• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    28°C 25.8°C / 31.6°C
    3 BF
    36%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    31°C 27.7°C / 32.5°C
    3 BF
    32%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.0°C / 30.9°C
    3 BF
    50%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 24.2°C / 28.9°C
    3 BF
    34%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    3 BF
    64%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    30°C 26.0°C / 31.6°C
    2 BF
    38%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    22°C 22.4°C / 22.4°C
    1 BF
    46%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.3°C / 28.3°C
    2 BF
    38%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 21.0°C / 27.7°C
    2 BF
    57%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 22.9°C / 26.9°C
    1 BF
    34%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.4°C / 25.8°C
    2 BF
    43%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 20.1°C / 20.1°C
    2 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    4 BF
    69%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    30°C 29.9°C / 30.1°C
    2 BF
    28%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    31°C 25.5°C / 31.6°C
    3 BF
    30%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.7°C / 22.8°C
    5 BF
    61%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    31°C 25.4°C / 31.8°C
    2 BF
    18%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 26.3°C / 26.3°C
    1 BF
    44%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    29°C 26.2°C / 29.7°C
    3 BF
    50%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    24°C 24.5°C / 24.5°C
    2 BF
    53%

Παρά την ανάγκη της γυναίκας, πάλι για τον κόσμο του άντρα πρόκειται

ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

This is a man’s world

  • A-
  • A+

Η κορόνα του Τζέιμς Μπράουν πέφτει στο φωνήεν, «this is a ma-an’s world», για να καταλήξει: «but it would be nothing without a woman or a girl». Μη σας απατά αυτή η ευφάνταστη λυρική ουρά. Παρά την ανάγκη της γυναίκας, πάλι για τον κόσμο του άντρα πρόκειται.

Το χαρτόκουτο του Κώστα Καβανόζη είναι ένα μυθιστόρημα σεξουαλικής αγωγής. Παρακολουθούμε τη ζωή του ήρωα Χρήστου από τα πρώτα εφηβικά του χρόνια, από τη στιγμή που άρχισε να αυνανίζεται, μέχρι τη στιγμή που μαθαίνει ότι πρόκειται να γίνει πατέρας. Τα ενδιάμεσα στάδια, αναμενόμενα. Παιχνίδια με γειτονοπούλες σε σκοτεινά δωμάτια, έρωτες με συμμαθήτριες, επισκέψεις σε οίκους ανοχής, φτιαξίματα, χωρισμοί. Ποιος άντρας δεν έχει ανάλογες ιστορίες να διηγηθεί;

Ακολουθώντας την ποιητική του αντικειμένου που εισήγαγε ο Πεντζίκης στην Αρχιτεκτονική της σκόρπιας ζωής (1963), ο Καβανόζης στήνει αριστοτεχνικά το σκηνικό της ανάμνησης γύρω από ένα χαρτόκουτο. Ο κεντρικός ήρωας σκαλίζει τα περιεχόμενά του, τα οποία απαριθμεί αλφαβητικά (και φετιχιστικά) σε λίστα σε ένα από τα καταληκτικά κεφάλαια του βιβλίου: αποτελέσματα εξετάσεων αφροδίσιων νοσημάτων, εισιτήρια από συναυλίες, έλεγχοι προόδου, γραψίματα, ραβασάκια, μασημένες από κορίτσια τσίχλες, τρίχες από γεννητικά όργανα, κοριτσιών φυσικά.

Ο χρόνος χωρίζεται στα δύο, στην εποχή που ο ήρωας δεν είχε ακόμα «γαμήσει» και στη μετέπειτα εποχή. Η αφήγηση εσκεμμένα λαφυραγωγεί την πράξη του έρωτα: τα σωματικά κατάλοιπα των παρτενέρ κείνται στο χαρτόκουτο των αναμνήσεων. Τα αντικείμενα αυτά πυροδοτούν αφηγήσεις, μεμονωμένες και ανεξάρτητες, επεισόδια βίου που φωτίζονται και σβήνουν. Οι αναμνήσεις αποδεικνύονται εξίσου απτές με ένα παλιό ξεθωριασμένο σημείωμα που πλύθηκε κάποτε στο πλυντήριο με ένα τζιν παντελόνι. Η αποσπασματικότητά τους κάνει το βιβλίο ως εμπεδωμένο σύνολο να μπορεί ανά πάσα στιγμή να αναλυθεί στα συστατικά του μέρη: τα κεφάλαια διαβάζονται και αυτόνομα.

Ο τρόπος που ο Καβανόζης αφηγείται το βιωμένο γεγονός αποκαλύπτει ότι η ανάμνηση δεν εστιάζει σε συγκεκριμένο σημείο. Δεν υπάρχει η βεβαιότητα του μεταβατικού ρήματος που θέλει αντικείμενο: θυμάμαι κάτι. Σαν διάταξη αστερισμού η μνήμη μετακινείται ταυτόχρονα σε πολλές κατευθύνσεις, για να επιστρέψει τελικά στο κέντρο, που πάντα είναι ένα τραύμα, ένα αισθηματικό αγκίστρωμα. Στο κεφάλαιο «Τροχός» η μνήμη σταματάει σε μια φωτογραφία του πατέρα που κάνει το σήμα της νίκης πάνω στο φορείο που τον οδηγεί στο νοσοκομείο για εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς. Η εικόνα αυτή συμπλέκεται με δυο άλλες, ένα κοτοπουλάκι από αυτά που πουλάνε το Πάσχα και συνήθως δεν ζουν πολύ και μια εκδρομή όπου ο Χρήστος αρρώστησε. Ολα αυτά συστεγάζονται στην έκταση μιας φράσης που δείχνει έντεχνα και πλαγιομετωπικά την κατάληξη του πατέρα: «Απ’ την εγχείρηση του πατέρα μου χρόνια πριν, και πίου πίου, το σήμα τότε τους έκανα, πάνω σε ξυλοκρέβατο ξαπλωτός».

Η αφήγηση είναι διάστικτη με φωτογραφίες που δείχνουν σκηνικά παρόμοια με αυτά της αφήγησης. Οπως και στα μυθιστορήματα του Ζέμπαλντ που επενδύονται φωτογραφικά, οι εικόνες εδώ δεν τεκμηριώνουν την αληθοφάνεια της αφήγησης πολιτογραφώντας την ως αυτοβιογραφική. Δεν γνωρίζουμε από ποιον και πότε είναι παρμένες, ποιον απεικονίζουν. Δεν υπάρχουν λεζάντες. Σχετίζονται με την αφήγηση με τρόπο πλαγίως εικονογραφικό, δημιουργούν ωστόσο ταυτόχρονα μια αυτόνομη αφήγηση.

To θέμα του μυθιστορήματος το συνδέει με μια σειρά άλλα που συμπλέκουν τη μνήμη και τη σεξουαλική αφύπνιση, με πρόσφατο το πολύτροπο παράδειγμα Κτερίσματα (Πατάκης, 2012) του Μισέλ Φάις, που επίσης επενδύεται με φωτογραφίες. Ο Καβανόζης προσθέτει στην παράδοση του είδους το ανατρεπτικό χιούμορ του που πολλές φορές φτάνει στα όρια της φάρσας: κορυφαία σκηνή είναι αυτή όπου ο ήρωας στο κέντρο εξωσωματικής γονιμοποίησης σκοντάφτει κρατώντας το κυπελλάκι όπου έχει εναποθέσει το σπέρμα του.

Το ύφος του Καβανόζη, ειδικά οι συντακτικές υπερβάσεις του, θυμίζει έντονα Γιάννη Σκαρίμπα: «Και σκόρπισε ύστερα η αγέλη και μόνοι τον δρόμο για το σπίτι τους πήραν. Και το τρόλεϊ πρώα στο πεζοδρόμιο περίμεναν – από το βάθος που ερχόταν – να περάσει κι αργά ερχόταν όμως εκείνο (κι ούτε που έφτανε) με τις κεραίες του στα σύρματα να τσουλάνε. Και φλόγιζε απέναντι το παράθυρό τους από το σούρουπο κι ακόμα η γριά μαρμαρωμένη, σκεφτόμουν, πίσω από το τζάμι θα έστεκε». Οι λυρικές πυκνώσεις του κειμένου αποδεικνύονται αξιοθαύμαστες, όπως αξιοθαύμαστη είναι και η κατασκευή του, που στηρίζεται στο πρόσχημα της αυτοβιογραφίας.

Η εμμονή, ωστόσο, στο ύφος, έχω την αίσθηση πως ενίοτε αποβαίνει σε βάρος του χαρακτήρα, ο οποίος δεν εξελίσσεται ουσιαστικά από τα εφηβικά του χρόνια μέχρι την περίοδο της ωριμότητάς του. Δεν βλέπουμε σημαντικές διαφοροποιήσεις στον τρόπο σκέψης του, ούτε στην αντιμετώπιση της σεξουαλικότητάς του. Αν το κέντρο σχήματος του χαρακτήρα είναι η παρατεταμένη του εφηβεία, ο εγκλωβισμός του σε αυτήν λόγω της συντηρητικής του ανατροφής σε μια κλειστή επαρχιακή κοινωνία, στοιχεία που δίνονται στην αρχή του μυθιστορήματος, τότε λείπουν από τη συνέχειά του οι προϋποθέσεις που δείχνουν γιατί ο Χρήστος, ικανός κατά τα άλλα στοχαστής και ποιητής, αδυνατεί να απεμπλακεί από τους δαίμονές του.

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
Το βραβευμένο βιβλίο (Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ, 2018) της Σίγκριντ Νιούνεζ προκάλεσε κριτικές και συζητήσεις με τον θάνατο και το μελαγχολικό πένθος να είναι από τα βασικά θέματά του.
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας