• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 9.0°C / 13.0°C
    2 BF
    84%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 9.8°C / 12.8°C
    3 BF
    84%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.6°C / 14.4°C
    3 BF
    74%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.9°C / 9.4°C
    1 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 7.9°C
    4 BF
    87%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.6°C / 10.4°C
    1 BF
    96%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.4°C / 6.8°C
    0 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    2 BF
    80%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 12.5°C
    2 BF
    94%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 11.2°C
    2 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 14.4°C / 14.4°C
    4 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.2°C / 11.2°C
    4 BF
    73%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    5 BF
    81%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 11.1°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.5°C / 11.7°C
    0 BF
    85%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 14.8°C / 16.0°C
    1 BF
    84%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 12.7°C
    0 BF
    93%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    2 BF
    81%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.3°C / 12.8°C
    2 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 7.9°C
    1 BF
    93%

ΜΑΡΙΑ ΦΑΚΙΝΟΥ, Κλίμακα Μπόγκαρτ | Σελ. 222, Εκδόσεις Αντίποδες, 2022

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Κλίμακα της μοναξιάς

  • A-
  • A+
Ο ήρωας της Φακίνου είναι καμωμένος από κοινοτοπίες. Μένει στον πόνο. Ζει στον μύθο του. Τόση ερημιά τρομάζει, αλλά η Φακίνου με την επιδέξια γραφή της ήταν αποφασισμένη να μας τη δείξει όλη, χωρίς οάσεις.

Η Κλίμακα Μπόγκαρτ της Μαρίας Φακίνου είναι μια ευρηματική ονομασία μέτρησης των ιδιοτήτων της μνήμης. «Να ‘χες ένα όνομα να το ‘δινες στην κλίμακα της μνήμης (…) να μετρούσαν το βάρος, το βρασμό, το θυμό της μνήμης στην κλίμακα που θα ‘χε το όνομά σου…». Ενας άντρας σ’ ένα παραθαλάσσιο χωριό, κάποιο μεσημέρι Ιανουαρίου του ‘18, φαντασιώνεται ότι επινόησε την κλίμακα της μνήμης με το επώνυμο του γνωστού ηθοποιού. Αν και ο αφηγητής σταθερά απευθύνεται σ’ αυτόν σε δεύτερο πρόσωπο, η νουβέλα μοιάζει με εσωτερικό μονόλογο, έναν απολογισμό του εαυτού του, μια κατάθεση της δυνατότητας της μνήμης να ανασυνθέτει τη ζωή του. Η τεχνική άλλωστε των μισοτελειωμένων προτάσεων με παρεμβολές πλάγιων φράσεων δυναμώνει τούτη την αίσθηση.

Μετά την Ανατομία Κόρης (ομοίως από τις Εκδόσεις Αντίποδες), η Φακίνου παρουσιάζει πάλι μια πυκνότατη νουβέλα. Και αν στην πρώτη υπήρχε μεταξύ άλλων ένας εστιασμός στη σχέση μητέρας-κόρης, αυτή η νουβέλα της μιας ανάσας, των ελάχιστων σημείων στίξης και των ατελών παραγράφων, αφορά τη σχέση του πατέρα με την κόρη του, που καθορίζεται από την άρνηση της τελευταίας να του μιλήσει για δώδεκα χρόνια. Πώς μπορεί ένας πατέρας να ζήσει με αυτή τη συνθήκη; Πώς μπορεί να δικαιολογήσει στον εαυτό του μια συγγένεια που τείνει στην απόρριψη;

Με τον μόνο τρόπο που γνωρίζει η μοναξιά, τη μνήμη. Ο άντρας της Φακίνου είναι μόνος και η συγγραφέας χαρτογραφεί τον εσωτερικό ρυθμό της μοναξιάς του. Πρώτα η γνωριμία με τη γυναίκα του και ο γάμος, «παντρευτήκατε λίγους μήνες μετά, στενός κύκλος, έφαγαν οι δυο οικογένειες μαζί σαν να κήδευαν κάποιον δικό τους». Μετά η γέννηση της κόρης του, «από το χωριό ήρθε μόνο η μάνα της γυναίκας σου (…), τα όνειρα που κόβονταν μαχαίρι μόλις έμπαινες εσύ».

Αργότερα η αποκάλυψη του παρελθόντος, η φυγή της κόρης του, τα ψέματα για τον πατέρα της («ναυτικός, έλειπε συχνά από το σπίτι») και ο θάνατος της γυναίκας του. Σε αυτή τη διαβαθμισμένη στην κλίμακα μνήμης Μπόγκαρτ αλληλουχία γεγονότων, η αφηγηματική φωνή παρεμβαίνει για να κάμψει την προσπάθεια του άνδρα να αποξενώσει αυτά που δεν θα ήθελε ο ίδιος: «Και σε τι ωφελούν οι αναμνήσεις, η νοσταλγία; Νοσταλγία ίσον τέλμα, προσκόλληση στα παλιά, το μυαλό, η καρδιά πρέπει να καθαρίζουν, κάθε τόσο ν’ ανοίγουμε τα παράθυρα, αέρας να μπαίνει για το καινούργιο, ειδικά αν το παλιό βρωμάει...».

Η πλάγια γραφή της Φακίνου σε εκφράσεις-κλειδιά, όπως «χέρια καθαρά, καθαρές δουλειές», «ποτέ δεν άγγιξα γυναίκα», «ο οφθαλμός της επαναστάσεως», αποτελούν σήματα της αφήγησης που υπονοεί ένα βρόμικο παρελθόν και απεικονίζεται από μια φωτογραφία με τη στολή ειδικών καθηκόντων στη στρατιωτική του θητεία κατά τη διάρκεια της επταετίας. Αυτό το παρελθόν των μισόλογων και των λοξών βλεμμάτων, δικαιολογημένο από τη γυναίκα του που ποτέ δεν τον αμφισβήτησε («τον άνθρωπό σου τον δέχεσαι με τα καλά του και τα κακά του»), στο πλαίσιο βέβαια της πατριαρχικής οικογένειας, ξυπνά ασυγχώρητο πλέον από την κόρη του. Η σύγκρουση είναι η αναπόφευκτη τελετή της μνήμης των άλλων που δεν χρειάζονται αστείες ονομασίες ούτε παιχνίδια με λέξεις για να τη συντηρήσουν.

Ο ήρωας της Φακίνου είναι καμωμένος από κοινοτοπίες. Ακόμη και αυτή η σύγκρουση δεν παίρνει διαστάσεις τραγωδίας. Μένει στον πόνο που προκαλεί το αντίδωρο, «τίποτα δεν σου στέρησα, σε μεγάλωσα, σε σπούδασα και μετά σ’ έχασα». Ζει στον μύθο του με τις προσωπικές του διαστρεβλώσεις για ό,τι τον βόλευε όπως τον βόλευε. Ακόμη και τις εκδοχές των επισημάνσεων του θανάτου του τις αναλογίζεται χωρίς καμιά ιδιαίτερη έξαρση, διαζευκτικά, σαν να είναι όλες πιθανές. Τόση ερημιά τρομάζει, αλλά η Φακίνου με την επιδέξια γραφή της ήταν αποφασισμένη να μας τη δείξει όλη, χωρίς οάσεις.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αυτογνωσία συλλογικής μνήμης
Λάθος είναι και να θεωρήσουμε ότι διαβάζουμε το βιβλίο ενός ρομαντικού. Στην πραγματικότητα, μιλώντας για το παρελθόν, ο συγγραφέας μιλάει για το παρόν του – αναζητά τα στοιχεία που τον καθόρισαν, γράφει ένα...
Αυτογνωσία συλλογικής μνήμης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταμορφώσεις του βιώματος
Η Βογιατζόγλου, ακολουθώντας το μοντερνιστικό παράδειγμα, δίνει μια παραδειγματικά θετική απάντηση στο διαρκώς επανερχόμενο ερώτημα αν και κατά πόσο η αυθεντικότητα του βιώματος μπορεί να γίνει ποίηση και πώς...
Μεταμορφώσεις του βιώματος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι μεταφορές της εβραϊκότητας
Ο συγγραφέας συνδυάζει την κοινωνική κριτική με το μαύρο χιούμορ, τη ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας με την ποιητική σύλληψη αυτής και δημιουργεί ένα μυθιστόρημα πολυπρισματικό, πολυφωνικό και...
Οι μεταφορές της εβραϊκότητας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αναμνήσεις από τα μελλοντικά, ελπίδες από τα περασμένα
Ο Μαρξ, ο Ράιχ, ο Τσε, ο Μπρεχτ, ο Σαββόπουλος, ο Χάκκας, ο Λένον και ο Λένιν, όλα χωρούσαν και έμπαιναν στην ημερήσια διάταξη. Και στα χρόνια της χούντας το «επαναστατικό καθήκον» ταυτίστηκε με τους χτύπους...
Αναμνήσεις από τα μελλοντικά, ελπίδες από τα περασμένα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Υπηρέτες δύο αφεντάδων
Τον αχανή υβριδικό χώρο της τεκμηριωτικής λογοτεχνίας περιδιαβάζει ο Κώστας Καβανόζης, με έμφαση στα κείμενα που μυθιστο­ριοποιούν την πραγματικότητα καταργώντας τα όρια
Υπηρέτες δύο αφεντάδων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας