• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    18°C 14.2°C / 20.1°C
    1 BF
    84%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 12.5°C / 15.9°C
    0 BF
    88%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.0°C / 18.8°C
    2 BF
    82%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.5°C / 12.9°C
    2 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 12.4°C
    0 BF
    87%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.6°C / 15.2°C
    1 BF
    83%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    9°C 9.1°C / 10.1°C
    2 BF
    76%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.1°C / 18.5°C
    1 BF
    92%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.8°C / 18.7°C
    2 BF
    79%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    2 BF
    74%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.1°C / 19.6°C
    1 BF
    88%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    19°C 19.0°C / 19.0°C
    2 BF
    70%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    19°C 19.4°C / 19.4°C
    2 BF
    76%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    9°C 8.9°C / 11.5°C
    0 BF
    93%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    11°C 11.5°C / 13.9°C
    1 BF
    80%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 11.8°C / 17.8°C
    1 BF
    78%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.4°C / 20.3°C
    1 BF
    85%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 12.1°C / 15.5°C
    1 BF
    87%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 11.7°C / 16.0°C
    1 BF
    80%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.8°C / 9.8°C
    2 BF
    82%

Βασίλι Γκρόσσμαν. «Η Κόλαση της Τρεμπλίνκα». Εισαγωγή-Μετάφραση Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, εκδ. Αγρα, 2020, σελ. 118

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ανακάλυψη της Τρεμπλίνκα

  • A-
  • A+

Στις 27 Ιανουαρίου του 1945 ο σοβιετικός στρατός έφτασε στο σύμπλεγμα των στρατοπέδων του Αουσβιτς στην Πολωνία. Το Αουσβιτς αποτελεί συμβολικό τόπο της δολοφονίας σχεδόν 1.000.000 Εβραίων, καθώς επίσης και Τσιγγάνων, αντιφρονούντων, αιχμαλώτων πολέμου, ομοφυλόφιλων. Η ημέρα καθιερώθηκε διεθνώς ως Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος. Πριν από το Αουσβιτς, τον Ιούλιο του 1944, ο Κόκκινος Στρατός διάβηκε τις πύλες της Τρεμπλίνκα

Ο Βασίλι Γκρόσμαν, «Ρώσος συγγραφέας του εβραϊκού πεπρωμένου», σύμφωνα μ' έναν μελετητή, έζησε μεγάλες αναταραχές και αντίκρισε κατά πρόσωπο τραγικά συμβάντα του 20ού αιώνα. Μετέγραψε την εμπειρία του σε πολεμικές ανταποκρίσεις και μυθιστορήματα.

Είναι ήδη αναγνωρισμένος συγγραφέας όταν, ακολουθώντας τον σοβιετικό στρατό, καταγράφει τις αιματοχυσίες στο Κουρσκ και τη Μόσχα, τη μεγάλη ανατροπή στη μάχη του Στάλινγκραντ και την προέλαση του Κόκκινου Στρατού. Οι άμεσες και διαυγείς ανταποκρίσεις του διαβάζονταν στα μετόπισθεν με κομμένη την ανάσα. Η στρατιωτική πορεία τον φέρνει στις έρημες χώρες της Ουκρανίας, στα απομεινάρια των σφαγείων των «Ειδικών Μονάδων», στο Μπάμπι Γιαρ, και στο Μπερντίτσεφ, γενέθλια πόλη στην οποία μάταια αναζήτησε τη μάνα του, που είχε δολοφονηθεί μαζί με τους άλλους Εβραίους από τους Γερμανούς και τους συνεργάτες τους.

Στην Πολωνία, το καλοκαίρι του 1944, ανακαλύπτουν το εγκαταλειμμένο από τους Γερμανούς Μαϊντάνεκ με λιγοστούς επιζώντες και νωπά τα ίχνη της μαζικής εξόντωσης. Την τελευταία εβδομάδα του Ιουλίου φτάνουν στην Τρεμπλίνκα. Περίπου 900.000 άνθρωποι δολοφονήθηκαν στους εντεκάμισι μήνες της λειτουργίας του στρατοπέδου εξόντωσης πλάι σε ένα παλαιότερο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Τον Αύγουστο του 1943 κρατούμενοι έβαλαν φωτιά στο στρατόπεδο και έτρεξαν στο κοντινό δάσος. Η εξέγερση κατεστάλη βίαια.

Ο συγγραφέας κάνει αυτοψία, συγκεντρώνει δεκάδες μαρτυρίες από τους επιζώντες που αγωνίζονται να επιστρέψουν στον κόσμο των ανθρώπων, συντάσσει μια ανταπόκριση-τεκμήριο για το έγκλημα. Τον Νοέμβριο του 1944 δημοσιεύει, με μικρές αλλαγές, την Κόλαση της Τρεμπλίνκα.

Ο Γκρόσμαν, ο σοβιετικός στρατός και ο κόσμος ανακαλύπτουν τα στρατόπεδα εξόντωσης. «Ανακάλυψη», όχι βέβαια επειδή η βία και οι αποτρόπαιες σφαγές ήταν πρωτόγνωρες, αλλά επειδή κάτι που οι Γερμανοί κρατούσαν μυστικό, έρχεται στο φως. Τι κι αν είχαν υπάρξει πληροφορίες, διηγήσεις από δραπέτες, αναφορές από διπλωμάτες. Δύσκολα το πρωτάκουστο άκουσμα γίνεται γνώση του έως τότε αδιανόητου.

Παρ' όλο που οι Γερμανοί μερίμνησαν να ανατινάξουν τις εγκαταστάσεις, τα ίχνη της απόκρυψης της μαζικής εξόντωσης σε θαλάμους αερίων βρίσκονταν παντού. Το έγκλημα δεν άφησε πτώματα, μόνο στάχτες και οι εικόνες του ανταποκριτή συγκλονίζουν: «Αυτή η ερημιά η περιστοιχισμένη από συρματόπλεγμα κατάπιε μέσα της περισσότερες ζωές απ' ό,τι όλοι οι ωκεανοί και οι θάλασσες της υφηλίου μαζί» και τώρα «η γη φτύνει μέσα από το σκασμένο χώμα σπασμένα κόκαλα, δόντια, αντικείμενα, χαρτιά -δεν θέλει να κρατάει μέσα της μυστικά».

Οι σωροί από παπούτσια, από μαλλιά, από γυαλιά, που προορίζονταν για οικονομική εκμετάλλευση, έγιναν αμήχανες φωτογραφίες. Ο αφανισμός, το σβήσιμο των ανθρώπινων ζωών εξωθεί τον συγγραφέα στα κατάλοιπα του βίου των δολοφονημένων: λίστα-θρήνος, μακροσκελής κατάλογος από ετερόκλητα αντικείμενα, που είχαν όλα τη θέση τους σε έναν πρότερο βίο, σε έναν άλλο κόσμο. Ακριβά ή φτηνά, χρηστικά, σημάδια ματαιοδοξίας, αποδείξεις συναισθημάτων, είκοσι εννέα αντικείμενα-κατάλοιπα μιας ζωής: κουβαρίστρες, ξυριστικά, φωτογραφίες, παντόφλες, πακέτα επιστολών, βιολιά, παιδικοί κύβοι…

Ο Γκρόσμαν είναι σαφής: το μυστικό δεν ξεσκεπάστηκε επειδή υπήρξαν χιλιάδες μάρτυρες, αλλά χάρη στον Κόκκινο Στρατό. Το θέαμα δεν αφήνει περιθώριο αμφιβολίας για τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της μαζικής εξόντωσης: μείγμα βίας και εξαπάτησης, «με τους κανόνες του θανάτου να παρουσιάζονται ως κανόνες της ζωής», «σφαγείο-ιμάντας παραγωγής» κατ’ εικόνα της σύγχρονης βιομηχανίας. Το βλέμμα του Γκρόσμαν στρέφεται στο απάνθρωπο γέλιο των δήμιων, στη συμπεριφορά των εκτελεστών. Δεν του διαφεύγει η ευθύνη του χιτλερικού καθεστώτος στη διαμόρφωση δολοφόνων. Η αφήγησή του, νυστέρι που ανατέμνει με ακρίβεια τον στρατοπεδικό κόσμο, περιγράφει τη γενοκτονική μηχανή.

Γνωρίζει την κεντρική σημασία των τρένων που κατέφταναν στο «οικουμενικό σφαγείο» από κάθε άκρη της Ευρώπης. Ανάμεσά τους τα «τρένα από τη Βουλγαρία», που δεν ήταν άλλα από εκείνα τα τρένα πού μετέφεραν και τους Εβραίους των Σερρών, της Δράμας, της Καβάλας, της Ξάνθης της Κομοτηνής και της Αλεξανδρούπολης. Οι επιβάτες τους μπήκαν στον πρώτο κύκλο της κόλασης το βράδυ της 7ης Μαρτίου 1943, όταν οι Βούλγαροι τους έβγαλαν από τα σπίτια τους, τους φυλάκισαν σε καπναποθήκες, προτού διασχίσουν τη Βουλγαρία σιδηροδρομικώς, οδηγηθούν στο λιμάνι του Λομ και από εκεί με ποταμόπλοια στη Βιέννη, για να ξαναμπούν σε τρένα με προορισμό την Τρεμπλίνκα. Λίγες ώρες μετά την άφιξή τους νεκροί καίγονταν στην καρδιά της Κόλασης.

Κύκλοι της κόλασης: στέρηση της ελευθερίας, εκτόπιση, εγκλεισμός, απογύμνωση και εξαθλίωση, εξόντωση σε θαλάμους αερίων. Ο συγγραφέας μάς προκαλεί να φανταστούμε το αδιανόητο: «Θα μπορέσουμε να βρούμε τη δύναμη να φανταστούμε τι αισθάνονταν, τι ένιωθαν τα τελευταία λεπτά…». Προς στιγμήν αμφιταλαντεύεται, στέκεται στα λόγια κάποιου μάρτυρα, «ίσως να...», αλλά καταλήγει: «Οχι, είναι αδύνατον να φανταστεί κανείς τι συνέβαινε στο θάλαμο αερίων». Ο λογοτέχνης δεν υποκύπτει στην ψευδαίσθηση της ρεαλιστικής αναπαράστασης που χαρακτηρίζει τη δημοσιογραφική γραφή.

Βλέμματα που διασταυρώνονται: ο Ιταλός Εβραίος Πρίμο Λέβι, χημικός, κρατούμενος, επέζησε πλάι στους θαλάμους εξόντωσης και μια μέρα που έπεφτε χιόνι αντίκρισε τους Σοβιετικούς ελευθερωτές στο Αουσβιτς. Ο Σοβιετικός Εβραίος Βασίλι Γκρόσμαν, χημικός, έζησε να ανακαλύψει, μια καλοκαιρινή μέρα, την Τρεμπλίνκα και αντίκρισε επιζώντες πλάι στους θαλάμους αερίων. Υπάρχει κάτι που συνδέει αυτά τα βλέμματα που ξέρουν να παρατηρούν, σαν μέσα από μικροσκόπιο, που μιλούν με εικόνες φτιαγμένες από λέξεις αμείλικτες. Κατανοούν και ίσως βοηθούν να κατανοήσουμε.

Θαυμάσια μετάφραση και πλαισίωση του κειμένου από τη δουλεμένη εισαγωγή της Αλεξάνδρας Ιωαννίδου.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις ρίζες του φιλοσοφικού μοντερνισμού
Προλογίζοντας τη Φαινομενολογία του πνεύματος (1807) ο Χέγκελ δηλώνει από τις πρώτες κιόλας γραμμές πως «ό,τι κι αν άρμοζε να πούμε για τη φιλοσοφία σε έναν πρόλογο, και όπως κι αν το λέγαμε, δεν μπορεί να...
Στις ρίζες του φιλοσοφικού μοντερνισμού
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Λογοτεχνική δημοσιογραφία
Στον νέο υβριδικό κόσμο η μοντέρνα γραφή, αν θέλει να τον εκφράσει, είτε πρόκειται για λογοτεχνία είτε για δοκιμιακό λόγο είτε για τις γνωστές ακαδημαϊκές πειθαρχίες, δεν μπορεί παρά να είναι υβριδική.
Λογοτεχνική δημοσιογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φιλτραρισμένος λυρισμός
Τα συνολικώς 24 ποιήματα του βιβλίου κατανέμονται σε τέσσερις ενότητες με ιδιαίτερους τίτλους η καθεμιά («Αίθουσα αναμονής», «Νέα από την κανονικότητα», «Σχεδόν ξεχασμένες Μαρίες» και ο δυσερμήνευτος τίτλος...
Φιλτραρισμένος λυρισμός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι θεοί με τα εύθρυπτα και θρεπτικά φτερά
Ισως εν αρχή ην το τραύμα, το γρατζούνισμα του χάους πριν ενωθούν τα κύτταρά μας» γράφει η Αννα Γρίβα στο διήγημα με τίτλο «Ο φεγγίτης», που περιλαμβάνεται στη συλλογή διηγημάτων «Τα ζώα θεοί».
Οι θεοί με τα εύθρυπτα και θρεπτικά φτερά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φθινοπωρινές σελίδες πεζογραφίας
Από τη φετινή φθινοπωρινή ελληνική πεζογραφική σοδειά διακρίναμε είκοσι έναν τίτλους (αναμφίβολα υπάρχουν κι άλλα αξιοσύστατα βιβλία), τα οποία θα κυκλοφορήσουν το προσεχές δίμηνο.
Φθινοπωρινές σελίδες πεζογραφίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Γραφές της πόλης
Λογοτεχνία της πόλης ή πόλεις της λογοτεχνίας; Από όποια σκοπιά και να το δεις (περιπατητής κειμένων ή αναγνώστης αστικού ιστού) η γραφή της περιπλάνησης αναχωνεύει ένα διπλό βλέμμα: του αυτόπτη ή αυτήκοου...
Γραφές της πόλης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας