• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    33°C 31.0°C / 34.5°C
    3 BF
    35%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 29.6°C / 32.3°C
    3 BF
    41%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    29°C 29.0°C / 35.4°C
    2 BF
    38%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    34°C 33.9°C / 33.9°C
    2 BF
    16%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 29.1°C / 30.9°C
    3 BF
    37%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    31°C 31.5°C / 33.0°C
    2 BF
    43%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    29°C 27.9°C / 29.4°C
    0 BF
    28%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    34°C 33.5°C / 33.5°C
    3 BF
    15%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 26.9°C / 31.1°C
    1 BF
    46%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.9°C / 31.2°C
    2 BF
    58%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.4°C / 29.8°C
    2 BF
    51%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 27.7°C
    2 BF
    51%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    2 BF
    50%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 31.8°C / 32.9°C
    2 BF
    33%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    32°C 29.5°C / 33.3°C
    2 BF
    30%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 30.8°C / 30.8°C
    4 BF
    40%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.4°C / 34.8°C
    2 BF
    29%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.3°C / 28.3°C
    3 BF
    52%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.7°C / 32.2°C
    2 BF
    56%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.6°C / 29.6°C
    2 BF
    40%

ΒΟΛΦ ΒΟΝΤΡΑΤΣΕΚ. Αυτοπροσωπο- γραφία με ρωσικό πιάνο. Μετάφραση: Ελίζα Παναγιωτάτου σελ. 216. Εκδόσεις Αντίποδες, 2021

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αποχώρηση από τη σκηνή με υπόκλιση

  • A-
  • A+
Αν και ο Σουβόριν αποτελεί το κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου, οι μονόλογοί του μπερδεύονται εντέχνως με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση του συνομιλητή του, με αποτέλεσμα να κοντοστέκεται συχνά κανείς κατά την ανάγνωση και να αναρωτιέται ποιο πρόσωπο μιλάει.

Μια μακρά, διακοπτόμενη και συνεχιζόμενη συζήτηση μεταξύ ενός γερασμένου, πάλαι ποτέ διάσημου, Ρώσου πιανίστα και ενός Γερμανού συγγραφέα σε ένα καφέ της Βιέννης, και συγχρόνως ένας απολογισμός ζωής, με σημείο εκκίνησης το σώμα που φθείρεται και ένα παρόν ατροφικό, μετατρέπεται από τον Βολφ Βόντρατσεκ, τον μεγάλο αιρετικό των γερμανικών γραμμάτων, σε ένα γοητευτικότατο ανάγνωσμα.

Στην Αυτοπροσωπογραφία με ρωσικό πιάνο, το τελευταίο μυθιστόρημα του Βόντρατσεκ, που κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά (σε πολύ καλή μετάφραση της Ελίζας Παναγιωτάτου), η αφήγηση μοιάζει να ακολουθεί τον ρυθμό και την ανάπτυξη μιας υπόγειας μουσικής, που εκθέτει αρχικά το υλικό της και στη συνέχεια εμβαθύνει σε αυτό, το αναδιατάσσει, το παραλλάσσει, για να επιστρέψει, κάθε τόσο, στην πηγή της.

Οι ζωηρές διηγήσεις του Ρώσου πιανίστα, του Σουβόριν, που ξαναζωντανεύουν διάφορες σκηνές από το παρελθόν του –καθώς αυτές αναδύονται συνειρμικά από τη μνήμη– καταλαμβάνουν ένα μεγάλο μέρος της αφήγησης και της προσδίδουν το χαρακτηριστικό της ηχόχρωμα, ενώ πλαισιώνονται αφενός, σε παροντικό χρόνο, από τις σκέψεις και τα σχόλια του αφηγητή-συγγραφέα και την απόδοση της ατμόσφαιρας του βιεννέζικου καφέ, με τους σερβιτόρους να πηγαινοέρχονται διαρκώς, και αφετέρου από το κοντράστ της περιγραφής μιας ζωής που χαρακτηρίζεται πλέον από τις απαγορεύσεις («Ξέρω, ξέρω. Κάποια στιγμή όλα απαγορεύονται, εκτός από το θάνατο») και την αποστέρηση: «Ενας γέρος Ρώσος στη Βιέννη, ένας στεγνός πότης, ένας στεγνός πιανίστας», που τρέφεται πλέον με φάρμακα, δεν βρίσκει ούτε τα γυαλιά του ούτε τα κλειδιά του και λερώνει με βούτυρο και καφέ τις συνταγές των γιατρών.

Το ότι οι αγχωμένες ανταποκρίσεις από το ναρκοπέδιο της καθημερινότητας του ηλικιωμένου πιανίστα δεν καταντούν απλώς αυτοοικτιρμός οφείλεται σαφώς στο χιούμορ και τον αυτοσαρκασμό που τις διαποτίζει («Μετέτρεπε τη δυσκολία του σε κωμωδία, με τον ίδιο στο ρόλο του πρωταγωνιστή. Διασκέδαζε», όπως σχολιάζει ο αφηγητής και συνομιλητής του Σουβόριν), θυμίζοντας μονολόγους γηραιών ηρώων του Μπέρνχαρντ και του Μπέκετ.

Η ίδια αυτοϋπονομευτική –στον αντίποδα κάθε είδους σοβαροφάνειας– στάση χαρακτηρίζει και τον τρόπο που μιλάει ο Σουβόριν για τη σχέση ζωής του, τη μουσική: «Νομίζω πως ακόμα και σήμερα δεν έχω ιδέα τι είναι η μουσική. Κάθομαι στο πιάνο, παίζω, αγαπώ αυτό που παίζω, αλλά δεν καταλαβαίνω τίποτα. Μερικές φορές, μετά τα μεσάνυχτα, αν είχα πιει αρκετά, έπαιζα σαν να ήμουν κάποιος που επέτρεπε στον εαυτό του να πιστέψει πως καταλάβαινε τι έκανε.

Αυτή ήταν η καλύτερή μου ώρα»· ή, σε άλλο σημείο: «Η αποχώρησή του από τη σκηνή με μια υπόκλιση είχε και τα πλεονεκτήματά της, όπως παραδέχτηκε. Μου έδινε πληροφορίες για τη σπονδυλική μου στήλη και κυρίως για την κατάσταση του μεσοσπονδύλιου δίσκου, που μου προκαλούσε συστηματικά προβλήματα. Αν σε πονούσε η μέση σου στην υπόκλιση, την επομένη ειδοποιούσες τον μασέρ για να σε ισιώσει». Φυσικά, από τις γλαφυρές διηγήσεις του Σουβόριν, που δεν τους λείπει η τρυφερότητα αν και υπονομεύουν συστηματικά τη νοσταλγία, παρελαύνουν κι ένα σωρό άλλοι μουσικοί, φίλοι, μαθητές, συνάδελφοι («Πόσο νέοι υπήρξαν κάποτε όλοι τους. Πάντα με το ένα πόδι στη φυλακή, πράγμα που ακόμη και πολύ καιρό μετά το θάνατο του Στάλιν θα μπορούσε να σημαίνει εξορία, στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, το τέλος γενικώς.

Μπορούσες πολύ γρήγορα να γίνεις ένας νεκρός ή τουλάχιστον ένας άνθρωπος που πέθαινε. Και πέθαινες αργά»), όπως και οι μεγάλοι κλασικοί συνθέτες: ο Μπαχ λόγου χάρη, που «ανήκει στην υγιεινή του επαγγέλματος [...]. Είναι σαν να πλένεις τα δόντια σου», ο Μπετόβεν, που πέρασε ένα βράδυ στο τμήμα, όπου τον έσυραν οι αστυνομικοί μεθυσμένο, περνώντας τον απλώς για έναν τρελό που πιστεύει ότι είναι ο Μπετόβεν, ή ο Σούμπερτ, που δεν πρέπει κανείς να προσπαθεί να τον παίξει τέλεια, αλλά, αντιθέτως, «σχεδόν άτσαλα».

Αν και ο Σουβόριν αποτελεί το κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου, οι μονόλογοί του μπερδεύονται εντέχνως με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση του συνομιλητή του, με αποτέλεσμα να κοντοστέκεται συχνά κανείς κατά την ανάγνωση και να αναρωτιέται ποιο πρόσωπο μιλάει· μια συνθήκη που γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη όταν προστίθεται, προς το τέλος του βιβλίου, και η μονολογική αφήγηση του τσελίστα Σιφ σε αυτόν τον κυκεώνα των φωνών. Και όπως οι φωνές μπαίνουν η μια μέσα στην άλλη, αντηχούν η μια την άλλη, έτσι και οι χαρακτήρες αλληλοκαθρεφτίζονται και εν μέρει διαπλέκονται σε αυτό το θρυμματισμένο κυβιστικό πορτρέτο, το οποίο με φόντο το γήρας, την απώλεια, το επικείμενο τέλος αναδεικνύει ανάγλυφα μια πολλαπλή συνείδηση εν εγρηγόρσει. 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ιστορία, από τη μαρτυρία στη «σέλφι»
Η σκοπιά του παρόντος έχει πάψει να είναι απλώς το υποκειμενικά φορτισμένο σημείο στο οποίο στέκεται ο ιστορικός, για να προβληθεί στο ίδιο το παρελθόν, μαζί με τον φορέα του, τον συγγραφέα-αφηγητή.
Η ιστορία, από τη μαρτυρία στη «σέλφι»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μυθιστόρημα ενηλικίωσης
Η συγγραφέας τοποθετεί σε πρώτο πλάνο την προσωπική αφήγηση της ιστορίας, το συναίσθημα και την υποκειμενικότητα της ματιάς στα πρόσωπα και τα γεγονότα, αφού επιθυμία της είναι η μυθοπλασία, και όχι το...
Μυθιστόρημα ενηλικίωσης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Σαν την αλαφροΐσκιωτη με το βαρύ σπαθί»
Ετσι προκύπτει ένας νέος μαίανδρος μικροϊστοριών για νόθα παιδιά και δύσμορφα πλάσματα, αέρηδες που σηκώνουν ανθρώπους, μαγικούς συνειρμούς και φανταστικές συναντήσεις, δράμα και φάρσα σε αέναη εναλλαγή.
«Σαν την αλαφροΐσκιωτη με το βαρύ σπαθί»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
Το βραβευμένο βιβλίο (Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ, 2018) της Σίγκριντ Νιούνεζ προκάλεσε κριτικές και συζητήσεις με τον θάνατο και το μελαγχολικό πένθος να είναι από τα βασικά θέματά του.
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας μεγάλος Ελληνας
Από τα πρώτα χρονογραφήματα στις Εικόνες της μικρής Ελλάδας του 1968, ειδικός συνεργάτης της Monde σε θέματα σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας στο Παρίσι του ταραγμένου 1969!
Ενας μεγάλος Ελληνας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας