Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Λίγο πριν από την Αποκάλυψη

«Πόλεμος και πόλεμος», μια αφήγηση αφηγήσεων, ένα σχόλιο περί γραφής κι ανάγνωσης, ένα βαθιά πολιτικό κείμενο χωρίς ίχνος πολιτικολογίας

ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Λίγο πριν από την Αποκάλυψη

  • A-
  • A+

«Αν απέμενε να διατυπωθεί μία μόνο πρόταση ακόμα, / εγώ θα τη διατύπωνα ως εξής [...], όλα αυτά δεν / έχουν νόημα, κανένα απολύτως νόημα» (σελ. 200).

Από τις πρώτες κιόλας σελίδες σκέφτεται κανείς, μάλλον κάπως επιπόλαια, «Το φθινόπωρο του Πατριάρχη» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, εξαιτίας του ολοσέλιδου (συχνά πολυσέλιδου) μακροπερίοδου λόγου. Σχεδόν αμέσως αναρωτιέται για τη συγγένεια με τη «χειρουργική» πολυλογία του Ζέμπαλντ, όπως αυτή αναπτύσσεται για παράδειγμα στους «Ξεριζωμένους», ενώ ταυτόχρονα διαβάζει στον τρεμάμενο, επαναληπτικό λόγο του σημαντικού Ούγγρου Λάζλο Κρασναχορκάι την επιρροή από τα εμμονικά μοτίβα της γραφής του Τόμας Μπέρχαρντ.

Υστερα, κατά μήκος των τριακοσίων εβδομήντα έξι σελίδων πυκνού κειμένου (ενδεικτικές του μεταφραστικού μαραθωνίου τον οποίο επιδέξια έφερε εις πέρας η Ιωάννα Αβραμίδου), η καφκική ατμόσφαιρα κάνει τον αναγνώστη να θέλει να αλλάξει σε κάθε σελίδα το όνομα του κεντρικού ήρωα από «Κόριμ» σε «Κ.» και να ξαναελέγξει το «αυτί» του βιβλίου για το αν γράφτηκε σε κάποιο διαμέρισμα της Πράγας. Τέλος, με κάθε καινούργιο πέρασμα δημιουργείται η απορία για το αν ο Κρασναχορκάι έγραφε το «Πόλεμος και πόλεμος» με το «Εμβατήριο του Ραντέτσκι» του Γιόζεπ Ροτ στο κομοδίνο του, τον «Ανθρωπο χωρίς ιδιότητες» του Ρόμπερτ Μούζιλ να δίνει τη σκυτάλη στον Κόριμ και το «Ταξίδι στην άκρη της νύχτας» του αιρετικού Σελίν να αντηχεί στο δωμάτιο.

Ομως, τη στιγμή που ο αναγνώστης κλείσει το βιβλίο, έπειτα από τόσες σελίδες χειμαρρώδους λόγου, συνειδητοποιεί πως το έργο του Κρασναχορκάι δεν είναι ούτε δημιουργική συρραφή των προαναφερθέντων, ούτε μοντερνιστικό καθρέφτισμα της πρόσφατης ευρωπαϊκής πραγματικότητας ούτε καν το φυσικό επόμενο βήμα της κεντροευρωπαϊκής λογοτεχνικής ιστορίας. Ο Ούγγρος συγγραφέας—περισσότερο γνωστός στο ελληνικό κοινό εξαιτίας της συνεργασίας του με τον γνωστό, συμπατριώτη του, σκηνοθέτη Μπέλα Ταρ— με το έργο του αυτό, το οποίο πρωτοεκδόθηκε το 1999, επιχειρεί μια τομή. Και επιτυγχάνει. Το ανά χείρας βιβλίο είναι ένα οικουμενικό αριστούργημα, ενδεχομένως και για λόγους τους οποίους δεν είναι κανείς ακόμα σε θέση να αναψηλαφήσει.

Δεν είναι απλώς η πλοκή που κινείται μεταξύ σεναρίου επιστημονικής φαντασίας και υπαρξιακής πραγματείας: ένας υπάλληλος βιβλιοθήκης, σε κάποιο κομμάτι της ουγγρικής επαρχίας, ο οποίος ζει μια ζωή υποτονική, ανακαλύπτει ένα χειρόγραφο που τον ταρακουνά τόσο (μια αλληγορία για τη σημασία της λογοτεχνίας και της ανάγνωσής της) και αποφασίζει —περνώντας σε μια κατάσταση παραληρηματικής διαύγειας— να το κοινωνήσει στην ανθρωπότητα, στο σημείο που στο μυαλό του ορίζεται ως ο ομφαλός του σύγχρονου κόσμου, στη Νέα Υόρκη. Και όπως το εν λόγω χειρόγραφο περιγράφει τη διαρκή περιπλάνηση τεσσάρων ανδρών στον ευρωπαϊκό χωροχρόνο —από τη μινωική Κρήτη, στη Βενετία, την Κολονία, κι από την αρχαιότητα ώς τον 19ο αιώνα— με σκοπό να αποφύγουν την επερχόμενη καταστροφή, έτσι κι ο Κόριμ περιπλανιέται, όχι χωρίς στόχο, αλλά πρωτίστως θέλοντας να αποφύγει μια λανθάνουσα απειλή.

Φτάνοντας στη Νέα Υόρκη, ο Κόριμ φτάνει στη Γη της Επαγγελίας, για να κηρύξει τη σωτηρία ή να προειδοποιήσει για την Αποκάλυψη. Δεν μιλάει λέξη αγγλικά, παλεύει με την ανάγκη του να μιλήσει γι’ αυτό που τον καίει (το οποίο πηγάζει από την ανάγνωση του χειρογράφου) ως αντι-ιεροκήρυκας που ήρθε να αποπροσηλυτίσει τους προσηλυτισμένους, νοικιάζει ένα φτηνό διαμέρισμα κι αρχίζει να πληκτρολογεί λέξη λέξη σε έναν υπολογιστή το χειρόγραφο, αναρτώντας το τμηματικά στο Διαδίκτυο. «Ανοιξε το αρχείο, έγραψε τον τίτλο του κειμένου, Πόλεμος και Πόλεμος, τίτλος με τον οποίο αποθήκευσε το αρχείο, στη συνέχεια το έσωσε […]» (σελ. 285). Ο ήρωας του Κρασναχορκάι, βαλμένος στο μέσο ενός προ-Αποκαλυπτικού λαβυρίνθου, αναμετράται με τον κόσμο που αλλάζει (αλλά μένει πάντα το ίδιο σκληρός), με τον εαυτό που θέλει να διαφύγει (και παλινωδεί με το βλέμμα να αναζητά διαρκώς τις επισημάνσεις με τη λέξη «exit/έξοδος»), με την έννοια της κοινωνικότητας (η οποία μοιάζει να τονώνεται μόνο όταν χάνει ο ίδιος το στίγμα του εαυτού).

Φυσικά, δεν είναι —εξίσου— μόνο ο λόγος του συγγραφέα. Ο ασθματικός, επαναληπτικός, εμμονικά μονόχορδος, αφηγηματικός τρόπος του Κρασναχορκάι ακυρώνει τη συνήθη (άστοχη) ρήση «διαβάζεται μονορούφι». Το «Πόλεμος και πόλεμος», μια αφήγηση αφηγήσεων, ένα σχόλιο περί γραφής κι ανάγνωσης, ένα βαθιά πολιτικό κείμενο χωρίς ίχνος πολιτικολογίας, μια μεστή αποδόμηση του αφηγηματικού ειρμού χωρίς τον φόβο να χαθεί η αναγνωστική απόλαυση, απαιτεί αφοσίωση, εγρήγορση, ενεργό συμμετοχή από τον αναγνώστη.

Το κείμενο έχει γραφτεί για να «κουράσει» κατά την πρόσληψή του, έχει σχεδιαστεί για να προκαλέσει, όμως —πρώτα απ’ όλα— ολοκληρώθηκε ώστε διαχρονικά να υπενθυμίζει μείζονα ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης. Αλλωστε, όπως τόσο εύστοχα σημείωσε ο Ζέμπαλντ (και αναγράφεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου): «[η πρόζα του Κρασναχορκάι] ξεπερνά κατά πολύ όλες τις ήσσονος σημασίας ανησυχίες της σύγχρονης γραφής». Ή, με τα λόγια του ίδιου του συγγραφέα, «Οταν πεθαίνουμε, ο μηχανισμός συνεχίζει να λειτουργεί, είπε ο Κόριμ διακόπτοντας το νήμα της αφήγησης και χαμηλώνοντας το κεφάλι, [...]: το γεγονός και μόνον ότι συνεχίζει να λειτουργεί αποδεικνύει πως δεν υπάρχει μηχανισμός» (σελ. 249). Εν τέλει, ο Γκιόργκι Κόριμ ενσαρκώνει έναν Κεντροευρωπαίο Δον Κιχώτη.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στα σπλάχνα της απουσίας
Ο Alejandro Zambra στο σύντομο μυθιστόρημά του «Η ιδιωτική ζωή των δέντρων» αφηγείται όσα συμβαίνουν ή όσα σκέφτεται ο Χουλιάν κατά τη διάρκεια μιας βραδιάς, όσο η γυναίκα του απουσιάζει. Η απουσία γεννά την...
Στα σπλάχνα της απουσίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφικές χειραψίες
15 συγγραφείς συστήνουν τα υπό έκδοση βιβλία τους. Επιλέγοντας δεκαπέντε τίτλους από τη συνολικά αξιοσύστατη φθινοπωρινή εκδοτική σοδειά, το «Ανοιχτό Βιβλίο» επιχειρεί να συγκροτήσει ένα πολυφωνικό πεζογραφικό...
Πεζογραφικές χειραψίες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φασματικές μνήμες
Ο Γκαζντάνοφ, όπως μας πληροφορεί ο Χρήστος Αστερίου στο διαφωτιστικό επίμετρο, μόλις πρόσφατα αναγνωρίστηκε για το έργο του, καθώς όσο βρισκόταν εν ζωή η μετανάστευση σε Παρίσι και Μόναχο και η επιμονή στη...
Φασματικές μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Δεν θα ζήσω ανάμεσά σας»
Η Αμπιγκεϊλ Μπιούελ είναι Εκείνη-Που-Την-Ονειρεύτηκε-Το-Γαλάζιο-Αλογο. Το όνομα της το έδωσαν οι γηγενείς Αμερικανοί, οι Ινδιάνοι όπως είναι γνωστοί, όταν την αιχμαλώτισαν μετά τον θάνατο του λευκού συζύγου...
«Δεν θα ζήσω ανάμεσά σας»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι 33 μέρες που δεν άλλαξαν τον κόσμο
Τα «Δεκεμβριανά 1944» είναι το δεύτερο βιβλίο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη, δεύτερη μελέτη για την Ιστορία της πρωτεύουσας τη δεκαετία του ’40 μετά την «Εμπειρία της Κατοχής και της Αντίστασης στην Αθήνα».
Οι 33 μέρες που δεν άλλαξαν τον κόσμο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
13.12.1943
Ο πυρήνας του μυθιστορήματος είναι συγκλονιστικός: ο Αθος, που ήταν δασονόμος στην περιοχή των Καλαβρύτων, εκτελέστηκε κατά τη σφαγή των κατοίκων στις 13.12.1943, αλλά απρόσμενα επιβίωσε κι έζησε μια...
13.12.1943

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας