γνωρίζει παγκόσμια επιτυχία. Το προσαρμοστικό και πάντα δημοφιλές είδος δεν χρειάζεται, σήμερα, την...
Πολυφωνικό και πολυσυλλεκτικό αστυνομικό αφήγημα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις του κυπριακού τραύματος
Το Brandy Sour είναι ένα άρτιο αφηγηματικό εγχείρημα που φανερώνει την εξέλιξη της συγγραφικής πορείας της Σωτηρίου και προσθέτει μια καλογραμμένη σελίδα στη σύγχρονη κυπριακή πεζογραφία που εκπροσωπείται από...
Οψεις του κυπριακού τραύματος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας