• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.3°C / 29.7°C
    0 BF
    55%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.5°C / 26.6°C
    2 BF
    61%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 23.0°C / 24.4°C
    1 BF
    53%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    1 BF
    68%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    2 BF
    64%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    25°C 22.9°C / 25.0°C
    0 BF
    64%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 20.4°C / 21.4°C
    1 BF
    60%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    27°C 26.8°C / 26.8°C
    0 BF
    29%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.8°C / 30.4°C
    2 BF
    41%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 24.9°C
    2 BF
    69%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.8°C / 25.4°C
    1 BF
    65%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    24°C 23.7°C / 24.0°C
    2 BF
    83%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    2 BF
    64%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 25.5°C / 26.2°C
    1 BF
    64%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 23.9°C / 27.3°C
    1 BF
    60%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.3°C / 24.8°C
    3 BF
    66%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.8°C / 27.5°C
    0 BF
    49%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.3°C / 24.4°C
    1 BF
    62%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 23.6°C / 25.7°C
    1 BF
    77%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 20.7°C / 20.7°C
    1 BF
    73%

JULIAN BARNES. Ανδρας με κόκκινο μανδύα. Μετάφραση: Κατερίνα Σχινά. Μεταίχμιο, 2020. Σελ. 328

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ράβοντας τον κόκκινο μανδύα της Μπελ Επόκ

  • A-
  • A+

Η θέαση του πίνακα του Αμερικανού ζωγράφου Τζον Σίνγκερ Σάρτζεντ με τίτλο «Ο δόκτωρ Πότσι στην κατοικία του», κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στην Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων του Λονδίνου, αποτελεί την έμπνευση για το Ανδρας με κόκκινο μανδύα (σε εξαιρετική μετάφραση της Κατερίνας Σχινά), το πιο πρόσφατο έργο του πολυβραβευμένου Αγγλου συγγραφέα Τζούλιαν Μπαρνς.

Αξίζει να ρίξουμε κι εμείς μια ματιά στον πίνακα: ο τριανταπεντάχρονος Σαμιέλ Ζαν Πότσι ποζάρει επιβλητικός και ταυτόχρονα ελκυστικός, φορώντας ένα εντυπωσιακό κατακόκκινο πανωφόρι. Το μάτι του παρατηρητή πέφτει στα λεπτεπίλεπτα χέρια του απεικονιζόμενου και στο κορδόνι του ενδύματός του που δένει «υπαινικτικά» κάτω από τη βουβωνική του χώρα. Ο άλικος μανδύας παραπέμπει σε χιτώνα καρδιναλίου καθώς και σε πολυτελές ένδυμα υπνοδωματίου. Στη σύνθεση δεσπόζει -καθόλου τυχαία κατά τους τεχνοκριτικούς- το κόκκινο που χρησιμοποιείται στο χαλί καθώς και στις κουρτίνες της σκηνής: πρόκειται για ευθεία αναφορά στο αίμα.

Η προσωπογραφία μιας ελάχιστα γνωστής στις μέρες μας φιγούρας γίνεται η αφορμή για να συνθέσει ο Μπαρνς μια πολυπρόσωπη πραγματεία της παρισινής Μπελ Επόκ. Τον πολυπράγμονα αγγλόφιλο Πότσι πλαισιώνει ο εστέτ φίλος του κόμης Μοντεσκιού, με τον οποίο πραγματοποιούν ένα ταξίδι στο Λονδίνο το 1885 για να αγοράσουν πολυτελή υφάσματα και αντικείμενα, αλλά κυρίως για να γευτούν τον λονδρέζικο τρόπο ζωής. Σ' αυτό εδώ το σημείο δηλώνω προκαταβολικά ότι ο άξονας Λονδίνο-Παρίσι είναι νευραλγικής σημασίας για το συγκεκριμένο κείμενο που επιχειρεί να αναδείξει την ανταγωνιστική αλλά και συμβιωτική σχέση μεταξύ βρετανικής και γαλλικής νοοτροπίας - σε αυτό όμως το ζήτημα θα επανέλθω παρακάτω.

Ο Μπαρνς καταπιάνεται για ακόμα μία φορά με τη βιογραφία προτείνοντας μια υβριδική προσέγγιση και χαλάρωση των παραδοσιακών κανόνων που διέπουν ένα καθιερωμένο αφηγηματικό είδος. Μπορούμε να πούμε ότι σε σύγκριση με τα μυθιστορήματα Ο παπαγάλος του Φλωμπέρ (1984) και Ο αχός της εποχής (2016), η γραφή του Μπαρνς βρίσκεται εδώ σαφώς πιο κοντά στη βιογραφία και στην κριτικογραφία απ' ό,τι στο μυθιστόρημα. Η χρήση πορτρέτων και φωτογραφιών στο περιθώριο μιας μη ευθύγραμμης αφήγησης πλαισιώνει το κείμενο, στον πυρήνα του οποίου εντοπίζεται το ακόλουθο αξίωμα: «Η ζωή μιμείται τη ζωή, η τέχνη επίσης μιμείται τη ζωή, ασφαλώς, αλλά σπανιότερα και η ζωή μιμείται την τέχνη».

Το κείμενο δομείται στη βάση βινιετών -στιγμιότυπων δηλαδή- που επιτρέπουν στον συγγραφέα να φωτίσει τόσο τον δημόσιο όσο και τον προσωπικό βίο μιας ενδιαφέρουσας προσωπικότητας. Μέσα από τα επιμέρους αφηγηματικά κάδρα, ο Πότσι αναδεικνύεται σε ταλαντούχο και πρωτοπόρο επιστήμονα της εποχής του, του οποίου η συμβολή στον εκμοντερνισμό των κλινικών πρακτικών στους τομείς της χειρουργικής τραύματος, της αναισθησιολογίας, της αντισηψίας και πρωτίστως της γυναικολογίας υπήρξε καθοριστική. Ταυτόχρονα, ο αναγνώστης παρακολουθεί την ανάμειξή του στα κοινά με τις ιδιότητες του δημάρχου και του γερουσιαστή, ενώ ξεχωριστή μνεία γίνεται στην τοποθέτησή του επί της πολύκροτης υπόθεσης Ντρέιφους και στη δημόσια εναντίωσή του σε μια «αντισημιτική, βασιλική, εθνικιστική, καθολική Δεξιά».

Λάτρης του γυναικείου φύλου, συνδέθηκε ερωτικά με πλήθος γυναικών και απέκτησε το προσωνύμιο «δρ Ερωτας», κατορθώνοντας εντούτοις να παραμείνει εκτός των ερωτικών σκανδάλων που κατά καιρούς αναστάτωναν την παρισινή κοινωνία. Ο γάμος του Πότσι με την Τερέζ, μια πλούσια καλλονή της επαρχίας με αυστηρή καθολική ανατροφή, διατηρήθηκε συμβατικά, μια και απέκτησαν παιδιά από τα οποία ο ίδιος ήταν ουσιαστικά αποστασιοποιημένος. Ο Μπαρνς στέκεται ιδιαίτερα στην ερωτική και φιλική σχέση του Πότσι με την ηθοποιό-θρύλο Σάρα Μπερνάρ, τον πληθωρικό χαρακτήρα της οποίας συναντάμε και στο βαθιά εξομολογητικό του κείμενο Levels of Life (2013).

Σε συνέντευξή του, ο συγγραφέας συνέδεσε την επιλογή της Μπελ Επόκ ως αφηγηματικού πλαισίου του κειμένου με τα τεκταινόμενα της περιόδου της συγγραφής του. Το 2016, μόλις ένα χρόνο μετά την προαναφερθείσα επίσκεψη του Μπαρνς στην Πινακοθήκη, έλαβε χώρα το δημοψήφισμα για την αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ενωση, απόφαση που ο συγγραφέας καταγγέλλει ως παραπλανητική και μαζοχιστική.

Εντρυφώντας στη μελέτη της «παρακμιακής, ταραγμένης, βίαιης, ναρκισσιστικής και νευρωτικής Μπελ Eπόκ», ο γαλλόφιλος Μπαρνς διακρίνει στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα τάσεις απομονωτισμού κι ένα γενικευμένο κλίμα ξενοφοβίας που εκδηλώθηκε ως απόστημα μέσω του αντιντρεϊφουσικού αντισημιτισμού. Οι παραλληλισμοί με την Αγγλία του Brexit είναι προφανείς και αναπόφευκτοι και ο συγγραφέας επιδιώκει πεισματικά να διατηρήσει ανοιχτά τα κανάλια επικοινωνίας και ανταλλαγής ιδεών μεταξύ Βρετανίας και ηπειρωτικής Ευρώπης.

Εν είδει κατακλείδας παραθέτω το εξής απόσπασμα:

«Κάθε πορτρέτο που γίνεται με αίσθημα είναι πορτρέτο του καλλιτέχνη, όχι του μοντέλου. Το μοντέλο δεν είναι παρά το τυχαίο γεγονός, η αφορμή. Δεν είναι αυτό που αποκαλύπτεται από τον ζωγράφο· είναι περισσότερο ο ζωγράφος, που αποκαλύπτει τον εαυτό του πάνω στον χρωματισμένο καμβά».

Το εγχείρημα του Μπαρνς είναι ομολογουμένως φιλόδοξο και θεωρώ πως κατορθώνει να αποδώσει την ατμόσφαιρα μιας εποχής στήνοντας tableaux vivants με μοντέλα τους ήρωες και τους αντιήρωές της. Με αφορμή το τυχαίο γεγονός της θέασης ενός πίνακα και της ανακάλυψης του συναρπαστικού βίου του Πότσι, ο συγγραφέας υφαίνει συναρπαστικά την τέχνη, τον έρωτα και την ίδια τη ζωή στις ραφές του κόκκινου μανδύα που γεμίζει το κάδρο.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ηχώ της πολυφωνίας
Το προσωπικό ύφος της Φάντη με τις καλά χωνεμένες επιρροές δημιουργεί ένα ενιαίο πλαίσιο εντός του οποίου εκπέμπουν όλα τα διηγήματα, καθιστώντας τά μεταξύ τους όρια δυσδιάκριτα, εντείνοντας την ηχώ της...
Η ηχώ της πολυφωνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα μπλουζ του Μπέριμαν
Η έκδοση, προϊόν πολυετούς εργασίας, είναι μια καλή ευκαιρία να πάρουμε εκείνη τη γενναία ανάσα και να βουτήξουμε στην άβυσσο αυτού του εξαιρετικά ιδιοσυγκρασιακού δημιουργού της μεταπολεμικής αμερικανικής...
Τα μπλουζ του Μπέριμαν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Δοκιμές περιπλάνησης σε εαυτό και κόσμο
Μεθοδολογικά, ο Σινιόσογλου προσαρμόζει συνειδητά το είδος της γραφής του στα υλικά και στους σταθμούς μιας διακριτής γενεαλογίας σωματικής γραφής και αναμέτρησης με την ασθένεια του εαυτού και των...
Δοκιμές περιπλάνησης σε εαυτό και κόσμο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταξύ Ουκρανών και Ρώσων
Ωστόσο, δεν αποτελεί μια λογοτεχνία ίσων αποστάσεων: είναι περισσότερο ένα πεδίο φωνών που δεν αγνοούν το πολιτικό, ούτε το κρύβουν κάτω από το χαλί, αλλά το τονίζουν με πλάγιες πινελιές.
Μεταξύ Ουκρανών και Ρώσων
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταποίηση πικρής αυτοσυνειδησίας
Η μεταποίηση της πικρής αυτοσυνειδησίας σε ποίηση γίνεται χωρίς ωραιοποιημένο λόγο, με λεξιλόγιο κοινό, απροκάλυπτο, με εικόνες κάποτε σκληρές όπου η φθορά δηλώνεται σωματικά.
Μεταποίηση πικρής αυτοσυνειδησίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας