• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.1°C / 25.7°C
    3 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 20.4°C / 24.2°C
    1 BF
    77%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.0°C / 25.5°C
    1 BF
    61%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    19°C 19.3°C / 19.3°C
    2 BF
    53%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 21.3°C
    0 BF
    94%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.6°C / 23.0°C
    0 BF
    83%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    19°C 19.0°C / 19.8°C
    1 BF
    60%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.8°C / 22.8°C
    2 BF
    62%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.7°C / 24.3°C
    3 BF
    72%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    2 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.8°C / 23.8°C
    2 BF
    64%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.2°C / 21.2°C
    2 BF
    74%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.4°C / 24.4°C
    3 BF
    78%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 20.7°C / 21.9°C
    0 BF
    78%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    24°C 19.5°C / 24.9°C
    1 BF
    62%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 24.3°C / 24.8°C
    3 BF
    50%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.3°C / 25.4°C
    0 BF
    67%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.6°C / 21.6°C
    0 BF
    84%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.7°C / 23.3°C
    1 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.2°C / 20.2°C
    0 BF
    66%

ΕΝΖΟ TRAVERSO. Ιδιότυπα παρελθόντα. Το «εγώ» στη γραφή της ιστορίας. Μετάφραση: Νίκος Κούρκουλος σελ. 216. Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2021

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ιστορία, από τη μαρτυρία στη «σέλφι»

  • A-
  • A+
Η σκοπιά του παρόντος έχει πάψει να είναι απλώς το υποκειμενικά φορτισμένο σημείο στο οποίο στέκεται ο ιστορικός, για να προβληθεί στο ίδιο το παρελθόν, μαζί με τον φορέα του, τον συγγραφέα-αφηγητή.

Ιστορικός των ιδεών που δεν έκρυψε ποτέ το ενδιαφέρον του για τις τάσεις και τις διαμάχες του σιναφιού του, ο Εντσο Τραβέρσο, στο νέο του βιβλίο με τίτλο Ιδιότυπα παρελθόντα και (δηλωτικό) υπότιτλο Το «εγώ» στη γραφή της ιστορίας , φαίνεται να βρίσκει το πεδίο όπου συνενώνονται οι δύο κεντρικές του μέριμνες: ανατέμνοντας το διανοητικό και πολιτισμικό σύμπλεγμα που κάνει το εγώ των συγγραφέων να έρχεται ορμητικά στο προσκήνιο στις σύγχρονες, μυθοπλαστικές ή επιστημονικές αφηγήσεις της ιστορίας, δικαιώνει στα μάτια ενός ευρύτερου κοινού την αποστολή του ως ιστορικού της ιστοριογραφίας, ο οποίος, αν επιμένει να διακονεί την αναστοχαστική συνείδηση του κλάδου του, είναι πρωτίστως για να κάνει τους αποδέκτες και χρήστες της ιστοριογραφίας πιο καχύποπτους απέναντι σε ό,τι τους προσφέρεται σήμερα ως «ιστορία»: μια αντικειμενικότητα που είναι απ’ άκρου εις άκρον υποκειμενιστική, «εγωλογική», σαν να μη νοείται πια ιστορική πραγματικότητα σε τρίτο πρόσωπο.

Ιστορία της ιστοριογραφίας σημαίνει να κάνεις φανερό το παροντικό υπόβαθρο από το οποίο γράφονται οι αφηγήσεις για το παρελθόν· και η όλως ιδιότυπη σημερινή συγκυρία έγκειται σε αυτήν ακριβώς την καινοφανή ταύτιση: η σκοπιά του παρόντος έχει πάψει να είναι απλώς το υποκειμενικά φορτισμένο σημείο στο οποίο στέκεται ο ιστορικός, για να προβληθεί στο ίδιο το παρελθόν, μαζί με τον φορέα του, τον συγγραφέα-αφηγητή, κάνοντας την ιστορία «παροντιστική», σύμφωνα με την έννοια που εισήγαγε ο Φρανσουά Αρτόγκ για να περιγράψει το σύγχρονό μας «καθεστώς ιστορικότητας», το οποίο συνεκτείνεται με τον παντοκράτορα νεοφιλελευθερισμό των ημερών μας.

Και ο παροντισμός, όπως σημειώνει ο Τραβέρσο, συνοψίζεται σε δύο κεντρικά γνωρίσματα: την απουσία μέλλοντος (καμία διαλεκτική παρελθόντος - παρόντος - μέλλοντος, μόνο κατάδυση σε ένα παρελθόν που γεμίζει από την υποκειμενικότητα του γράφοντος) και την απολίτικη ματιά (καμία συλλογική σκόπευση, πόσο μάλλον στράτευση, μόνο ένας γενικευμένος αισθητισμός με ποικίλες δόσεις αναθεωρητισμού, ηθικολογίας ή φετιχισμού των «τόπων μνήμης»).

Ο Τραβέρσο αναγνωρίζει ότι η ποιότητα των ιστορικών συγγραμμάτων και μυθοπλασιών που συντάσσονται ουσιαστικά σε πρώτο πρόσωπο ποικίλλει σημαντικά, για λόγους που εκτείνονται από τις ικανότητες του κάθε συγγραφέα μέχρι την ένταξή του (ή όχι) σε μια σύνθετη παράδοση «βιωματικής» ιστοριογραφίας, θεμελιωμένη στη βούληση να δοθεί φωνή στους επί μακρόν άφωνους υποτελείς ή να καταστεί ο ίδιος ο ιστορικός-μυθιστοριογράφος η φωνή όσων σιώπησαν για πάντα, μάρτυρας με την πλήρη έννοια του όρου.

Αν όμως διέκρινε κάτι όλα αυτά τα ρεύματα που συνδέθηκαν με ριζοσπαστικά πολιτικά και διανοητικά κινήματα ή άλλοτε ενέπνευσαν τέτοια (χαρακτηριστική περίπτωση, η στρατοπεδική μεταπολεμική λογοτεχνία, μήτρα μιας ιδέας περί μαρτυρίας που υπερβαίνει τα στεγανά ιστορίας και λογοτεχνίας), ήταν πάντα η μη παροντιστική αντικειμενικότητα των εξιστορούμενων: τα γεγονότα έπρεπε να σωθούν για να φανερωθούν, να μεταδοθούν, να καταστούν, κατά τον ιδρυτικό σκοπό της ιστορικής γραφής, κτήμα εσαεί, αν όχι όλων, τουλάχιστον εκείνων με τους οποίους συντασσόταν ο γράφων – γνώμονες για ένα μέλλον πέρα από τον ίσκιο του πριν στο τώρα.

Τίποτα τέτοιο δεν επιβιώνει στη σημερινή «εγω-ιστορία»: ανεξάρτητα από ατομικές δεξιότητες ή και από πολιτικές προθέσεις, «το παρελθόν δεν γεννά πια ουτοπική φαντασία. Με τον ίδιο τρόπο που ιδιωτικοποιεί το φαντασιακό –το μέλλον σαν σχέδιο ατομικής επιτυχίας–, ο νεοφιλελευθερισμός τείνει να ιδιωτικοποιεί το παρελθόν, μετατρέποντας το εγώ σε παρατηρητήριό του και εργαστήριό του συνάμα» (σελ. 181). Από την άλλη, ως εκφράσεις της ευαισθησίας του καιρού μας στον νεοφιλελεύθερο ορίζοντα, οι υποκειμενιστικές γραφές της ιστορίας μπορούν να παρακαμφθούν τόσο λίγο όσο, σε ένα επίπεδο πολύ πιο στοιχειώδες, οι «σέλφι» των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Τέτοια φαινόμενα δηλώνουν μια υποκειμενικότητα που (θέλει να) βλέπει κατά βάση τον εαυτό της σε ό,τι κοιτάζει – στον φακό μιας κάμερας όσο και στο παρελθόν της δημόσιας μνήμης.

Αυτή η ταυτιστική αντιμετώπιση του έξω, της ετερότητας, αποτελεί ίσως το καλύτερο μέτρο της απόστασης που έχουμε διανύσει από την, όχι τόσο μακρινή, εποχή που ο Ε. Π. Τόμσον διακήρυσσε την πρόθεσή του να γλιτώσει τις προγονικές φιγούρες της αγγλικής εργατικής τάξης από την «απέραντη συγκατάβαση των μεταγενέστερων». Το ερώτημα σήμερα μοιάζει να είναι ποιος, και πώς, θα γλιτώσει τους αλλοτινούς μεταγενέστερους, που έγιναν οι σημερινοί παροντιστές, από τον εαυτό τους.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μυθιστόρημα ενηλικίωσης
Η συγγραφέας τοποθετεί σε πρώτο πλάνο την προσωπική αφήγηση της ιστορίας, το συναίσθημα και την υποκειμενικότητα της ματιάς στα πρόσωπα και τα γεγονότα, αφού επιθυμία της είναι η μυθοπλασία, και όχι το...
Μυθιστόρημα ενηλικίωσης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αποχώρηση από τη σκηνή με υπόκλιση
Αν και ο Σουβόριν αποτελεί το κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου, οι μονόλογοί του μπερδεύονται εντέχνως με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση του συνομιλητή του, με αποτέλεσμα να κοντοστέκεται συχνά κανείς κατά την ανάγνωση...
Αποχώρηση από τη σκηνή με υπόκλιση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Σαν την αλαφροΐσκιωτη με το βαρύ σπαθί»
Ετσι προκύπτει ένας νέος μαίανδρος μικροϊστοριών για νόθα παιδιά και δύσμορφα πλάσματα, αέρηδες που σηκώνουν ανθρώπους, μαγικούς συνειρμούς και φανταστικές συναντήσεις, δράμα και φάρσα σε αέναη εναλλαγή.
«Σαν την αλαφροΐσκιωτη με το βαρύ σπαθί»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
Το βραβευμένο βιβλίο (Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ, 2018) της Σίγκριντ Νιούνεζ προκάλεσε κριτικές και συζητήσεις με τον θάνατο και το μελαγχολικό πένθος να είναι από τα βασικά θέματά του.
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας μεγάλος Ελληνας
Από τα πρώτα χρονογραφήματα στις Εικόνες της μικρής Ελλάδας του 1968, ειδικός συνεργάτης της Monde σε θέματα σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας στο Παρίσι του ταραγμένου 1969!
Ενας μεγάλος Ελληνας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας