Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενα πολύτροπο πρόσωπο της γραφής

Δημήτρης Ελευθεράκης (1978-2020)

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενα πολύτροπο πρόσωπο της γραφής

  • A-
  • A+
ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΔΗΜΗΤΡΗ ΕΛΕΥΘΕΡΑΚΗ (1978-2020)

Σε μια χρονιά που αποχαιρετήσαμε τους φίλτατους και τόσο οικείους ποιητές Γιάννη Δάλλα (1924-2020) και Ντίνο Χριστιανόπουλο (1931-2020) δεν φανταζόμουν πως θα αποχαιρετούσα και πως θα έγραφα εις μνήμην του συνομήλικου Δημήτρη Ελευθεράκη (1978-2020). Ενός εκ των πρώτων και ωριμότερων της νέας ποιητικής γενιάς.

Ξεκινώ λοιπόν κομίζοντας, αντί στεφάνου, εις μνήμην αλλά και ως εισαγωγή στο ποιητικό, στοχαστικό και ηθικό του σύμπαν, το σύμπαν του νέου, ωστόσο σαφώς γινομένου ποιητή, το γνωμικό του Εμμανουήλ Ροΐδη:

«Ο αληθής ποιητής πρέπει να ομοιάζη την δρυν, ήτις όσον υψηλότερα αίρει την κεφαλήν προς τον ουρανόν, τόσον βαθύτερον βυθίζει την ρίζαν εις την γην».

Κι έτσι ακριβώς έκανε -κι έτσι έμοιαζε- ο αποδημήσας ποιητής. Διόλου υποσχόμενος, όπως ειπώθηκε ως πρόχειρος αποχαιρετισμός, γιατί είχε ήδη κομίσει και κατορθώσει∙ ολοκληρώνοντας ένα αρτιότατο μέρος του ποιητικού και στοχαστικού-θεωρητικού του έργου. Κι επομένως έχουμε μια «πλήρη» ποιητική κατάθεση η οποία σχηματίζει και συγκρατεί το ποιητικό και στοχαστικό του πρόσωπο, με το οποίο θα ασχοληθούμε. Οχι απλά εις μνήμην αλλά ως αφορμή να τον γνωρίσουμε.

Προτού όμως προχωρήσουμε, να δούμε τους κύριους σταθμούς του. Γεννημένος στην Αθήνα, με σπουδές ελληνικής και ξένης φιλολογίας στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και το Εδιμβούργο, εκπονεί διδακτορική διατριβή στο Τμήμα Φιλολογίας του ΑΠΘ με τίτλο «Τ.Κ. Παπατσώνης: μια εξέταση της ποιητικής του στη διακειμενική προοπτική της ποίησης των F. Hoelderlin, P. Claudel και T. S. Eliot» (2007).

Στη συνέχεια στη Γερμανία, σε διδακτορικό και πάλι επίπεδο, επικεντρώνεται στην περίπτωση των Ελλήνων εβραίων του Ολοκαυτώματος και διδάσκει ελληνικά στο Πανεπιστήμιο της Βόνης. Καρπός αυτών των χρόνων είναι το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης του 2018 (μετάφραση έργου ελληνικής γλώσσας σε ξένη γλώσσα) στην Ελενα Παλλαντζά για το βιβλίο του «Η δύσκολη τέχνη» (Dimitris Eleftherakis, «Die schwierige Kunst», Reinecke & Voß, Λιψία 2017).

Πρόκειται για ένα βιβλίο δοκιμιογραφικής-αφηγηματικής φύσης (εκδ. Αντίποδες, 2015), όπου ο ποιητής-στοχαστής πήρε θέση υπέρ του μαυρόασπρου γκράφιτι που εμφανίστηκε στους τοίχους του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, εκφράζοντας σε μεγάλο βαθμό την οπτική της ποιητικής μας γενιάς. Καταθέτοντάς το: «Η Ελλάδα είναι μια δύσκολη τέχνη».

Αξίζει επίσης να σταθούμε στο βιβλίο «Με το περίστροφο του Μαγιακόφσκι: μια συζήτηση για την ποίηση» (2010), όπου με τους συνομήλικους ποιητές Δημήτρη Αγγελή και Σταμάτη Πολενάκη ο Ελευθεράκης συζητά για τη σύγχρονη ποίηση. Βιβλίο το οποίο προκάλεσε αίσθηση και συζητήθηκε. Ανοιγόμενο στην ηθική της ευθύνης, το βιβλίο λαμβάνει σοβαρά υπόψη όχι μόνο την ιστορία και τη συλλογική μας δυσκολία, αλλά επανεισάγει τη θρησκευτικότητα στο ποιητικό μας σώμα.

Μια στάση που, σε συνδυασμό με το θέμα της διατριβής του, μας επιτρέπει να κατανοήσουμε το κυρίως κλίμα στο οποίο επέλεξε να κινηθεί. Μεσοπολεμικός με τον τρόπο του, ο Ελευθεράκης εντάσσεται στη χαμηλή φωνή της καρυωτακικής γραμμής (πρβλ. την ειρωνική, τη σατιρική, την πεισιθάνατη, κ.λπ.) την οποία, αφού πρώτα την πέρασε από την πνευματική στοχαστικότητα του Τάκη Παπατσώνη, τη συνέδεσε και την αιμοδότησε με την αγγλόφωνη ποίηση και χαρακτηριστικά με αυτή του Αμερικανού Wallace Stevens και του Ιρλανδού Seamus Heaney (βλ. τα ποιήματα «Στην πλατεία του βασιλικού αλόγου» και «Κέβιν του Γκλένταλοκ», αντίστοιχα).

Ποιήματα που, μεταξύ άλλων, ανθολογήθηκαν στο «Εγχειρίδιο νέας ποιητικής, γεν. 1974-2000» του Σωτήρη Παστάκα (εκδ. Ρώμη, 2019), όπου ο Ελευθεράκης συστεγάζεται με δεκατέσσερις ακόμη ποιητές, μεταξύ των οποίων οι Αννα Γρίβα, Δημήτρης Λεοντζάκος, Γιώργος Πρεβεδουράκης, Θοδωρής Ρακόπουλος, Γιάννης Στίγκας, Χάρης Ψαρράς και ο γράφων. Εδώ αξίζει ακόμη να αναφερθούμε στη συμμετοχή του στα ακόλουθα συλλογικά έργα: «Ποιήματα του 2013» σε επιμέλεια των Ελσας Κορνέτη-Κλεοπάτρας Λυμπέρη (Κοινωνία των (δε)κάτων), «3o Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών, 70 ποιητές από 16 χώρες» (Κύκλος Ποιητών, 2017), «Για τον Ηλία Λάγιο» (Ερατώ, 2005) και το «Νίκος Εγγονόπουλος: ο ζωγράφος και ο ποιητής» (Μουσείο Μπενάκη, 2010).

Ο Ελευθεράκης εμφανίστηκε στα γράμματά μας το 1998 με ποιήματά του στο περιοδικό «Νέα Εστία». Δημοσίευσε πέντε ποιητικά βιβλία: «Το καθαυτό χειρόγραφο» (Γαβριηλίδης, 2001), «Προσωρινή μετάθεση» (Γαβριηλίδης, 2004), «Ρέκβιεμ για ένα φίλο» (Ερατώ, 2005), «Η στέππα» (Νεφέλη, 2006) και τα «Εγκώμια» (Πατάκης, 2013). Για το τελευταίο τιμήθηκε με το βραβείο του περιοδικού «Ο Αναγνώστης» (2014). Βιβλίο στο οποίο ως λόγιος ποιητής και ως τεχνίτης επιτυγχάνει τον συγκερασμό του ελεύθερου με τον έμμετρο στίχο, παλινδρομώντας επιτυχώς μεταξύ του συλλογικού μύθου και του προσωπικού μετεωρισμού, στοχεύοντας -ποιητικά αφηγούμενος- στην πολιτικο-κοινωνική αλληγορία.

Στις αρχές του 2021 αναμένεται να κυκλοφορήσει το νέο του βιβλίο «Ασπρα μήλα» από τις Εκδόσεις Πατάκη. Ο Ελευθεράκης υπήρξε μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού «Ποιητική», όπου μαζί με τον ποιητή Γιάννη Δούκα κόμισαν έναν άλλον αέρα στο σημαντικό αυτό περιοδικό.

Τέλος, επιμελήθηκε εκδόσεις ποιητών, όπως του Καβάφη και του Καρυωτάκη, και μετάφρασε την «Κάρμεν» του Bizet για την Εθνική Λυρική Σκηνή.

Ο Ελευθεράκης ήταν εκπαιδευτικός στη Σχολή Μωραΐτη. Αφήνει πίσω του τη σύζυγό του και δύο παιδιά, μαθητές Γυμνασίου και Δημοτικού.

ΑΝΕΚΔΟΤΟ ΠΟΙΗΜΑ του Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΑΚΗ

Πρεσβυωπία*

Μετά τα σαράντα όλα είναι ίδια:

ένας σκύλος έρχεται να χορέψει γύρω απ’ τα πόδια σου στην άμμο

όπως κι εχθές – όλα είναι όμοια με τα περσινά, αλλοιωμένα μόνο

απ’ την όψη των ματιών σου που βλέπουν λιγότερα

κι εσύ δεν έχεις γίνει σοφότερος, λευτερωμένος από φόβο

στωικός, υπομονετικός ή μειλίχιος.

Στην περσινή φωτογραφία δυσκολεύεσαι να διακρίνεις

εάν αυτά που βλέπεις είναι μανταρίνια ή μικρά πορτοκάλια,

και στο χαρτί τα γράμματα που διαβάζεις είναι υγρά:

αδύνατο να καταλάβεις.

Με μια κίνηση μπορείς να τα χαλάσεις όλα

από αμηχανία ή πείσμα.

Εχεις μια εμμονή να σκέπτεσαι το ίδιο μοτίβο,

το κόκκινο χώμα και το παραγινωμένο αχλάδι

το στήθος της γοργόνας στο ψηφιδωτό και το χρυσό τσαμπί

το γλίστρημα του ήλιου στις θαλάσσιες σπηλιές.

Κι όταν στο τέλος γράφεις για να μην ξεχάσεις και να μην σε ξεχάσουν

κρατάς τη σελίδα σε απόσταση για να μπορέσεις να δεις, και διαβάζεις:

Υπάρχουν άπειρα μέρη του κόσμου όπου δεν πρόκειται να πεθάνω

κι υπάρχουν όλα τα μέρη του κόσμου

όπου δεν πρόκειται ν’ αναστηθώ.

[Από τη συλλογή «Ασπρα μήλα» που θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Πατάκη αρχές του 2021]

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στο παράλληλο σύμπαν του λόγου
Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, ο Ρολάν Μπαρτ δίνει στο Παρίσι ένα πρωτοποριακό σεμινάριο για την αρχαία ρητορική, το οποίο προστίθεται στην πρόσφατη ακόμα τότε ανάκαμψη του ενδιαφέροντος για ένα παλαιόθεν...
Στο παράλληλο σύμπαν του λόγου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα βραχιόλια και οι χειροπέδες των γυναικών
Σήμερα που η προσωπική έκθεση και η αναγνωρισιμότητα είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την επιτυχία, η περίπτωση της Ιταλίδας συγγραφέως με το ψευδώνυμο Ελενα Φεράντε αποτελεί κυριολεκτικά φαινόμενο, καθώς...
Τα βραχιόλια και οι χειροπέδες των γυναικών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το παράδοξο του Ντίρενματ
Οι εκδόσεις «Αντίποδες» φέρνουν στο λογοτεχνικό προσκήνιο τον μεγάλο γερμανόφωνο Ελβετό θεατρικό συγγραφέα Φρίντριχ Ντίρενματ. Κυκλοφορεί σε εξαιρετική μετάφραση του Γιάννη Καλλιφατίδη ο μικρός τόμος που...
Το παράδοξο του Ντίρενματ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι πολύ όμορφες ώρες του Μίμη Φατούρου (1928-2020)
Είμαστε καλεσμένοι σε βαφτίσια φίλων στα Μεσόγεια. Ομορφη μέρα, γεμάτη ήλιο. Αφθονο το κέφι στα στημένα μακριά τραπέζια στο πλάτωμα όπου κάτσαμε μετά να φάμε.
Οι πολύ όμορφες ώρες του Μίμη Φατούρου (1928-2020)
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η εξοικείωση με το Κακό
Στο επίκεντρο, μια «παράλογη αδελφοδιαμάχη» (σαφώς χρονολογικά αγκιστρωμένη, με ντοκουμέντα, στα χρόνια ανόδου της Χρυσής Αυγής), μια «εμφύλια έριδα», με ασήμαντη έως ανύπαρκτη αφορμή που, όμως, γιγαντώνεται...
Η εξοικείωση με το Κακό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας