• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.9°C / 28.0°C
    3 BF
    32%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 20.6°C / 25.0°C
    4 BF
    44%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.7°C / 24.0°C
    2 BF
    46%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 20.6°C / 26.0°C
    3 BF
    34%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 22.0°C / 22.0°C
    4 BF
    56%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.8°C / 24.4°C
    2 BF
    41%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.0°C / 21.0°C
    3 BF
    35%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 22.8°C / 24.4°C
    2 BF
    46%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.0°C / 24.4°C
    5 BF
    83%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.0°C / 25.0°C
    2 BF
    41%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    22°C 20.0°C / 23.0°C
    3 BF
    83%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.6°C / 20.6°C
    1 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.0°C / 27.0°C
    4 BF
    39%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 26.0°C / 26.0°C
    3 BF
    36%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.8°C / 26.1°C
    3 BF
    36%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.0°C / 23.3°C
    2 BF
    73%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.7°C / 25.0°C
    4 BF
    33%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 21.1°C / 22.0°C
    2 BF
    64%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.8°C / 24.4°C
    3 BF
    52%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 21.0°C / 21.0°C
    3 BF
    35%
Ενα πολύτροπο πρόσωπο της γραφής

Δημήτρης Ελευθεράκης (1978-2020)

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενα πολύτροπο πρόσωπο της γραφής

  • A-
  • A+
ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΔΗΜΗΤΡΗ ΕΛΕΥΘΕΡΑΚΗ (1978-2020)
Ακολουθήστε μας στο Google news

Σε μια χρονιά που αποχαιρετήσαμε τους φίλτατους και τόσο οικείους ποιητές Γιάννη Δάλλα (1924-2020) και Ντίνο Χριστιανόπουλο (1931-2020) δεν φανταζόμουν πως θα αποχαιρετούσα και πως θα έγραφα εις μνήμην του συνομήλικου Δημήτρη Ελευθεράκη (1978-2020). Ενός εκ των πρώτων και ωριμότερων της νέας ποιητικής γενιάς.

Ξεκινώ λοιπόν κομίζοντας, αντί στεφάνου, εις μνήμην αλλά και ως εισαγωγή στο ποιητικό, στοχαστικό και ηθικό του σύμπαν, το σύμπαν του νέου, ωστόσο σαφώς γινομένου ποιητή, το γνωμικό του Εμμανουήλ Ροΐδη:

«Ο αληθής ποιητής πρέπει να ομοιάζη την δρυν, ήτις όσον υψηλότερα αίρει την κεφαλήν προς τον ουρανόν, τόσον βαθύτερον βυθίζει την ρίζαν εις την γην».

Κι έτσι ακριβώς έκανε -κι έτσι έμοιαζε- ο αποδημήσας ποιητής. Διόλου υποσχόμενος, όπως ειπώθηκε ως πρόχειρος αποχαιρετισμός, γιατί είχε ήδη κομίσει και κατορθώσει∙ ολοκληρώνοντας ένα αρτιότατο μέρος του ποιητικού και στοχαστικού-θεωρητικού του έργου. Κι επομένως έχουμε μια «πλήρη» ποιητική κατάθεση η οποία σχηματίζει και συγκρατεί το ποιητικό και στοχαστικό του πρόσωπο, με το οποίο θα ασχοληθούμε. Οχι απλά εις μνήμην αλλά ως αφορμή να τον γνωρίσουμε.

Προτού όμως προχωρήσουμε, να δούμε τους κύριους σταθμούς του. Γεννημένος στην Αθήνα, με σπουδές ελληνικής και ξένης φιλολογίας στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και το Εδιμβούργο, εκπονεί διδακτορική διατριβή στο Τμήμα Φιλολογίας του ΑΠΘ με τίτλο «Τ.Κ. Παπατσώνης: μια εξέταση της ποιητικής του στη διακειμενική προοπτική της ποίησης των F. Hoelderlin, P. Claudel και T. S. Eliot» (2007).

Στη συνέχεια στη Γερμανία, σε διδακτορικό και πάλι επίπεδο, επικεντρώνεται στην περίπτωση των Ελλήνων εβραίων του Ολοκαυτώματος και διδάσκει ελληνικά στο Πανεπιστήμιο της Βόνης. Καρπός αυτών των χρόνων είναι το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης του 2018 (μετάφραση έργου ελληνικής γλώσσας σε ξένη γλώσσα) στην Ελενα Παλλαντζά για το βιβλίο του «Η δύσκολη τέχνη» (Dimitris Eleftherakis, «Die schwierige Kunst», Reinecke & Voß, Λιψία 2017).

Πρόκειται για ένα βιβλίο δοκιμιογραφικής-αφηγηματικής φύσης (εκδ. Αντίποδες, 2015), όπου ο ποιητής-στοχαστής πήρε θέση υπέρ του μαυρόασπρου γκράφιτι που εμφανίστηκε στους τοίχους του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, εκφράζοντας σε μεγάλο βαθμό την οπτική της ποιητικής μας γενιάς. Καταθέτοντάς το: «Η Ελλάδα είναι μια δύσκολη τέχνη».

Αξίζει επίσης να σταθούμε στο βιβλίο «Με το περίστροφο του Μαγιακόφσκι: μια συζήτηση για την ποίηση» (2010), όπου με τους συνομήλικους ποιητές Δημήτρη Αγγελή και Σταμάτη Πολενάκη ο Ελευθεράκης συζητά για τη σύγχρονη ποίηση. Βιβλίο το οποίο προκάλεσε αίσθηση και συζητήθηκε. Ανοιγόμενο στην ηθική της ευθύνης, το βιβλίο λαμβάνει σοβαρά υπόψη όχι μόνο την ιστορία και τη συλλογική μας δυσκολία, αλλά επανεισάγει τη θρησκευτικότητα στο ποιητικό μας σώμα.

Μια στάση που, σε συνδυασμό με το θέμα της διατριβής του, μας επιτρέπει να κατανοήσουμε το κυρίως κλίμα στο οποίο επέλεξε να κινηθεί. Μεσοπολεμικός με τον τρόπο του, ο Ελευθεράκης εντάσσεται στη χαμηλή φωνή της καρυωτακικής γραμμής (πρβλ. την ειρωνική, τη σατιρική, την πεισιθάνατη, κ.λπ.) την οποία, αφού πρώτα την πέρασε από την πνευματική στοχαστικότητα του Τάκη Παπατσώνη, τη συνέδεσε και την αιμοδότησε με την αγγλόφωνη ποίηση και χαρακτηριστικά με αυτή του Αμερικανού Wallace Stevens και του Ιρλανδού Seamus Heaney (βλ. τα ποιήματα «Στην πλατεία του βασιλικού αλόγου» και «Κέβιν του Γκλένταλοκ», αντίστοιχα).

Ποιήματα που, μεταξύ άλλων, ανθολογήθηκαν στο «Εγχειρίδιο νέας ποιητικής, γεν. 1974-2000» του Σωτήρη Παστάκα (εκδ. Ρώμη, 2019), όπου ο Ελευθεράκης συστεγάζεται με δεκατέσσερις ακόμη ποιητές, μεταξύ των οποίων οι Αννα Γρίβα, Δημήτρης Λεοντζάκος, Γιώργος Πρεβεδουράκης, Θοδωρής Ρακόπουλος, Γιάννης Στίγκας, Χάρης Ψαρράς και ο γράφων. Εδώ αξίζει ακόμη να αναφερθούμε στη συμμετοχή του στα ακόλουθα συλλογικά έργα: «Ποιήματα του 2013» σε επιμέλεια των Ελσας Κορνέτη-Κλεοπάτρας Λυμπέρη (Κοινωνία των (δε)κάτων), «3o Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών, 70 ποιητές από 16 χώρες» (Κύκλος Ποιητών, 2017), «Για τον Ηλία Λάγιο» (Ερατώ, 2005) και το «Νίκος Εγγονόπουλος: ο ζωγράφος και ο ποιητής» (Μουσείο Μπενάκη, 2010).

Ο Ελευθεράκης εμφανίστηκε στα γράμματά μας το 1998 με ποιήματά του στο περιοδικό «Νέα Εστία». Δημοσίευσε πέντε ποιητικά βιβλία: «Το καθαυτό χειρόγραφο» (Γαβριηλίδης, 2001), «Προσωρινή μετάθεση» (Γαβριηλίδης, 2004), «Ρέκβιεμ για ένα φίλο» (Ερατώ, 2005), «Η στέππα» (Νεφέλη, 2006) και τα «Εγκώμια» (Πατάκης, 2013). Για το τελευταίο τιμήθηκε με το βραβείο του περιοδικού «Ο Αναγνώστης» (2014). Βιβλίο στο οποίο ως λόγιος ποιητής και ως τεχνίτης επιτυγχάνει τον συγκερασμό του ελεύθερου με τον έμμετρο στίχο, παλινδρομώντας επιτυχώς μεταξύ του συλλογικού μύθου και του προσωπικού μετεωρισμού, στοχεύοντας -ποιητικά αφηγούμενος- στην πολιτικο-κοινωνική αλληγορία.

Στις αρχές του 2021 αναμένεται να κυκλοφορήσει το νέο του βιβλίο «Ασπρα μήλα» από τις Εκδόσεις Πατάκη. Ο Ελευθεράκης υπήρξε μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού «Ποιητική», όπου μαζί με τον ποιητή Γιάννη Δούκα κόμισαν έναν άλλον αέρα στο σημαντικό αυτό περιοδικό.

Τέλος, επιμελήθηκε εκδόσεις ποιητών, όπως του Καβάφη και του Καρυωτάκη, και μετάφρασε την «Κάρμεν» του Bizet για την Εθνική Λυρική Σκηνή.

Ο Ελευθεράκης ήταν εκπαιδευτικός στη Σχολή Μωραΐτη. Αφήνει πίσω του τη σύζυγό του και δύο παιδιά, μαθητές Γυμνασίου και Δημοτικού.

ΑΝΕΚΔΟΤΟ ΠΟΙΗΜΑ του Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΑΚΗ

Πρεσβυωπία*

Μετά τα σαράντα όλα είναι ίδια:

ένας σκύλος έρχεται να χορέψει γύρω απ’ τα πόδια σου στην άμμο

όπως κι εχθές – όλα είναι όμοια με τα περσινά, αλλοιωμένα μόνο

απ’ την όψη των ματιών σου που βλέπουν λιγότερα

κι εσύ δεν έχεις γίνει σοφότερος, λευτερωμένος από φόβο

στωικός, υπομονετικός ή μειλίχιος.

Στην περσινή φωτογραφία δυσκολεύεσαι να διακρίνεις

εάν αυτά που βλέπεις είναι μανταρίνια ή μικρά πορτοκάλια,

και στο χαρτί τα γράμματα που διαβάζεις είναι υγρά:

αδύνατο να καταλάβεις.

Με μια κίνηση μπορείς να τα χαλάσεις όλα

από αμηχανία ή πείσμα.

Εχεις μια εμμονή να σκέπτεσαι το ίδιο μοτίβο,

το κόκκινο χώμα και το παραγινωμένο αχλάδι

το στήθος της γοργόνας στο ψηφιδωτό και το χρυσό τσαμπί

το γλίστρημα του ήλιου στις θαλάσσιες σπηλιές.

Κι όταν στο τέλος γράφεις για να μην ξεχάσεις και να μην σε ξεχάσουν

κρατάς τη σελίδα σε απόσταση για να μπορέσεις να δεις, και διαβάζεις:

Υπάρχουν άπειρα μέρη του κόσμου όπου δεν πρόκειται να πεθάνω

κι υπάρχουν όλα τα μέρη του κόσμου

όπου δεν πρόκειται ν’ αναστηθώ.

[Από τη συλλογή «Ασπρα μήλα» που θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Πατάκη αρχές του 2021]

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τέσσερις πασχαλινές ιστορίες
Αυτό είναι το δεύτερο συνεχόμενο Πάσχα όπου η πανδημία ρυθμίζει και πάλι την καθημερινότητά μας. Το δεύτερο Πάσχα που το πασχαλινό αίσθημα, ανθρωποκεντρικό/υπερβατικό, κοσμικό/κατανυκτικό θα το βιώσουμε εν...
Τέσσερις πασχαλινές ιστορίες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από το συλλογικό στο ατομικό
Γραφές του εγκλεισμού στη μεταπολιτευτική πεζογραφία μας με πολιτικό, κοινωνικό ή υπαρξιακό πρόσημο. Από μετεμφυλιακές και δικτατορικές μνήμες έως την τρέχουσα δυστοπία της πανδημίας. Μια δεσπόζουσα γραμμή...
Από το συλλογικό στο ατομικό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εικόνες του Μπέκετ
Υπήρξε αρκετά γνωστή η σχεδόν σωματική αποστροφή του Ζιλ Ντελέζ για το θέατρο και την αμεσότητα των δρωμένων του, απότοκο ίσως όχι μόνο της «αντικοινωνικής» ιδιοσυγκρασίας του φιλοσόφου, αλλά και μιας ριζικά...
Εικόνες του Μπέκετ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Η εποποιία της καθημερινότητας»
Τρίτο πεζογραφικό βιβλίο της φιλολόγου, κριτικού και συγγραφέως Μαρίας Στασινοπούλου (γεν. 1945) μετά το εξαιρετικό Κυρία, με θυμάστε; (Κίχλη, 2010), που βασιζόταν στις εμπειρίες της ως καθηγήτριας της...
«Η εποποιία της καθημερινότητας»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα ευαγγέλιο και ένα κοτσύφι
Η φιλία του Νίκου Καζαντζάκη με τον Αγγελο Σικελιανό, όπως και ο έρωτας του Ανδρέα Εμπειρίκου με τη Μάτση Χατζηλαζάρου ή, ίσως, της Μαρίας Πολυδούρη με τον Κ.Γ. Καρυωτάκη, είναι ένα από εκείνα τα θρυλικά...
Ενα ευαγγέλιο και ένα κοτσύφι
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το ζοφερό σύμπαν του Οργουελ
Το εγχώριο αναγνωστικό κοινό γνωρίζει καλά το έργο του Ερικ Αρθουρ Μπλερ (μετά θάνατον, το ίδιο του το επίθετο μπήκε κι επίσημα στο αγγλικό λεξιλόγιο και το οργουελιανός έγινε συνώνυμο της πολιτικής δυστοπίας)...
Το ζοφερό σύμπαν του Οργουελ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας