Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το αναντικατάστατο παρελθόν

Στην καρδιά της «Γυναίκας στη σκάλα» φαίνεται να βρίσκεται η αντίληψη ότι κάθε στιγμή αντιπροσωπεύει μια μεγάλη βεντάλια από δυνατότητες

Μ. ΦΑΪΣ

Το αναντικατάστατο παρελθόν

  • A-
  • A+

Με το τελευταίο του μυθιστόρημα ο Μπέρναρντ Σλινκ, στη ρέουσα και ακριβή μετάφραση του Απόστολου Στραγαλινού, επανέρχεται στο ζήτημα της μνήμης και της διαχείρισης του παρελθόντος. Ενώ όμως στο έργο που τον έκανε παγκοσμίως γνωστό, το μυθιστόρημα «Διαβάζοντας στη Χάννα», η εστίαση εντοπιζόταν κυρίως στην προβληματική της συλλογικής μνήμης και του συλλογικού τραύματος, στο τελευταίο του βιβλίο ο Σλινκ καταπιάνεται με τα ζητήματα της ατομικής μνήμης και των ανεξόφλητων λογαριασμών του υποκειμένου με το παρελθόν του.

Στο πρώτο μέρος του μυθιστορήματος, ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής και κεντρικός ήρωας ανατρέχει σε μια ιστορία από το παρελθόν και τη νεότητά του, όπου ως νέος δικηγόρος είχε χειριστεί μια περίεργη υπόθεση πνευματικών δικαιωμάτων – μια διαμάχη ανάμεσα σε έναν νεαρό ζωγράφο και έναν πλούσιο πελάτη του, που του είχε αναθέσει να φιλοτεχνήσει το πορτρέτο της αγαπημένης του.

Ο ζωγράφος ερωτεύτηκε το μοντέλο του και στη συνέχεια ακολούθησε μια διαμάχη για την κυριότητα του πορτρέτου και για τη δυνατότητα του ιδιοκτήτη του και του δημιουργού του να επιφέρουν αλλαγές επ’ αυτού. Στη διένεξη ενεπλάκη και ο κεντρικός ήρωας, στον οποίον ανατέθηκε να συντάξει ένα εξωφρενικό συμβόλαιο: ο ζωγράφος θα έπαιρνε πίσω τον πίνακά του και ο επιχειρηματίας θα έπαιρνε πίσω την αγαπημένη του – που απεικονιζόταν στον πίνακα.

Ο αφηγητής ερωτεύτηκε επίσης τη «γυναίκα στη σκάλα» και αφέθηκε να χρησιμοποιηθεί από αυτήν στο σχέδιό της να κλέψει η ίδια τον πίνακα και να εξαφανιστεί εγκαταλείποντας τους δύο αντίζηλούς της, αλλά και τον ίδιο τον νεαρό δικηγόρο.

Ηδη από την ανάπτυξη της πλοκής στο πρώτο μέρος διαφαίνεται ανάγλυφα η θεματική του μυθιστορήματος. Ο πίνακας δεν αντιμετωπίζεται τόσο ως αισθητικό γεγονός όσο ως ιδεατή αποκρυστάλλωση μιας στιγμής του παρελθόντος, ενώ καθένας από όσους συνέβαλαν στη δημιουργία του –ο ζωγράφος, το μοντέλο και ο πελάτης που το παρήγγειλε– διεκδικούν για λογαριασμό τους μια προνομιακή σχέση με το παρελθόν αυτό.

Η συγκεκριμένη προβληματική αναπτύσσεται περαιτέρω στο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος, κατά το οποίο, δεκαετίες αργότερα, οι τρεις άντρες και η γυναίκα συναντώνται σε μια απομακρυσμένη ακτή της Αυστραλίας, όπου κατοικεί πλέον η τελευταία.

Οι παλιές διαμάχες αναβιώνουν σε μια ατμόσφαιρα που ακροβατεί ανάμεσα στο τραγικό και το κωμικό, ενώ μήλον της έριδος εξακολουθεί να αποτελεί ο πίνακας και το παρελθόν που υποτίθεται ότι αυτός αντιπροσωπεύει κατά τρόπο αυθεντικό.

Φυσικά, καθένας από τους τέσσερις ήρωες έχει διαγράψει τη δική του τροχιά μέσα στον χρόνο, διαψεύδοντας ή επιβεβαιώνοντας τις προσδοκίες του ξεκινήματος της ζωής τους. Χωρίς να διαθέτουν ουσιαστικά μέλλον, το παρελθόν είναι το μόνο που τους έχει απομείνει: «Για όλα όσα ήταν μπροστά μου, ήμουν αντικαταστάσιμος. Αναντικατάστατος ήμουν μόνο για ό,τι βρισκόταν πίσω μου», όπως το θέτει ο αφηγητής στην αρχή του βιβλίου.

Στην καρδιά της «Γυναίκας στη σκάλα» φαίνεται να βρίσκεται η αντίληψη ότι κάθε στιγμή αντιπροσωπεύει μια μεγάλη βεντάλια από δυνατότητες. Ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος, φτάνοντας στο τέλος της ζωής του, την αναστοχάζεται όχι μόνο ως μια δεδομένη διαδοχή γεγονότων, αλλά και ως την ακύρωση όλων των ενδεχόμενων εναλλακτικών.

Ταυτόχρονα, οι δρόμοι που δεν ακολούθησε μοιάζει να τον εξηγούν το ίδιο πειστικά όσο και οι πραγματοποιημένες επιλογές του. Ετσι, στο συγκινητικό τρίτο μέρος του βιβλίου, όταν αφηγείται δίκην παραμυθιού στην ετοιμοθάνατη Ιρένε φανταστικές σκηνές από την κοινή ζωή που δεν έζησαν ποτέ μαζί, δεν ψηλαφεί μόνο τις διαφορετικές τροχιές που δεν διέγραψε, αλλά και τους διαφορετικούς εαυτούς, τους οποίους δεν μπόρεσε ποτέ να ενσαρκώσει.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας