Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    19°C 17.2°C / 20.0°C
    2 BF
    37%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.0°C / 19.4°C
    3 BF
    67%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.7°C / 20.0°C
    2 BF
    42%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    1 BF
    37%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    4 BF
    58%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 15.0°C / 20.6°C
    2 BF
    52%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    1 BF
    28%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    17°C 12.2°C / 20.0°C
    2 BF
    42%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 15.6°C / 17.8°C
    3 BF
    63%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    2 BF
    36%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.0°C / 18.0°C
    3 BF
    41%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.6°C / 15.6°C
    1 BF
    58%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    2 BF
    72%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.0°C / 20.6°C
    1 BF
    42%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 13.3°C / 20.6°C
    2 BF
    35%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.2°C / 18.0°C
    4 BF
    59%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    19°C 17.8°C / 20.0°C
    2 BF
    30%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 16.0°C
    3 BF
    59%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 15.0°C / 20.6°C
    2 BF
    75%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    1 BF
    28%
Στο χωνευτήρι της αφήγησης

 ΣΑΣΑ ΣΤΑΝΙΣΙΤΣ. Καταγωγή. Μυθιστόρημα. Μετάφραση: Κώστας Κοσμάς. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2020. Σελ. 392

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Στο χωνευτήρι της αφήγησης

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Ο Σάσα Στάνισιτς, που γεννήθηκε το 1978 στο Βίζεγκραντ της σημερινής Βοσνίας και από το 1992 ζει στη Γερμανία ως αποτέλεσμα του διωγμού που υπέστη η οικογένειά του μετά το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου στη Γιουγκοσλαβία, αποτελεί σήμερα μια από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της σύγχρονης γερμανόφωνης λογοτεχνίας.

Ηδη με το πρώτο του βιβλίο, το μυθιστόρημα Πώς επισκευάζει ο στρατιώτης το γραμμόφωνο (2006), κέρδισε την αποδοχή της κριτικής και του κοινού αλλά και τη διεθνή αναγνώριση, καθώς το βιβλίο μεταφράστηκε σε περισσότερες από 30 γλώσσες (στα ελληνικά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μίνωα το 2008 σε μετάφραση Κώστα Κοσμά). Η ανά χείρας Καταγωγή, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις της Εστίας, πάλι σε μετάφραση Κ. Κοσμά, επανέφερε τον συγγραφέα δυναμικά στο προσκήνιο και τιμήθηκε με το σημαντικό Γερμανικό Βραβείο Βιβλίου 2019.

Εχοντας ήδη επεξεργαστεί στο πρώτο του μυθιστόρημα τις αναμνήσεις από τα παιδικά του χρόνια στη Γιουγκοσλαβία και τις εμπειρίες μετά την αναγκαστική μετανάστευση στη Γερμανία, ο Στάνισιτς επιστρέφει με την Καταγωγή στο αυτοβιογραφικό αυτό υλικό και μιλώντας σε πρώτο πρόσωπο, χωρίς να καταφύγει αυτή τη φορά σε λογοτεχνικά προσωπεία, καταθέτει μια θρυμματισμένη αφήγηση εν είδει τραγικωμικής «αυτοπροσωπογραφίας με προγόνους». Το ζήτημα της καταγωγής, που δεσπόζει προγραμματικά στον τίτλο του μυθιστορήματος, γίνεται εδώ αντικείμενο διερώτησης και διερεύνησης, καθώς εξετάζεται με βάση τόσο τις πολιτικές όσο και τις υπαρξιακές και λογοτεχνικές συνισταμένες του.

Σε πολιτικό επίπεδο, η έννοια της καταγωγής μετασχηματίζεται ακολουθώντας τους ιστορικούς μετασχηματισμούς: «Η χώρα στην οποία γεννήθηκα, σήμερα δεν υπάρχει πια. Οσο ακόμα υπήρχε, θεωρούσα τον εαυτό μου Γιουγκοσλάβο». Γεννημένος και μεγαλωμένος στο «γιουγκοσλαβικό χωνευτήρι», από Σέρβο πατέρα και Βόσνια μητέρα, ο μικρός Σάσα θα βιώσει στο πετσί του τις οδυνηρές συνέπειες του καλπάζοντος εθνικισμού: «Το 1991, η ιδέα τού να ανήκεις κάπου είχε γίνει φιτίλι. Ολοι έπιναν την ίδια βενζίνη. Κάθε καταγωγή μπορούσε να είναι η λάθος. Η φωτιά είχε ανάψει».

Μετά τον ξεριζωμό και την άφιξη στον νέο τόπο, ο Στάνισιτς θα σφυρηλατήσει τη νεαρή του ύπαρξη πασχίζοντας να ενσωματωθεί και να αποτινάξει από πάνω του την ιδιότητα του ξένου και του θύματος. Αποτέλεσμα αυτών των διεργασιών είναι μια αντίληψη της καταγωγής και της πατρίδας ως πληθυντικής έννοιας: «Ο δάσκαλος της γεωγραφίας ρωτάει εμένα ποια είναι η πρωτεύουσα της δικής μου πατρίδας, κι εγώ λέω: "Το Βελιγράδι και το Σαράγεβο και το Βερολίνο"». Το γεγονός ότι εν έτει 2018, καθώς ο Στάνισιτς γράφει το βιβλίο του, η «λάθος καταγωγή» χρησιμοποιείται εκ νέου από τα ακροδεξιά κόμματα στη Γερμανία και σε άλλες χώρες της Ευρώπης ως προσάναμμα για την επαναφορά του ξενοφοβικού παραληρήματος στο πολιτικό προσκήνιο τοποθετείται από τον συγγραφέα ως πλαίσιο των συλλογισμών του.

Η καταφυγή στο παρελθόν και η ιχνηλάτηση της προσωπικής διαδρομής, που αναπόφευκτα τέμνεται με τις διαδρομές άλλων προσώπων, συνδέει το ζήτημα της καταγωγής με τη διαχείριση των αναμνήσεων και με τη συγκρότηση μιας προσωπικής παρακαταθήκης στιγμών και ιστοριών. Αφορμή για αυτό το μνημονικό ταξίδι του Στάνισιτς στάθηκε η άνοια της γιαγιάς του.

Οταν εκείνη άρχισε να χάνει αναμνήσεις, άρχισε αυτός να μαζεύει αναμνήσεις. Και στις δύο περιπτώσεις, τόσο στη σταδιακή απώλεια της μνήμης όσο και στην επιστροφή σε ένα παρελθόν που φαντάζει μακρινό και διαμεσολαβείται από τις αφηγήσεις άλλων, δεν έχουμε να κάνουμε με ανόθευτες αναμνήσεις αλλά αντιθέτως με τη διασάλευσή τους: «Οι δικές μου αναμνήσεις είναι παραλλαγές νοσταλγίας. Οι αναμνήσεις της γιαγιάς ήταν παραλλαγές της αρρώστιας».

Ο συνδυασμός της συναρμογής των αναμνήσεων και της επινόησης, δηλαδή της μυθοπλασίας, γίνεται για τον Στάνισιτς όχημα γραφής: όλα –συμπεριλαμβανομένου του εαυτού– ανασύρονται από τη λήθη και, καθώς επενδύονται με λέξεις, μετασχηματίζονται, μεταπλάθονται. Η διαδικασία αυτή των μεταμορφώσεων ξεκινά ήδη με την άφιξη σε μια άλλη γλώσσα, καθώς ο Στάνισιτς έχει επιλέξει να γράφει τη λογοτεχνία του στα γερμανικά και όχι στη μητρική του, τα σερβοκροατικά: «Αλλά τι υποτίθεται ότι πρέπει να σημαίνουν για μένα όλα αυτά; Ηπια νερό από το πηγάδι του παππού μου και γράφω για όλα αυτά στα γερμανικά».

Στην Καταγωγή ο χείμαρρος των αναμνήσεων από την παλιά και τη νέα πατρίδα τιθασεύεται σε σύντομες σκηνές, που αποτελούν τα επιμέρους μικρά κεφάλαια και ξεδιπλώνονται μπροστά μας με ευκρίνεια και απαράμιλλη πλαστικότητα.

Η ζωηρή, ρέουσα αφήγηση, η λιτότητα των γλωσσικών μέσων, το διαρκώς ετοιμοπόλεμο χιούμορ και ένα αφηγηματικό βλέμμα που στέκεται τρυφερά σε λεπτομέρειες και εξορύσσει γεύσεις και μυρωδιές χαρακτηρίζουν την ανθρωπιστική πρόζα του Σάσα Στανίσιτς, που ευτύχησε στην ελληνική της απόδοση.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εικόνες του Μπέκετ
Υπήρξε αρκετά γνωστή η σχεδόν σωματική αποστροφή του Ζιλ Ντελέζ για το θέατρο και την αμεσότητα των δρωμένων του, απότοκο ίσως όχι μόνο της «αντικοινωνικής» ιδιοσυγκρασίας του φιλοσόφου, αλλά και μιας ριζικά...
Εικόνες του Μπέκετ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Η εποποιία της καθημερινότητας»
Τρίτο πεζογραφικό βιβλίο της φιλολόγου, κριτικού και συγγραφέως Μαρίας Στασινοπούλου (γεν. 1945) μετά το εξαιρετικό Κυρία, με θυμάστε; (Κίχλη, 2010), που βασιζόταν στις εμπειρίες της ως καθηγήτριας της...
«Η εποποιία της καθημερινότητας»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα ευαγγέλιο και ένα κοτσύφι
Η φιλία του Νίκου Καζαντζάκη με τον Αγγελο Σικελιανό, όπως και ο έρωτας του Ανδρέα Εμπειρίκου με τη Μάτση Χατζηλαζάρου ή, ίσως, της Μαρίας Πολυδούρη με τον Κ.Γ. Καρυωτάκη, είναι ένα από εκείνα τα θρυλικά...
Ενα ευαγγέλιο και ένα κοτσύφι
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το ζοφερό σύμπαν του Οργουελ
Το εγχώριο αναγνωστικό κοινό γνωρίζει καλά το έργο του Ερικ Αρθουρ Μπλερ (μετά θάνατον, το ίδιο του το επίθετο μπήκε κι επίσημα στο αγγλικό λεξιλόγιο και το οργουελιανός έγινε συνώνυμο της πολιτικής δυστοπίας)...
Το ζοφερό σύμπαν του Οργουελ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μορφές αποξένωσης
Η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, περισσότερο από όλους στα ελληνικά γράμματα, μας έχει μυήσει στις ποικίλες νοηματοδοτήσεις της λέξης «μάρτυρας», στη μεταπολεμική τουλάχιστον λογοτεχνία.
Μορφές αποξένωσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας