Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.7°C / 16.7°C
    1 BF
    51%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.6°C / 17.2°C
    3 BF
    51%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    14°C 11.7°C / 16.0°C
    1 BF
    51%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    3 BF
    31%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    3 BF
    66%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    16°C 13.9°C / 17.8°C
    2 BF
    51%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    1 BF
    16%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.4°C / 16.0°C
    1 BF
    51%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.9°C / 16.0°C
    4 BF
    63%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 15.6°C
    1 BF
    51%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 16.1°C
    2 BF
    58%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.8°C / 15.0°C
    3 BF
    67%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    2 BF
    59%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    1 BF
    39%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.6°C / 18.3°C
    2 BF
    24%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.0°C / 17.2°C
    5 BF
    42%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    16°C 12.8°C / 17.8°C
    2 BF
    31%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.8°C / 14.0°C
    2 BF
    67%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 13.9°C / 17.8°C
    1 BF
    68%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    2 BF
    16%
Πολιτική αλληγορία για τη λήθη

ΓΙΟΚΟ ΟΓΚΑΓΟΥΑ. Η αστυνομία της μνήμης. Μετάφραση: Χίλντα Παπαδημητρίου. Πατάκης, 2020. Σελ. 376.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πολιτική αλληγορία για τη λήθη

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Φανταστείτε πως ξυπνάτε ένα πρωί και διαπιστώνετε ότι έχουν εξαφανιστεί από προσώπου γης τα πουλιά, τα τριαντάφυλλα, τα πλοία, οι χάρτες, τα ημερολόγια και λογής λογής καθημερινά μικροαντικείμενα όπως οι κορδέλες, τα καπέλα και οι φωτογραφίες.

Σκεφτείτε πως οι διαδοχικές εξαφανίσεις των αντικειμένων συνεπάγονται την απαλοιφή κάθε ανάμνησης σχετικά με την ύπαρξη, τη χρήση, την αίσθησή τους. Στοχαστείτε το πλήθος των λέξεων που ξαφνικά παύουν να συσχετίζονται με κάτι το απτό, χάνουν τη νοηματοδοτική τους ιδιότητα και καταντούν «άδεια κελύφη» που μοιραία αχρηστεύονται.

Αναλογιστείτε ακόμη την επισφαλή θέση όλων όσοι δεν μπορούν ή αρνούνται να ξεχάσουν τα αντικείμενα που χάθηκαν στα ασφυκτικά όρια του δυστοπικού αυτού περιβάλλοντος. Τέλος, φανταστείτε μια ειδικά εκπαιδευμένη, ανάλγητη αστυνομική μονάδα, αποκλειστικό καθήκον της οποίας είναι ο εντοπισμός και του παραμικρού ίχνους εξαφανισμένων αντικειμένων και η οριστική εξάλειψή τους από τη συλλογική μνήμη.

Αυτή είναι σε γενικές γραμμές η υπόθεση του μυθιστορήματος Η Αστυνομία της Μνήμης της διακεκριμένης Ιαπωνέζας συγγραφέα Yogo Ogawa που κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη, άρτια μεταφρασμένο από τη Χίλντα Παπαδημητρίου. Πρόκειται για ένα από τα πρώτα κείμενα της Ogawa, την οποία το ελληνικό αναγνωστικό κοινό γνωρίζει από μεταγενέστερα κυρίως έργα της (Ξενοδοχείο Ιρις, O Παράμεσος, Αρωμα Πάγου κ.α. που κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Αγρα). Εικοσιπέντε περίπου χρόνια μετά την πρώτη του κυκλοφορία, η αγγλική μετάφραση του μυθιστορήματος Η Αστυνομία της Μνήμης έφερε την Ogawa στο αγγλόφωνο λογοτεχνικό προσκήνιο και της χάρισε μια θέση στη βραχεία λίστα του περίβλεπτου βραβείου Booker 2020.

Το σκηνικό που επιλέγει η Ogawa είναι ένα νησί που δεν κατονομάζεται, όπου οι κάτοικοι εξοικειώνονται με τις αιφνίδιες απώλειες που κατά καιρούς βιώνουν. Αντιλαμβανόμενοι τον άμεσο αντίκτυπο της εξαφάνισης ενός αντικειμένου, οι νησιώτες παραδίδονται ως επί το πλείστον αδιαμαρτύρητα στη λήθη και ενίοτε συμμετέχουν με τελετουργικές κινήσεις στην καταστροφή των αντικειμένων που μια απρόσωπη Δύναμη όρισε αποβραδίς να χαθούν.

Η αφηγηματική φωνή ανήκει στην ανώνυμη πρωταγωνίστρια, μυθιστορηματογράφο στο επάγγελμα, η οποία βιώνοντας από παιδί απώλειες αντικειμένων και αγαπημένων της προσώπων διαπιστώνει ότι: «Οι άνθρωποι, κι εγώ δεν αποτελώ εξαίρεση, είναι ικανοί να ξεχάσουν σχεδόν τα πάντα, λες και το νησί μας δεν θα μπορούσε να επιπλέει παρά μόνο σε μια τελείως άδεια θάλασσα».

Στο πλαίσιο της αφήγησης, παρακολουθούμε επίσης τη διαδικασία συγγραφής του τελευταίου μυθιστορήματος της πρωταγωνίστριας με θέμα μια δακτυλογράφο (αφηγηματικό κάτοπτρο της ίδιας) που χάνει σταδιακά τη φωνή της. Το άλλο νήμα της αφήγησης είναι μια καμουφλαρισμένη εκδοχή της ιστορίας της Αννας Φρανκ, το ημερολόγιο εγκλεισμού της οποίας καθόρισε την αναγνωστική και συγγραφική πορεία της Ogawa. Η πρωταγωνίστρια φυγαδεύει και κρύβει σ’ ένα καταφύγιο τον Ρ, τον επιμελητή των χειρογράφων της, εξαιτίας της αδυναμίας του να ξεχάσει εξαφανισμένα αντικείμενα, συνθήκη που τον καθιστά στόχο της διαβόητης Aστυνομίας της Μνήμης. Ο μόνος που γνωρίζει το μυστικό και γίνεται συνεργός της πρωταγωνίστριας είναι ο γέρος, ο ηλικιωμένος φίλος της και αφοσιωμένος αναγνώστης του έργου της.

Ο γέρος της εξομολογείται πως: «... υπάρχουν περισσότερα κενά στο νησί απ’ όσα υπήρχαν κάποτε. Οταν ήμουν παιδί, όλος ο τόπος έμοιαζε … πώς να το πω … πολύ πιο πλήρης, πολύ πιο αληθινός. Αλλά καθώς τα πράγματα άρχισαν να γίνονται πιο αδύναμα, να γεμίζουν τρύπες, η καρδιά μου έγινε αδύναμη κι αυτή, εξασθένησε κατά κάποιον τρόπο». Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ο γέρος και ο Ρ είναι οι αντίθετες όψεις του ίδιου νομίσματος - πρόκειται και στις δυο περιπτώσεις για ευαίσθητους δέκτες μιας εφιαλτικής πραγματικότητας απέναντι στην οποία ο μεν πρώτος υιοθετεί μια στωική στάση νιώθοντας ανήμπορος να την εμποδίσει, ο δε δεύτερος αντιστέκεται προσπαθώντας να περισώσει ό,τι μπορεί.

Ο κίνδυνος μιας εφόδου της Αστυνομίας της Μνήμης μονίμως καραδοκεί και οι τρεις κύριοι χαρακτήρες καλούνται να αντιμετωπίσουν μια τέτοια επέμβαση σε μια κεντρική σκηνή του κειμένου. Η Αστυνομία καταστρέφει προσωπικά κειμήλια, συλλαμβάνει και τιμωρεί παραδειγματικά τους παραβάτες: όχι μόνο εκείνους που «παράνομα» διαφύλαξαν εξαφανισμένα αντικείμενα αλλά πρωτίστως εκείνους που δεν μπορούν να τα ξεχάσουν, όπως επίσης κι εκείνους που δεν μπορούν να συμφιλιωθούν με το γεγονός ότι όλοι οι υπόλοιποι τα ξέχασαν.

Με τη μινιμαλιστική του πλοκή και την απίστευτα διαπεραστική του ατμόσφαιρα, το κείμενο της Ogawa προσφέρεται για πολλαπλές αναγνώσεις. Το προφανές σημείο έναρξης της συζήτησης έχει να κάνει με τα όρια της επέμβασης ενός «οργουελιανού» τύπου κράτους στο πιο μύχιο ίσως κομμάτι της ανθρώπινης προσωπικότητας - αυτό που έχει να κάνει με τη διαχείριση των αναμνήσεων.

Ακολουθώντας μια πιο αφαιρετική προσέγγιση, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι το κείμενο διαβάζεται και ως μια αλληγορία για τη λήθη που προκύπτει από τη φθορά που επιφέρει ο χρόνος και ταυτόχρονα ως ύμνος στην επίμονη ανθεκτικότητα της μνήμης.

Εν τέλει όμως, η αποσιώπηση που διέπει το αφηγηματικό σύμπαν γίνεται η πιο ηχηρή διαμαρτυρία απέναντι στο καταστροφικό έργο της Αστυνομίας της Μνήμης. Η σιωπή μάς αναγκάζει να αναμετρηθούμε με το κενό και να αντιληφθούμε απόλυτα την απουσία πραγμάτων, αισθημάτων και ανθρώπων.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο θραυσματικός στοχασμός του Μπένγιαμιν
Λίγες λέξεις αλλά πανίσχυρες σαν τις μάρκες του τζογαδόρου. Μαζί τους ο αναγνώστης γίνεται παίκτης που φέρνει τα πάνω κάτω και ανακόπτει την αναμενόμενη πορεία της ημέρας.
Ο θραυσματικός στοχασμός του Μπένγιαμιν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σκάβοντας σε νέα αφηγηματικά εδάφη
Με το πρώτο της βιβλίο, το Κήτος, η Ούρσουλα Φωσκόλου απέσπασε το βραβείο Νέου Λογοτέχνη «Εναστρον-Κλεψύδρα» καθώς και το Κρατικό Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα. Σε νέα εδάφη ξανοίγεται και το...
Σκάβοντας σε νέα αφηγηματικά εδάφη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η (γ)ραφή του τραύματος
Σε ηλικία είκοσι οχτώ ετών, ο Αμερικανο-βιετναμέζος ποιητής Ocean Vuong έκανε το 2016 το επίσημο ντεμπούτο του με την ποιητική συλλογή Νυχτερινός Ουρανός με Τραύματα Εξόδου (Night Sky with Exit Wounds), για...
Η (γ)ραφή του τραύματος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στο χωνευτήρι της αφήγησης
Ο Σάσα Στάνισιτς, που γεννήθηκε το 1978 στο Βίζεγκραντ της σημερινής Βοσνίας και από το 1992 ζει στη Γερμανία ως αποτέλεσμα του διωγμού που υπέστη η οικογένειά του μετά το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου στη...
Στο χωνευτήρι της αφήγησης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Φρόιντ απέναντι στους επικριτές του
Η σημερινή εποχή φαντάζει για την ψυχανάλυση δύσκολη όσο όλες, ίσως, με τη νευροφυσιολογία, τη γνωσιακή επιστήμη και τον συμπεριφορισμό να προβάλλουν ως οι σύγχρονες εκφάνσεις παραδοσιακών εχθρών αυτής της...
Ο Φρόιντ απέναντι στους επικριτές του

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας