• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.4°C / 16.2°C
    2 BF
    71%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.8°C / 13.3°C
    1 BF
    86%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.5°C / 17.0°C
    4 BF
    73%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 10.9°C / 11.6°C
    1 BF
    63%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    3 BF
    76%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.1°C / 12.0°C
    1 BF
    88%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 8.4°C
    1 BF
    87%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.5°C / 13.5°C
    1 BF
    77%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.9°C / 17.7°C
    2 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 14.0°C
    2 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.8°C
    4 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    4 BF
    76%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.4°C / 16.4°C
    4 BF
    76%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 12.3°C
    2 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.5°C / 14.4°C
    1 BF
    84%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 18.8°C
    1 BF
    70%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.4°C / 15.5°C
    0 BF
    72%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.3°C / 12.1°C
    2 BF
    79%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 13.4°C
    2 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.1°C / 9.1°C
    2 BF
    85%

Tomas Tranströmer. Το Μεγάλο Αίνιγμα.Ποιητικά άπαντα. Μετάφραση-Επίμετρα: Βασίλης Παπαγεωργίου. Σελ. 244. Εκδόσεις Σαιξπηρικόν

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα μυστικά της ύπαρξης

  • A-
  • A+
Ο συγγραφικός φακός του ποιητή, διατηρώντας τη λυρική του ποιότητα, εστίασε στον αληθινό πυρήνα των πραγμάτων, σ΄ αυτά που κάπως μεγαλόσχημα -αλλά επί της ουσίας αόριστα κι αφηρημένα- ονομάζουμε «μεγάλα ερωτήματα της ζωής».

«Καθ’ οδόν στο μακρύ σκοτάδι. Στο ρολόι μου/θαμποφέγγει επίμονα το αιχμαλωτισμένο έντομο του χρόνου./Στο γεμάτο βαγόνι η σιωπή είναι πυκνή./ Εξω διασχίζουν τα λιβάδια το σκοτάδι./

Ο συγγραφέας όμως βρίσκεται στα μισά της εικόνας του/ και ταξιδεύει εκεί, τυφλοπόντικας και αετός μαζί.».

Οι παραπάνω στίχοι ανήκουν στον νομπελίστα Σουηδό ποιητή Τούμας Τράνστρεμερ (1931-2015). Τα ποιητικά άπαντα του οποίου κυκλοφορούν σ’ ένα διαυγές κι αγώγιμο σύνολο διακοσίων και πλέον σελίδων από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν υπό τον τίτλο Το Μεγάλο Αίνιγμα, σε μετάφραση κι επίμετρο του Βασίλη Παπαγεωργίου, γνώστη του έργου του ποιητή και επί σειρά ετών συνομιλητή του (βλ. Tomas Tranströmer, Τα Ποιήματα, εκδ. Printa, 2004)

Από το πρώτο του κιόλας βιβλίο, τα 17 ποιήματα το 1954, ο Τράνστρεμερ θεωρήθηκε στη Σουηδία ο κορυφαίος ποιητής της γενιάς του. Η αξία του ποιητικού του ιδιώματος αναγνωρίστηκε νωρίς κι ο ποιητής διακρίθηκε τα χρόνια που ακολούθησαν και εκτός συνόρων, αποσπώντας βραβεία στη Γερμανία, την Αμερική και τον Καναδά. Ο Τράνστρεμερ είχε καταφέρει από τα πρώτα του βήματα να αρθρώσει μία δική του χαρακτηριστική γλώσσα με μουσικότητα κι αυστηρή φόρμα, γεμάτη πρωτότυπες, σχεδόν αιφνίδιες, μεταφορές. Στοιχεία που συνδυάστηκαν με το «γυμνό» τοπίο του Βορρά και τον μυστικισμό της φύσης, καλλιεργώντας μία ποίησή που πλησίαζε σταθερά σε αυτό που η κριτική ονόμασε «μυστικά της ύπαρξης».

Η γραφή του ποιητή (και ψυχαναλυτή) Τράνστρεμερ ανέδειξε καθοριστικά το μέταλλό της και με την απονομή του Βραβείου Νόμπελ το 2011. Αν πρέπει να προβάλλουμε ένα μόνο γνώρισμα της ποίησης του Τράνστρεμερ, που να αποτελεί τεκμήριο της δυναμικής του, αυτό θα ήταν το κλείστρο ακριβείας που διαθέτει. Κι αυτό γιατί ο συγγραφικός φακός του, διατηρώντας τη λυρική του ποιότητα, εστίασε στον αληθινό πυρήνα των πραγμάτων, σ’ αυτά που κάπως μεγαλόσχημα -αλλά επί της ουσίας αόριστα κι αφηρημένα- ονομάζουμε «μεγάλα ερωτήματα της ζωής».

Στην περίπτωση του Σουηδού νομπελίστα, όμως, τα ερωτήματα αυτά δεν αποτελούν ένα κενό σχήμα. Στην καρδιά της ποίησής του, μίας ποίησης ανοιχτού πεδίου, βρίσκεται η ανθρώπινη εμπειρία, ως καθολική βάσανος και μοναχική αναμέτρηση. Στη δική μου τουλάχιστον ανάγνωση, ο Τράνστρεμερ μοιάζει να γνέφει καταφατικά στη διάσημη ρήση του Αντρέ Μπρετόν σύμφωνα με την οποία «ο άνθρωπος είναι η απάντηση όποια κι αν είναι η ερώτηση». Και το μεγάλο αίνιγμα που έθεσε η Σφίγγα ίσως να βρίσκει στον Τράνστρεμερ μια άλλου τύπου υποδοχή στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ποίηση: τον άνθρωπο εν μέσω του κόσμου. Ή αλλιώς τον εαυτό εν μέσω της φύσης.

Οταν το 1990 ο ποιητής υπέστη ένα ισχυρό εγκεφαλικό επεισόδιο που του παρέλυσε τη δεξιά πλευρά του και οδήγησε στην απώλεια της ομιλίας του, ο τρόπος με τον οποίο έγραφε ποίηση άλλαξε. Επειτα από μία εξαετή εκδοτική παύση στράφηκε σε όλο και πιο σύντομες φόρμες, όπως τα ιαπωνικά χαϊκού, τελειοποιώντας την τέχνη της πύκνωσης κι επενδύοντας στον σαφή υπαινιγμό, δίχως να εγκαταλείπει τα χαρακτηριστικά της αποσπασματικότητας και της απομόνωσης που υπήρχαν πάντα στη γραφή του.

Μεταφέρω δυο τρίστιχα από το όψιμο έργο του, από τις συλλογές Πένθιμη Γόνδολα (1996) και Το Μεγάλο Αίνιγμα (2004):

«Μεσαιωνικό κάστρο,

ξένη πόλη, ψυχρή σφίγγα,

άδειες αρένες»

«Δες πώς κάθομαι

σαν βάρκα τραβηγμένη στην άμμο.

Είμαι ευτυχισμένος εδώ.»

Ο πολυταξιδεμένος Σκανδιναβός, που έχει μεταφραστεί σε πάνω από πενήντα γλώσσες, θα φύγει από τη ζωή το 2015 στη Στοκχόλμη, έχοντας με το έργο του χαρίσει μία πολύτιμη νίκη στη λογοτεχνία των μικρών χωρών, στην ποίηση μίας γλώσσας δέκα εκατομμυρίων. Κλείνω με το ποίημα «Τον Μάρτιο του 1979», γιατί η ποίηση, η καλή ποίηση, είναι ο απόλυτος δείκτης της γλώσσας.

Γράφει ο Τράνστρεμερ:

«Κουρασμένος με όλους αυτούς που μου φέρνουν λέξεις, λέξεις / αλλά όχι γλώσσα, / πήγα στο σκεπασμένο με χιόνια νησί./ Δεν υπάρχουν λέξεις για το άγριο./Οι άγραφες σελίδες απλώνονται προς κάθε κατεύθυνση!/Πέφτω πάνω σε ίχνη από οπλές ζαρκαδιών στο χιόνι. / Γλώσσα αλλά όχι λέξεις.».

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αυτογνωσία συλλογικής μνήμης
Λάθος είναι και να θεωρήσουμε ότι διαβάζουμε το βιβλίο ενός ρομαντικού. Στην πραγματικότητα, μιλώντας για το παρελθόν, ο συγγραφέας μιλάει για το παρόν του – αναζητά τα στοιχεία που τον καθόρισαν, γράφει ένα...
Αυτογνωσία συλλογικής μνήμης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταμορφώσεις του βιώματος
Η Βογιατζόγλου, ακολουθώντας το μοντερνιστικό παράδειγμα, δίνει μια παραδειγματικά θετική απάντηση στο διαρκώς επανερχόμενο ερώτημα αν και κατά πόσο η αυθεντικότητα του βιώματος μπορεί να γίνει ποίηση και πώς...
Μεταμορφώσεις του βιώματος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι μεταφορές της εβραϊκότητας
Ο συγγραφέας συνδυάζει την κοινωνική κριτική με το μαύρο χιούμορ, τη ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας με την ποιητική σύλληψη αυτής και δημιουργεί ένα μυθιστόρημα πολυπρισματικό, πολυφωνικό και...
Οι μεταφορές της εβραϊκότητας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αναμνήσεις από τα μελλοντικά, ελπίδες από τα περασμένα
Ο Μαρξ, ο Ράιχ, ο Τσε, ο Μπρεχτ, ο Σαββόπουλος, ο Χάκκας, ο Λένον και ο Λένιν, όλα χωρούσαν και έμπαιναν στην ημερήσια διάταξη. Και στα χρόνια της χούντας το «επαναστατικό καθήκον» ταυτίστηκε με τους χτύπους...
Αναμνήσεις από τα μελλοντικά, ελπίδες από τα περασμένα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πληγή και επούλωση
Αν και η παλέτα του συγγραφέα έχει επιλέξει τις σκοτεινές αποχρώσεις, το σφρίγος της γλώσσας και η ευφάνταστη και συχνά ποιητική εικονοποιία φωτίζουν με τις δικές τους ζωηρές αναλαμπές το κείμενο.
Πληγή και επούλωση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εικασία με αποδείξεις
Η Ολγα Πετροπούλου, πάντοτε με καθαρό μυαλό και απολύτως συνεκτική επιχειρηματολογία, έχει τη λύση και χάρη στην εικασία 3ν+1 επιλύει τον γρίφο σε αυτό το μυθιστόρημα, στο οποίο μέσα από καθεμιά ιστορία...
Εικασία με αποδείξεις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας