• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C -0.2°C / 5.2°C
    2 BF
    64%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.0°C / 4.7°C
    3 BF
    57%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    2°C 1.0°C / 6.2°C
    1 BF
    40%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    1°C 0.9°C / 2.0°C
    1 BF
    60%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -3.1°C / -3.1°C
    1 BF
    68%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    3°C 1.3°C / 4.1°C
    1 BF
    60%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -2°C -1.6°C / -0.4°C
    4 BF
    55%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    0°C 0.2°C / 3.6°C
    2 BF
    50%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.1°C / 7.8°C
    4 BF
    71%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C -0.1°C / 3.9°C
    2 BF
    56%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 7.2°C / 8.5°C
    5 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    2°C 1.8°C / 1.8°C
    5 BF
    55%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.8°C / 6.8°C
    2 BF
    48%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.5°C / -1.5°C
    0 BF
    51%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    1°C -1.5°C / 2.3°C
    1 BF
    73%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 3.8°C / 6.8°C
    2 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 0.0°C / 5.4°C
    1 BF
    69%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 2.1°C / 2.1°C
    1 BF
    55%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 2.1°C / 4.8°C
    2 BF
    62%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.2°C / -1.2°C
    2 BF
    63%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Με τ’ αρχαία μνημεία και τη σύγχρονη θλίψη»

  • A-
  • A+
ΠΕΝΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ Γ. ΣΕΦΕΡΗ.

Ο Γιώργος Σεφέρης (1900-1971) είναι ένα τεράστιο συμβολικό αλλά και ουσιαστικό κεφάλαιο της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Από το ποικιλόμορφο έργο του (ποιητικό, δοκιμιακό, κριτικό, μεταφραστικό, πεζογραφικό, αλληλογραφία, ημερολόγια) σήμερα, πενήντα χρόνια μετά τον θάνατό του, περισσότερο ζωντανή και ανθεκτική διατηρείται η χροιά της υποβλητικής και επιβλητικής φωνής του.

Αυτό το ισχυρό και ακριβολόγο ποιητικό ιδίωμα, η ζεστή, αργόσυρτη, κουβεντιαστή φωνή του, σαν ψίθυρος σοφού, οικείου αλλά κουρασμένου γέροντα («Ενας γέροντας στην ακροποταμιά») σε κατάσταση ήρεμης απόγνωσης για τα ανθρώπινα και τη συλλογική μοίρα, είναι το σήμα κατατεθέν ενός έργου μεγάλου σε πλάτος και βάθος που διακρίνεται όμως για την ενότητά του. Τόσο στα ποιήματα όσο και στις Δοκιμές, χάρη στον κοινό, σοβαρό, νηφάλιο και στοχαστικό τόνο, χωρίς αξιολογικά χάσματα, η ποιοτική στάθμη αυτού του ανθρωπογνωστικού και πατριδογνωστικού έργου παραμένει σταθερά υψηλή, καθιστώντας τον Σεφέρη τον πιο συνεκτικό από τους μεγάλους νεοέλληνες συγγραφείς.

Κατά καιρούς ανάλογα με τα πολιτισμικά και ιστορικά συμφραζόμενα αλλά και τις αισθητικές και θεωρητικές αναζητήσεις, αναδείχθηκαν από την κριτική φιλολογία ως κυρίαρχα διάφορα θέματα της ποίησης και της ποιητικής του: ελληνικότητα, εθνική ταυτότητα, ιστορία και πολιτική, μοντερνισμός και παράδοση, μύθος και υλική αρχαιότητα, σχέση με τη Δύση, ελεύθερος στίχος, γλώσσα, μελοποιήσεις, πολιτική διάσταση, αριστερή πρόσληψη, θεσμικές-εξουσιαστικές στρατηγικές της γενιάς του ’30.

Απαλλάσσοντας τον Σεφέρη από τη σμίκρυνση της συγκυρίας και από την εύλογη μυθοποίηση, θέτοντας δηλαδή το αξιολογικό ερώτημα της προσφοράς και του αποτυπώματός του σε ποιητολογική και όχι ιδεολογική βάση, δεν μπορούμε παρά να σταθούμε στη δραστική νέα τονικότητα, τον βαθύ, γαλήνιο και παρηγορητικό λόγο με τον οποίο προίκισε τη νεοελληνική λογοτεχνία, προσφέροντας το προσωπικό βίωμα της χαμένης πατρίδας και παιδικότητας ως συλλογική εμπειρία. Εναν λόγο που, όπως ο ίδιος το διατύπωνε στις Δοκιμές, ασκεί «επιβολή πάνω στο υλικό του».

Από το ποιητικό του ξεκίνημα με τη Στροφή (1931) και τη Στέρνα (1932), αναποφάσιστος ακόμη για τον προσανατολισμό του, ανάμεσα στο λυρικό («Ερωτικός λόγος») και το δραματικό («Το ύφος μιας μέρας»), ο Σεφέρης επιβλήθηκε ως τομή της νεωτερικής ποίησης. Το Μυθιστόρημα (1935), μοντέρνο έπος, θρυμματισμένο και αποσπασματικό, ενιαίο ποίημα σε 24 κεφάλαια, υπό την ισχυρή επιρροή του Ελιοτ και του αγγλοσαξονικού μοντερνισμού, τον καθιερώνει οριστικά, καθώς αποκρυσταλλώνει την ποιητική του μυθολογία.

Η φωνή του γίνεται απολύτως αναγνωρίσιμη στο Τετράδιο γυμνασμάτων (1940), όπου προστίθενται τα προσωπεία του Μαθιού Πασκάλη και του Στράτη Θαλασσινού. Στα χρόνια του πολέμου, με τα δύο Ημερολόγια καταστρώματος (1940, 1944) και την κρυπτική Κίχλη (1947), το έργο του Σεφέρη διασταυρώνεται με τη σύγχρονη ιστορική εμπειρία, πλαταίνει σε βάθος και περνά στην πιο ώριμη φάση του. Θα ακολουθήσουν τα πιο επικαιρικά κυπριακά του ποιήματα στο Ημερολόγιο καταστρώματος γ’ (1955), ενώ μετά το Νόμπελ (1963) έρχονται τα καταληκτικά, δυσνόητα, στοχαστικά και λυρικά Τρία κρυφά ποιήματα (1966) που συμπυκνώνουν την ποιητική του διαδρομή.

Ενα μέρος του σεφερικού ποιητικού έργου δημοσιεύτηκε μετά θάνατον (Ποιήματα με ζωγραφιές σε μικρά παιδιά 1975, Τετράδιο γυμνασμάτων β' 1976, Τα εντεψίζικα 1989), όπως επίσης οι έντεκα τόμοι με τα ημερολόγιά του (Μέρες Α'-Θ' και Πολιτικά Ημερολόγια), στα οποία κρύβονται ορισμένα ακόμη ανέκδοτα ποιήματα ή σχεδιάσματα. Επίσης, μεταθανάτια εκδόθηκαν αρκετοί τόμοι αλληλογραφίας του, το μυθιστόρημα Εξι νύχτες στην Ακρόπολη (1974), σχεδιάσματα για ένα ακόμη πεζό (Βαρνάβας Καλοστέφανος), καθώς και οι ενδογλωσσικές (Αντιγραφές, Ασμα ασμάτων, Η Αποκάλυψη του Ιωάννη) ή ξένες μεταφράσεις του (Μεταγραφές), για τις οποίες η κριτική υπήρξε ιδιαίτερα αρνητική.

Ανεξαρτήτως προσωπικού γούστου, αισθητικών ή ιδεολογικών προτιμήσεων, ο Σεφέρης είναι ο σημαντικότερος ανανεωτής της νεοελληνικής ποίησης∙ ένας κόμβος αδύνατον να παρακαμφθεί. Η περίπτωσή του συγκροτεί το σημείο όπου εκβάλλουν και συναιρούνται έντεχνα, κρυπτικά και αφομοιωτικά δύο μεγάλες όχθες της νεοελληνικής ποίησης πριν από το 1930 («είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας»): από τη μια, οι εθνικοί και λυρικοί Παλαμάς-Σικελιανός∙ από την άλλη, ο ειρωνικός, ηδονικός και στοχαστικός Καβάφης κι ο χαμηλόφωνος, ελεγειακός και σαρκαστικός Καρυωτάκης. Με τον κριτικό-δοκιμιακό λόγο του Σεφέρη ανατοποθετήθηκαν οι βάσεις του λογοτεχνικού κανόνα και ξαναδιαβάστηκε από άλλη προοπτική όλο το λογοτεχνικό παρελθόν από την αρχαιότητα μέχρι την εποχή του.

Ο Σεφέρης απηχώντας τους «καημούς της Ρωμιοσύνης» έγινε ο τελευταίος «εθνικός ποιητής», χρησιμοποιώντας επιλεκτικά και μοντερνιστικά την παράδοση. Εγραψε ποίηση με συλλογικές αξιώσεις, όντας «μετά τον Παλαμά, ο τελευταίος διδάσκαλος του γένους» (Ν. Αναγνωστάκη).

Η διαισθητική και υπαρξιακή του προσέγγιση στην ελληνική ιστορία, με το βαρύ άχθος της κληρονομιάς των αγαλμάτων, το «πανάρχαιο δράμα» και την οντολογία του ελληνικού τοπίου, που γίνεται αντιληπτή άλλοτε ως αρχαία τραγωδία και άλλοτε ως αέναη οδυσσειακή περιπλάνηση, δίνουν στο ποιητικό του έργο μεγάλες πολιτικές προεκτάσεις. Οι δημιουργικές του αναζητήσεις στο ευρύτερο πεδίο της κουλτούρας (Θεόφιλος, Μακρυγιάννης, λαϊκότητα κ.λπ.) συναρμόζουν μια αισθητική πρόταση μυθοποίησης της Ελλάδας ανθεκτική σε πολλές εκδοχές της κουλτούρας (από τον κινηματογράφο μέχρι την τουριστική βιομηχανία), δραστικότερη οποιουδήποτε άλλου ιστοριογραφικού σχήματος.

Παράλληλα το έργο του είναι χωνευτήρι της ευρωπαϊκής παράδοσης (από τον Δάντη μέχρι τον Βαλερί και τον Ελιοτ), δημιουργώντας μια μοναδική σχέση έντασης του «ελληνικού» με το «ξένο», σπρώχνοντας την ελληνική ποίηση σε μόνιμη συνομιλία με το ευρωπαϊκό κέντρο. Ο Σεφέρης είναι εκφραστικά η κυρίαρχη εκδοχή του ελληνικού ποιητικού μοντερνισμού. Ενός μοντερνισμού που δεν περιορίζεται στη μορφική ανανέωση του ελεύθερου στίχου, αλλά αφορά κυρίως (και σήμερα είμαστε σε θέση να το εκτιμήσουμε) τη μοντέρνα αντίληψη για τον κόσμο, το μοντέρνο αίσθημα, «τη σύγχρονη θλίψη».

Η δυναμική της φωνής του, στην οποία επιμένω, δεν είναι απλώς και μόνο η άμεση επίδρασή του στους νεότερους ποιητές, ιδίως στην α' μεταπολεμική γενιά και τη γενιά του ’70. Είναι κυρίως η αφανής παρουσία και αφομοίωσή του σε όλη τη μεταγενέστερη ποίηση που, έστω έμμεσα, προϋποθέτει το έργο του. Ολα αυτά επιτυγχάνονται κυρίως χάρη στη γλώσσα του, όχι μόνο με την έννοια του απλού και καθημερινού λεξιλογίου και της στρωτής, χωρίς φραστικές εκζητήσεις, δημοτικής που υιοθετεί, αλλά και με την καίρια για τον ποιητικό λόγο υφολογική, ρυθμική και τονική της αγωγή, που καθόρισε αποφασιστικά το σύγχρονο ποιητικό αισθητήριο.

Ο Σεφέρης δεν συνοψίζεται. Είναι τόσες οι πτυχές και οι προεκτάσεις του έργου του, που είναι βέβαιο ότι παρά τη σχετική υποχώρηση των σεφερικών σπουδών τις τελευταίες δεκαετίες, όταν οι όροι της συζήτησης αλλάξουν, θα αποτελέσει και πάλι πρόκληση για την ερμηνευτική και κριτική φιλολογία.

Εστω κι αν τελευταία έχει περιοριστεί εκδοτικά στη χρήσιμη αλλά παραπλανητική αρχειακή μικροφιλολογία, υπάρχουν ακόμη μεγάλα ανοιχτά θέματα γύρω από το έργο του, μερικώς αδιερεύνητα ή πλήρως ανεξακρίβωτα: η πολιτική διάσταση, η αντινομία απλότητας-ερμητικότητας, οι ευρωπαϊκές πηγές, τα υποφωτισμένα από την κριτική Τρία κρυφά ποιήματα, η πεζογραφική του πρόθεση, η συμβολή στη διαμόρφωση του δοκιμιακού λόγου, ο παιγνιώδης Σεφέρης, το εργαστήρι ημερολογιακών εγγραφών, ο «φιλόλογος» Σεφέρης, η πολιτισμική λαϊκότητα, η απήχηση του σχήματός του στο πεδίο της κουλτούρας κ.ά.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πολυφωνικό και πολυσυλλεκτικό αστυνομικό αφήγημα
Από την πληθωρική νουάρ εκδοτική παραγωγή του δεύτερου εξαμήνου του 2021 επιλέξαμε και παρουσιάζουμε, ομαδοποιημένα, αξιανάγνωστα βιβλία κάθε είδους.
Πολυφωνικό και πολυσυλλεκτικό αστυνομικό αφήγημα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στα ίχνη του πρώιμου Μπέκετ
Τον Σεπτέμβριο του 1928 ο εικοσιδυάχρονος Μπέκετ πηγαίνει από το Δουβλίνο στο Παρίσι για να διδάξει αγγλικά στην Ecole Normale Superieure (ENS). Εκεί θα συναναστραφεί πολλούς διανοούμενους και λογοτέχνες.
Στα ίχνη του πρώιμου Μπέκετ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
H μνήμη ως πολιτικό αίνιγμα
Το Ετσι αρχίζει το κακό στην επιφάνειά του είναι ένα ερωτικό κατασκοπικό μυθιστόρημα. Το σκοτεινό παρελθόν ενός γάμου και μιας χώρας περιλαμβάνει μυστικά και ψέματα, που σε ανύποπτο χρόνο έρχονται στην...
H μνήμη ως πολιτικό αίνιγμα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το έπος μιας κατάρρευσης
Το «Λύκος ανάμεσα σε λύκους» δημοσιεύτηκε το 1937 –έργο μεγάλου όγκου και εμβέλειας–, αποτελεί μια τοιχογραφία με πλήθος χαρακτήρων όλων των κοινωνικών στρωμάτων της γερμανικής κοινότητας των αρχών της...
Το έπος μιας κατάρρευσης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
Το βιβλίο της Τιτίνας Κορνέζου πραγματεύεται τη ζωγραφική παραγωγή στη Γαλλία κατά την περίοδο των δύο αιώνων που προηγήθηκαν της Γαλλικής Επανάστασης.
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ηχώ της απόστασης
Ο θάνατος είναι η φιλοσοφία της ζωής, η αναθεώρηση όσων βιώθηκαν και η αναστόχευση όσων έρχονται. Στο πρόσφατο ολιγοσέλιδο βιβλίο (μικρή νουβέλα ή εξομολόγηση) του Θανάση Σταμούλη, ο αφηγητής μαθαίνει για τον...
Η ηχώ της απόστασης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας