• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 16.4°C / 18.2°C
    2 BF
    88%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 12.5°C / 17.3°C
    2 BF
    87%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.4°C / 18.0°C
    1 BF
    88%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 12.2°C / 12.9°C
    3 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 15.7°C / 16.9°C
    4 BF
    88%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.3°C / 14.0°C
    1 BF
    91%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.5°C / 10.4°C
    0 BF
    82%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.3°C / 16.3°C
    2 BF
    86%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 14.9°C / 19.7°C
    4 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 17.9°C
    4 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.8°C / 18.8°C
    3 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.2°C / 16.2°C
    3 BF
    83%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    4 BF
    88%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 15.7°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 13.5°C / 17.8°C
    1 BF
    67%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 19.9°C
    2 BF
    78%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.7°C / 18.3°C
    0 BF
    65%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 12.3°C / 15.5°C
    0 BF
    93%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 13.1°C / 16.2°C
    1 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.8°C / 9.8°C
    1 BF
    96%

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Α. ΓΕΩΡΓΑΣ. Γλωσσάρι στο έργο του Νίκου Καζαντζάκη. Λεξικό σελ. 917. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2022

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Λεξιθήρας, λεξιπλάστης, πολυσυλλεκτικός

  • A-
  • A+
Η αλήθεια είναι ότι η γλώσσα του Καζαντζάκη είναι τεχνητή. Ποτέ δεν υπήρξε, ούτε στον προφορικό ούτε στον γραπτό λόγο, έξω από την καζαντζακική ιδιόλεκτο.

«Είπε, μα δεν τινάχτηκε η καρδιά στο αντραλεμένο στήθος. / Αχνιζε ακόμα μες στ’ αρθούνια του της νιοσφαγής ο χόχλος, / κι ακόμα τη γυναίκα του βιγλάει στα νέα κορμιά μπλεγμένη» (Α 108-110): Στους τρεις αυτούς στίχους της καζαντζακικής «Οδύσειας» ο αναγνώστης πιθανόν θα έχει ήδη εντοπίσει πέντε άγνωστες λέξεις (αντραλεμένο, αρθούνια, νιοσφαγής, χόχλος, βιγλάει), με αποτέλεσμα να βλέπει γλωσσικά τείχη να ορθώνονται μπροστά του, τείχη που τον εμποδίζουν στην απρόσκοπτη ανάγνωση και κατανόηση του πολύστιχου αυτού έπους.

Ως τώρα, θα μπορούσε μόνο να συμβουλευτεί το γλωσσάρι που ο ίδιος ο Νίκος Καζαντζάκης είχε τοποθετήσει στο τέλος της πρώτης έκδοσης, το 1938. Ή να καταφύγει σε λεξιλογικούς αρωγούς, όπως τον Παντελή Πρεβελάκη, ο οποίος είχε συντάξει κι αυτός έναν βοηθητικό κατάλογο λέξεων. Ή πιο εμβριθώς να ψάξει φιλολογικές και γλωσσολογικές μελέτες για τη γλώσσα του Κρήτα συγγραφέα, από τον Αιμίλιο Χουρμούζιο, τον Βασίλειο Λαούρδα, τον Νικόλαο Ανδριώτη, τον Βασίλειο Μανδηλαρά, τον Θανάση Πετσάλη-Διομήδη, τον Αγαπητό Τσομπανάκη και την Ελευθερία Γιακουμάκη έως την Ειρήνη Φιλιππάκη-Warburton, τον Alexander Sideras, τον Εμμανουήλ Κριαρά, τον Νίκο Μαθιουδάκη και τον Χριστόφορο Χαραλαμπάκη.

Τώρα, όμως, στον προκείμενο πολυσέλιδο τόμο μπορεί κανείς να βρει συγκεντρωμένα 15.000 λήμματα που περιλαμβάνουν σπάνιες, διαλεκτικές, νεότευκτες ή σημασιολογικά ιδιαίτερες λέξεις. Κι αυτός ο γλωσσικός οδηγός καλύπτει όχι μόνο την εξεζητημένη «Οδύσσεια», αλλά και τα μυθιστορήματα, τα ταξιδιωτικά, τα θεατρικά και λοιπά βιβλία του Ν. Καζαντζάκη, όπως και μερικά άλλα μεμονωμένα κείμενά του ή τις μεταφράσεις του. Επομένως, μια τέτοια τιτάνια προσπάθεια είναι χρήσιμη τόσο για τον απλό αναγνώστη, που θέλει άμεσες πληροφορίες, όσο και για τον ενεργό καζαντζακιστή αλλά και τον επίμονο μεταφραστή, που θα μπορεί να καταλάβει εύκολα και γρήγορα το νόημα και τη χρήση της εκάστοτε λέξης μέσα στα καζαντζακικά συμφραζόμενα.

Η αλήθεια είναι ότι η γλώσσα του Καζαντζάκη είναι τεχνητή. Ποτέ δεν υπήρξε, ούτε στον προφορικό ούτε στον γραπτό λόγο, έξω από την καζαντζακική ιδιόλεκτο. Είναι ένα συμπίλημα –πάνω στο δημοτικό της υπόβαθρο– πολλών κρητικών και άλλων διαλεκτικών λέξεων, αλλά και νεόπλαστων τύπων που κατασκεύασε αναλογικά ο ίδιος ο συγγραφέας. Ο τελευταίος, υπέρμαχος της υπερβολής σε όλες της τις εκφάνσεις, αναζήτησε τη σπάνια λέξη, έφτιαξε δικές του σύνθετες και πολυσύνθετες, τέντωσε το εκφραστικό του όργανο όσο μπορούσε, λιγότερο στα πεζά του κείμενα και περισσότερο στα ποιητικά. Η «Οδύσεια» λ.χ. με τον δεκαεπτασύλλαβο στίχο της ήταν πρόσφορη να ενσωματώσει απρόσμενους πολυσύλλαβους και ασυνήθιστους τύπους, γραμματικά και σημασιολογικά καινοφανείς, και γι’ αυτό ο ποιητής έχυσε στο καλούπι της τα ευρήματα από τις λεξιθηρικές του αναζητήσεις και τις λεξιπλαστικές του απόπειρες.

Το γλωσσάρι του Β. Γεώργα έρχεται να οργανώσει όλο αυτό το υλικό σε αλφαβητική σειρά, ώστε ο οποιοσδήποτε να προσπελάζει το καζαντζακικό σώμα με μεγαλύτερη άνεση. Σε κάθε λήμμα δίνεται η σημασία της λέξης και η παραπομπή της στο συγκεκριμένο έργο όπου συναντάται, με μικρό απόσπασμα μάλιστα, ώστε να φαίνεται ακριβώς το νόημά της, ενώ προστίθεται και η ετυμολογία της. Δεν λείπουν λήμματα με κύρια ονόματα (ανθρωπωνύμια, τοπωνύμια κ.λπ.) και ιδιαίτερα λεκτικά σύνολα που αποδίδουν περιφραστικά μία σημασία.

Θα περίμενα, ωστόσο, ειδικά λόγω της ιδιότυπης πολυσυλλεκτικής γραφής του Ν. Καζαντζάκη, να υπάρχουν και ενδείξεις για την προέλευση κάθε λέξης, αν είναι δηλαδή διαλεκτική (και από ποιο μέρος και κείμενο αντλημένη), ή αν είναι νεολογισμός του ίδιου του στοχαστή συγγραφέα.

Το «Γλωσσάρι στο έργο του Νίκου Καζαντζάκη» είναι έργο ζωής, που αποδελτιώνει, ερμηνεύει και ταξινομεί έναν μεγάλο πλούτο λέξεων, και γι’ αυτό είναι χρήσιμο, τόσο από λογοτεχνική άποψη, ως βοήθημα δηλαδή στην ανάγνωση του «Ζορμπά» ή των «Τερτσινών», αλλά και γλωσσολογική, ως βάση για περαιτέρω διερεύνηση της δημοτικής και διαλεκτικής μας παράδοσης.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Χριστιανισμός: αφανίζοντας Αθήνα και Ρώμη
Η Nixey μεθοδικά παρουσιάζει όχι μόνο περιθωριακούς ασκητές και αγίους, αλλά κεντρικά πρόσωπα της Εκκλησίας να δημιουργούν το νέο κλίμα φανατισμού και μισαλλοδοξίας της εποχής.
Χριστιανισμός: αφανίζοντας Αθήνα και Ρώμη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η περιπλάνηση ως καταγραφή και θεραπεία
Παρά τη φαινομενική απλότητα στην κατασκευή, η αφήγηση του Τζούλιους παρασέρνει τον αναγνώστη σε μια περιπλάνηση, πετυχαίνοντας αργά και σταθερά να τον χαλαρώσει και να του ξυπνήσει τη διάθεση για λίγη άσκοπη...
Η περιπλάνηση ως καταγραφή και θεραπεία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μνημολόγιο για μία πόλη
Για όλους, αστούς και μη, η Σμύρνη, όπου η Ανατολή και η Δύση βρίσκονται σε συνεχή δημιουργικό διάλογο, είναι ο τόπος καταγωγής, με την έννοια της πατρίδας, πατρίδας κοινής.
Μνημολόγιο για μία πόλη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η καρτεσιανή μετα-ηθική
Ο Ντεκάρτ είχε πριν απ’ όλα ως αρχή του το Larvatus prodeo («προχωρώ μεταμφιεσμένος») – συνθήκη επιβίωσης σε έναν διανοητικά και πολιτικά ταραγμένο κόσμο.
Η καρτεσιανή μετα-ηθική
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αυτογνωσία συλλογικής μνήμης
Λάθος είναι και να θεωρήσουμε ότι διαβάζουμε το βιβλίο ενός ρομαντικού. Στην πραγματικότητα, μιλώντας για το παρελθόν, ο συγγραφέας μιλάει για το παρόν του – αναζητά τα στοιχεία που τον καθόρισαν, γράφει ένα...
Αυτογνωσία συλλογικής μνήμης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταμορφώσεις του βιώματος
Η Βογιατζόγλου, ακολουθώντας το μοντερνιστικό παράδειγμα, δίνει μια παραδειγματικά θετική απάντηση στο διαρκώς επανερχόμενο ερώτημα αν και κατά πόσο η αυθεντικότητα του βιώματος μπορεί να γίνει ποίηση και πώς...
Μεταμορφώσεις του βιώματος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας